कलामा दबिएका आवाज

सुशीला तामा‌ङ

काठमाडौँ — 'शब्दले भन्दा चित्रले धेरै प्रभाव पार्छ । जति चित्रकलामा विचार र भावना अभिव्यक्त हुन्छ, ती सबै शब्दमा व्यक्त गर्न सकिँदैन,' कलालाई मनको विचार प्रस्फुटन गर्ने माध्यमका रूपमा प्रस्ट्याउँदै थिए ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानका उपकुलपति गोपाल चित्रकार ।

राजधानीको बबरमहलस्थित नेपाल आर्ट काउन्सिलमा जारी नवौं राष्ट्रिय ललितकला प्रर्दशनी अवलोकन गर्दे कलाप्रेमी । तस्विर : बिजु महर्जन/कान्तिपुर

नेपाल आर्ट काउन्सिलमा बिहीबारदेखि जारी 'नवौँ राष्ट्रिय ललितकला प्रदर्शनी' ले यतिबेला कलाप्रेमीको मन तानिरहेको छ । देशैभरिका कलाकारका कृतिमा कतै समाज, कतै धर्म, कतै प्रकृति बोलेको छ भने कतै वर्तमान परिस्थिति बोलिरहेको भान हुन्छ । प्रदर्शनीमा राखिएका महिला कलाकारहरूको 'विमेन्स फ्रिडम', 'प्युरिफिकेसन बाथ' शीर्षकका क्यानभासले महिला विचार र भावना अभिव्यक्त गरेका छन् । कलाकार भावना गोल्डीले उतारेको क्यानभासमा विवाहपछि महिलाले भोग्नुपर्ने चुनौतीलाई दर्साइएको छ ।

वैवाहिक जीवनको शुभारम्भसँगै महिलाले स्वतन्त्रता, अवसर, शिक्षा, समानता, सम्मान, परिचय लगायतका सबै कुराका लागि गर्नुपर्ने संघर्ष कलामा पोखिएको छ । त्यसैगरी महिलाले रजस्वला भएपछि तनमन शुद्धिका लागि तीजको भोलिपल्ट पञ्चमीको दिन दतिवन पानीले नुहाउने परम्परालाई कलाकार जस्मिन राजभण्डारीले कलाकात्मक र सुन्दर ढंगले प्रस्तुत गरेकी छन् ।

आँखाले देखेका र आफूले भोगेका सबै कुराको प्रतिकार गरेर चुनौती दिन सकिँदैन । त्यही मनभित्र रहेका कुण्ठित भाव प्रायः कलाका माध्यमबाट प्रस्फुटन हुने नेपाल कला परिषद्की लोककला विभागीय प्रमुख प्राज्ञ मिथिलादेवी यादव बताउँछिन् । उनी भन्छिन्, 'मेरो कलामा पनि तराईमा व्याप्त रुढीवादी परम्परा र त्यसमा पिल्सिएका नारीहरू नै प्रतिविम्बित छन् ।'

उनको एक क्यानभासमा माछा मार्ने जालभित्र माछा र नवविवाहित महिला संवाद गरिरहेको देखिन्छ । यसबारे यादव भन्छिन्, 'जालमा परेको माछा र विवाहित महिलाको अवस्था उस्तै उस्तै हो । दुवै अरूकै इसारामा चल्नुपर्छ । माछालाई मानिसले समातेर ल्याएपछि इच्छाअनुसार खान्छ । महिलालाई पनि एउटा पुरुषले विवाह गरेर आफ्नो घरमा ल्याएपछि बन्धनमा राख्छ ।स्वतन्त्र हुन दिंदैन । पतिको अनुमतिमा चल्नुपर्छ ।'

प्रदर्शनीमा राखिएका परम्परागत, समकालीन र आधुनिक शैलीका प्रत्येक कलामा विविध विचार प्रस्तुत भएका छन् । कलाकै शैलीमा कार्टुन माध्यमबाट भए पनि कलाकारले मेलम्चीको पानीदेखि लिएर संघीयता, ओली सरकारको पानीजहाज, सडक, साक्षर नेपाल, सुखी जनता समृद्ध नेपालजस्ता पक्षलाई व्यंग्य गरेका छन् । व्यवहारमा देखाउन नसक्ने पक्ष कलामा अभिव्यक्त हुँदा कलाकारमा एक किसिमकोसन्तुष्टि आउने विभागीय प्रमुख यादव बताउँछिन् ।

कलाकृतिले मानिसलाई मोहित पार्नुका साथै उत्तेजना पैदा गर्न सक्ने सामथ्र्य राख्ने उपकुलपति चित्रकार बताउँछन् । उनी भन्छन्, 'कलामा समाजको छाया, विचार र भाव झल्केको हुन्छ । देशको चिनारी कलाले बोकेको हुन्छ ।' देशको कठिन परिस्थितिमा पनि कलामा जति विकास र समृद्ध छ त्यसको तुलनामा कलालाई हेर्ने राज्यको नजरमा भने विकास हुन नसकेकोमा उनी दुःख व्यक्त गर्छिन् ।

प्रदर्शनीमा रहेका परम्परागत शैलीका पौभा, थाङका चित्रले पनि मन लोभ्याउँछ । परम्परागत शैलीका कलामा नयाँ पुस्ताको आधुनिकताको मिश्रण उत्कृष्ट रहेको प्रदर्शनी अवलोकनका लागि आएकास्याङ्जा वालिङका ७९ वर्षीय देवीप्रसाद वनवसीले बताए । नयाँ पुस्ताले आधुनिकता ल्याए पनि परम्परामा टेकेर हिंडेकोमा भने उनलेखुसी माने ।

यात्रुहरू माइक्रो बसमा झुन्डिएको क्यानभासले अहिले आम मानिसले सार्वजनिक सवारी साधनमा भोगेको पीडालाई कलाकार सुरेश बस्नेतले सशक्त रूपमा उतारेका छन् । प्रदर्शनीमा यथास्थितिवाद झल्काउने र अमूर्त शैलीका सबैजसो क्यानभास, मूर्तिकला, चित्रमा सामाजिक, सांस्कृतिक, राजनीतिक, प्राकृतिक भाव व्यक्त भएका छन् । नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठानले आयोजना गरेको प्रदर्शनीमा देशभरका कलाकारको ५ सय १५ वटा कलाकृति राखिएका छन् । प्रदर्शनी जेठ २२ सम्म जारी रहनेछ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७६ ०८:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चीनमा फैलिँदै भारतीय फिल्म

कान्तिपुर संवाददाता

बेइजिङ — बेइजिङमा एसियाली सभ्यता वार्ता सम्मेलनअन्तर्गत बिहीबारदेखि जारी एसियाली फिल्म र टीभी सप्ताहले पनि निकै चर्चा पाएको छ । विभिन्न ९ वटा मुलुकबाट आएका १४ जना फिल्म हस्तीले एसियाली फिल्म र सभ्यताबारेमा छलफल गरेका छन् ।

भारतको प्रतिनिधित्व गर्दै आएका अभिनेता आमिर खानले भारतीय फिल्म चिनियाँ दर्शकले पनि मन पराउन थालेकोमा प्रसन्नता प्रकट गरे । उनले भने, 'यो क्रम आफ से आफ सुरु भयो । जुन चीज स्वतः सुरु हुन्छ, त्यसले सबैभन्दा बलियोपकड जमाउँछ ।'

मे १६ देखि २३ तारिखसम्म चल्ने एसियाली फिल्म तथा टीभी सप्ताहमा भाग लिन आएका खानले एकअर्काको देशमा फिल्म रिलिज गर्नाले कथा, संस्कृति, रहनसहनबारे बुझ्न सजिलो हुने बताए । 'फिल्मले रचनात्मक आदानप्रदानका साथै दुवै देशका मानिसलाई अझै नजिक ल्याउनेछ,' उनले भने, 'यसमा त सर्वत्र सकारात्मक परिणति नै देखिन्छ ।'

आफ्ना पछिल्ला फिल्म 'दंगल' र 'सेक्रेट सुपरस्टार' बाट चिनियाँ दर्शकमाझ दरिलो छवि बनाएका खानले चिनियाँ सामाजिक सञ्जालबाट पनि चिनियाँ फ्यानहरूको मन जित्ने गतिविधि गर्दै आएका छन् । आमिरको 'ठग्स अफ हिन्दोस्तान' रिलिज हुँदा त केही चिनियाँ फ्यान उनको फिल्म हेर्न भारत नै आएका थिए ।

सन् ६० को दशकमा 'आवारा', 'कार्वा' लगायतका फिल्म चिनियाँ भूमिमा प्रवेश गरेपछि चिनियाँ दर्शकले भारतीय फिल्मको शैलीबारे थाहा पाएका थिए । चीन प्रवेश गर्ने क्रममा शाहरूख खानको 'देवदास' पछि आमिर खानको 'पीके' ले लोकपि्रयताको खाता खोलेको थियो ।

सन् २०१५ मा चीन भित्रिएको 'पीके' लाई चिनियाँहरूले अन्धविश्वासबाट प्रभावित भारतबारे थाहा पाएका थिए । 'थ्री इडियट' फिल्मले चिनियाँ युवा पुस्तालाई आकषिर्त गरेको थियो । बेइजिङमा रहेर पत्रकारिता गर्दै आएका भारतीय पत्रकार अखिल पाराशरका अनुसार सन् २०१८ मा १० वटा फिल्मले चिनियाँ भूमिमा प्रवेश पाए जब कि सन् २०१७ मा 'दंगल', 'बाहुबली' हुँदै आयुष्मान खुरानाको 'अन्धाधुन' र श्रीदेवीको 'मम' ले चिनियाँ फिल्म बजार पिटेका थिए । केही वर्षयता भारतीय फिल्म चीनमा लोकपि्रय भएको कारणबारे चिनियाँहरू भन्छन्, 'भारत पनि चीनजस्तै लामो इतिहास भएको प्राचीन मुलुक हो भने दुवै मुलुक धेरै जनसंख्या भएका ठूला मुलुक पनि हुन् । भारतजस्तै चिनियाँ समाजका समस्या पनि उस्तै खाले छन् ।'

बेइजिङको फिल्म सप्ताहमा भारतीय अभिनेता खानका अलावा जापानी निर्देशक योजी यामादा, रसियन निर्देशक फेदोर मोन्दार्चुक, इरानी फिल्म मेकर माजिद माजिदी, भियतनामी फ्रेन्च निर्देशक ट्रान अन्ह हुङ र आयोजक मुलुक चीनका फिल्म तथा टीभी क्षेत्रका नामी कलाकर्मीको जमघट भइरहेको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ६, २०७६ ०८:३७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्