यूएईमा रहेका नेपालीमा कोरोना र दुतावासको प्रभावकारिता- प्रवास - कान्तिपुर समाचार

यूएईमा रहेका नेपालीमा कोरोना र दुतावासको प्रभावकारिता

मेघराज सापकोटा

काठमाडौँ — विश्व कोरोना भाईरस (कोभिड-१९) को महामारीमा छ । ३४ लाखभन्दा बढी मानिसहरु यसको संक्रमणमा परेका छन् । झण्डै २ लाख ४० हजारजनाको मृत्यु भएको छ । 

विश्वका दुई सयभन्दा बढी देशका नागरिक बसोबास गर्ने युएई पनि यसको महामारीमा नपर्ने कुरै भएन । मध्यपूर्बमा साउदी अरबपछि सबैभन्दा बढी संक्रमणमा परेको राष्ट्र युएई नै हो । शनिबारसम्म युएईमा १३ हजार ३८ जनामा यो संक्रमण देखिएको छ भने १ सय ११ जनाको मृत्यु भइसकेको युएईको स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ । मंगलबारसम्म २५ सय ४३ जनाले स्वास्थ्यलाभ गरिसकेका छन् ।

विश्वभरमा ४१ लाखभन्दा बढी नेपालीहरु बैदेशिक रोजगारमा रहेका छन् । नेपाली दुताबास अबुधाबीले दिएको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार युएईमा २ लाख ७५ हजार नेपालीहरु कार्यरत छन् । तीमध्ये पनि अधिकांश नेपालीहरु ब्लु कलर अर्थात 'नन स्किल्ड' कामदार छन् । केही थोरै नेपालीहरु मात्रै सेक्युरिटी, हस्पिटालिटी, अफिस, सेल्स र ब्यापार ब्यवसाय गर्दछन् ।

विश्व नै कोरोनाको महामारीमा परेको बेला युएईमा रहेका नेपालीहरुको अवस्था पनि के कस्तो छ भन्ने चासो हुनु स्वाभाविक छ । युएईस्थित नेपाली दुतावाससँग कति नेपालीहरु यो भाईरसको संक्रमणमा परे र कति नेपालीहरुले सफल उपचार पाए भन्ने अधिकारिक तथ्यांङ्क छैन । अथवा सो तथ्यांङ्क बाहिर ल्याउन सकेको छैन । कति नेपालीहरुले ज्यान गुमाउनु परेको छ भन्नेसम्मको पनि जानकारी यहाँको सरकारसँग दुतावासले लिन सकेको छैन । नेपाली दुतावाससँग तीन हप्ता पहिलेको तथ्यांक छ, जसअनुसार जम्मा ११ जना नेपालीहरु यसको चपेटामा परेका छन् । २ जना निको भएका छन् भने ९ जना उपचाररत छन् ।

दुतावासले यो तथ्यांक् अहिलेको मितिमा मिथ्यांक हो भन्दा फरक पर्दैन । गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) ले प्रकाशित गरेको पछिल्लो तथ्यांङ्क अनुसार ८१ जना नेपालीहरु कोरोना भाईरसबाट संक्रमित भएका छन् भने २ जनाको मृत्यु भएको छ । एनआरएनए युएईका अध्यक्ष प्रकाश कोइरालाका अनुसार एक हप्ताअघिसम्म युएईमा ८२ नेपाली संक्रमित भएका छन् भने ३ जनाको मृत्यु भएको छ । ४ जना नेपाली सफल उपचार पाएर अस्पतालबाट फर्केका छन् ।

एनआरएनए युएईका उद्दार तथा राहत टोलीका सदस्य सुजन सापकोटाका अनुसार केही दिनअघिसम्म ८६ जना नेपालीहरु संक्रमित भएका छन् भने ३ जनाको मृत्यु भएको छ । साथै ७ जना नेपालीहरु उपचार पाएर निको भएका छन् । यसैलाई आधार मान्ने हो भने यस अवधिमा यो संख्या बढेर सयको हाराहारीमा नेपालीहरु संक्रमित भएको अनुमान सजिलै गर्न सकिन्छ ।

नेपालीहरुमा यस महामारी सँगसगै मनोवैज्ञानिक त्रास पनि उत्तिकै बढेको छ । पछिल्लो एक महिनाको अवधिमा मात्रै ४ जना नेपालीहरुको मनोवैज्ञानिक त्रासको कारणले नै मृत्युवरण गर्नु परेको छ । जसमध्ये २ जनाले आत्माहत्या गरेको र २ जनाको हृदयघात भई मृत्यु भएको छ । कोरोना नेगेटिभ रहेका उनीहरुमा डर र डिप्रेसन अत्याधिक भएको मृतकका साथीहरुको भनाइ रहेको छ ।

यी सबै तथ्याङ्कहरुको अधिकारिकता नेपाली दुतावाससँग छैन । अर्थात् उसँग औपचारिक जानकारी दिनसक्ने सूचना छैन । युएईको नेपाली दुतावाको मात्र हैन खाडीका सबै दुतावासको यही हालत छ । खाडी राष्ट्रमा रहेका केहीबाहेक कुनै पनि नेपाली दुतावासले आफ्ना नागरिकका बारेमा जानकारी लिन सकेका छैनन् । र, आफूसँग रहेको जानकारी कुनै पनि मिडियालाई दिएर आम नेपालीहरुलाई सुसूचित गर्न सकेका छैनन् । युएईका लागि नेपाली राजदूत कृष्णप्रसाद ढकालले आफूहरुले यहाँको निकायसँग जानकारीको लागि पत्रचार गरेकोले छिट्टै नै अधिकारिक जानकारी आउने विश्वास दिलाएका छन् ।

यो पंक्तिकारसँग सम्पर्कमा आएका नेपाली दुतावासका एक अधिकारीले भने आफूहरुले धेरै नेपालीहरुले समयमा उपचार नपाएको गुनासो सुनेको बताए । उनका अनुसार दुतावासका कर्मचारीहरुको फोन नम्बर सार्वजनिक गरेपछि रुँदै फोन गर्ने नेपालीहरु धेरै छन् । सबैको एउटै गुनासो छ, समयमा उपचार नपाएको । कतिले खानको लागि पैसा सकिएकोले खाना नपाएको । समयमै उपचार नपाएको भन्नेहरु मध्ये पोजिटिभ देखिएका कारण मनोवैज्ञानिक त्रास बोकेका नेपालीहरु धेरै भएको उनको भनाइ छ ।

पोजिटिभ देखिएर केही गम्भीर लक्षण भएका नेपालीहरुलाई यहाँका निकायहरुसँग समन्वय गरेर उपचार गराइरहेको राजदूत ढकालले बताए । 'नेपाल सरकार नेपालीहरुको स्वास्थ्यबारे गम्भीर छ,' राजदूत ढकालले भने, 'हामीले हाम्रो क्षमताले भ्याएसम्म नेपालीहरुको उपचारमा सहयोग र समन्वय गरिरहेका छौं ।' तर, दुतावासको यो भनाइलाई यहाँका नेपालीहरु मान्न तयार छैनन् ।

कोभिड १९ का कारण गत अप्रिल ६ देखि २४ तारिखसम्म दुबई सहरमा यातायत र आवाजावत ठप्प गरियो । २५ तारिखदेखि भने बिहान ६ बजेदेखि बेलुकी १० बजे सम्म लकडाउनलाई खुकुलो गरिएको छ । केही मलहरुसहित मानिसहरुको आवातजावतलाई अनुमति दिइएको छ । २८ तारिखदेखि विश्वकै ठूलो मल दुबई मल खुल्ला गरिएको छ । यसरी कडाइलाई क्रमश: खुकुलो बनाउँदै लैजाने नीति यहाँको सरकारले लिएको देखिन्छ । तथापि संक्रमितहरु बढ्ने क्रम भने रोकिएको छैन । बरु झन् झन् बढ्नेक्रममा रहेको देखिन्छ । गत शुक्रबार मात्र ५ सय ५७ जना नयाँ संक्रमित् भेटिएका थिए जुन अघिल्लो दिन बिहीबारको भन्दा ५ जनाले बढी हो । तर, यस् लकडाउनको अवधिमा युएईले यहाँका अधिकांश सडकहरुमा किटनाषक छरेको छ । युएईको स्वास्थ्य मन्त्रालयले दिएको जानकारीअनुसार युएईमा हालसम्म १३ लाखभन्दा बढी नागरिकहरुमा कोरोना भाइरसको परिक्षण गरिएको छ ।

महामारीमा कति नेपाली प्रभावित भए भनेर अहिले नै ठ्याक्कै भनिहाल्ने अवस्था छैन । दुबईमा एक महिनाभन्दा अघि सुरु भएको भएको आंशिक प्रतिबन्ध र २० दिनसम्म लागेको पूर्णलकडाउनले श्रम गर्ने धेरै नेपाली प्रभावित भएका छन् । धेरैले रोजगारी गुमाएका छन् । एउटै कम्पनीमा कार्यरत २४ सयभन्दा बढी नेपालीहरुलाई कम्पनीले निस्कासन गरेको सो कम्पनीमा कार्यरत नेपालीहरु बताउँछन् । धेरै नेपालीहरु बेतलबी बिदामा रहेका छन् भने केहीको तलब कटौती भएको छ ।

भिजिट भिसामा युएई घुम्न आएका धेरै नेपालीहरु अलपत्र परेका छन् । यहाँ कार्यरत केही गर्भवति महिलाहरु नेपाल फर्कन नपाएका खबरहरु प्राप्त भएका छन् । हवाई यातायात अवरुद्ध हुनु अघि नै भिसा रद्ध भएका सयौं नेपालीहरु नेपाल जान नपाएर अलपत्र परेका छन् । यद्यपि युएई सरकारले उनीहरुको भिसाको अवधि भने यो बर्षको अन्तिमसम्म कायम रहने बताइसकेको छ । जसले गर्दा उनीहरु गैरकानूनी हुनबाट जोगिएका छन् ।

गैर आवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए), युएईले मंगलबारसम्ममा अलपत्र परेका २ हजार नेपालीलाई झण्डै १५ लाख रुपैयाँ बराबरको राहत खाद्दन्न सामाग्री वितरण गरेको बताएको छ । यस्तै नेपाली समाज युएईले पनि नेपालीलाई राहत विरतण गरेको बताएका छन् ।

बिदेशमा रहेका नेपालीका संस्थाहरुले सहयोग उद्दार गरिरहँदा नेपाल सरकारका नियोग नेपाली दुतावास भने निकै लामो समयसम्म मौन बस्यो । नेपाल सरकारले नेपाली दुतावासमार्फत् यहाँका संस्थाहरुलाई परिचालन गर्ने तदारुकतासमेत देखाएको छैन । विभिन्न संघसंस्थाको दबाबपछि मंगलबारदेखि भने अलपत्र परेका नेपालीहरुको अभिलेखीकरण सुरु गरेको छ ।

दुबई सरकारले लकडाउन खुकुलो पारेसँगै यहाँको आर्थिक गतिविधि चलायमान हुने र बिस्तारै सामान्य अवस्थामा फर्कने अनुमान गरिएको छ । साना तथा माझौला कम्पनीहरुले आफ्ना काम सुचारु गर्नेछन् । पर्यटन क्षेत्र, होटल र मलहरुमा कार्यरत हजारौं नेपालीहरुको जागिर सुरक्षित हुने अपेक्षा गरिएको छ । स्वास्थ्य सुरक्षामा कडाइ गर्दै आर्थिक गतिविधिलाई नियमित गर्ने नीति दुबई सरकारले लिएको देखिन्छ । एकातिर संक्रमण बढ्दै जाने अर्कोतिर कडाइलाई खुकुलो बनाउँदै लैजाँदा यहाँ कार्यरत नेपालीहरुले थप सतर्कता अपनाउन जरुरी देखिन्छ ।

राजदूत ढकालले अहिलेको अवस्था लामो समयसम्म नजाने भएकोले सबै नेपालीहरुलाई धैर्य गर्न आव्हान गरेका छन् । युएई सरकारले रोकथामको लागि सबै जोडबलका साथ काम गरिरहेकोले अनुमान गरेजस्तो धेरै नेपालीहरुले रोजगारी नगुमाउने उनको भनाइ छ । तत्काललाई केही नेपालीहरुले रोजगारी गुमाए पनि दीर्घकालीन रुपमा यसको असर नरहने ढकालको तर्क रहेको छ ।

प्रकाशित : वैशाख २०, २०७७ २१:०६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

आफ्ना नागरिक नफर्काउने देशसँग श्रम सम्झौता रद्द गर्ने यूएईको निर्णयको असर कति?

यूएई सरकारको निर्णयपश्चात् नेपालसँग एउटै विकल्प छ- छिटोभन्दा छिटो फर्कन चाहने आफ्ना नागरिकलाई फर्काउने। नत्र गतवर्षको द्वीपक्षीय सम्झौतालाई एकपक्षीय रुपमा यूएईले रद्द गरेको निर्णय कुर्ने।
मेघराज सापकोटा

यूएई — मध्यपूर्व खाडीका ६ राष्ट्रसहित लेबनान, इजिप्ट, इजरायल, इराक र जोर्डन गरेर यो क्षेत्रका ११ राष्ट्रमा २९ हजारभन्दा बढी कोरोना भाइरस (कोभिड-१९) बाट संक्रमित भएका छन्।

खाडीका ६ राष्ट्र साउदी अरब, यूएई, कतार, ओमान, बहराइन र कुवेतमा मात्र संक्रमित हुनेको संख्या १४ हजारभन्दा बढी पुगेको छ।

रिपोर्टअनुसार संक्रमितको संख्या सबैभन्दा बढी साउदी अरबमा ४ हजार ४ सय ६२ र यूएईमा ४ हजार १ सय २३ रहेको छ। त्यसैगरी कतारमा २ हजार ९ सय ७९, ओमानमा ५ सय ९९, बहराइनमा १०१६ र कुवेतमा १२३४ जना संक्रमित रहेको तथ्यांक छ। यी देशमा अहिले संक्रमितको संख्या बढ्ने क्रम धेरै छ। दैनिकजसो १५ सयको हाराहारीमा संक्रमित थपिने क्रम जारी छ।

नेपाल सरकारले देशबाहिर आफ्ना नागरिकको संख्या ४१ लाख रहेको बताएको छ। वैध/अवैध गरी खाडीका देशमा मात्र १५ लाखभन्दा बढी नेपाली कार्यरत छन्। सबैभन्दा बढी साउदी अरबमा ४ लाख, कतारमा साढे ४ लाख, यूएईमा ३ लाखको हाराहारीमा नेपालीहरु रहेका छन्।

खाडीका यी राष्ट्रमा कति नेपाली संक्रमित भएका छन् भनेर ठ्याक्कै भन्न सकिने अवस्था छैन। यूएईस्थित नेपाली दूतावासले १० दिनअघि यहाँको स्थानीय निकायले ११ जना नेपाली संक्रमित भएको जानकारी गराएको जनाएको थियो। त्यसपछि दूतावासले कुनै जानकारी पाउन सकेको छैन। तथापि यूएईमा रहेका नेपालीका विभिन्न संघसंस्थाले आफूहरुसँग सम्पर्कमा आएका संक्रमित नेपालीको संख्या ३० को हाराहारीमा रहेको जनाएका छन्। ती नेपालीमा कोरोना भाइरस पोजिटिभ देखिएको र अस्पतालले भनेबमोजिम आइसोलेसनमा बसिरहेको उनीहरुले बताएका छन्।

नेपाली दूतावास अबुधाबीले आफूहरुसँग सम्पर्कमा आएका नेपालीलाई अस्पतालसम्म लैजान विभिन्न प्रयास गरिरहेको बताएको छ। केही नेपालीलाई आफ्नो अनुरोधमा अस्पताल लगेर उपचार गरिरहेको दूतावासको भनाइ छ। त्यसबाहेक खाडीका यी क्षेत्रमा ४० जनाभन्दा बढी नेपाली संक्रमित भएको आधिकारिक जानकारी छ। सबैभन्दा बढी बहराइनमा २२ नेपाली संक्रमित भएका छन्। कुवेतमा ११ र साउदीमा ४ जना नेपाली संक्रमित भएको जनाइएको छ।

यी देशका नेपाली दूतावासहरु ‍यतिबेला आफ्ना नागरिकको सुरक्षा र स्वास्थ्य उपचारमा खटिइरहेका छन्। हरेक दिन कैयौं नेपाली दूतावासमा फोन गरी कोरोना महामारीको असरबारे सोधखोज गरिरहेका हुन्छन्। दूतावासले उनीहरुको जिज्ञासा समाधान गरिरहेको छ।

प्रवासका नेपालीहरुले कतिपय केसमा उपचारमा ढिलाइ हुने गरेको गुनासो गरेका छन्। दूतावासले भने सम्बन्धित निकायमा पत्राचार गर्ने गरेको र बिरामीसँग नियमित सम्पर्कमा रही सहयोग पुर्‍याउने गरेको जनाएको छ। 'हामीसँग पनि कतिसम्म जाने भन्ने लिमिटेसन छन्। तथापि क्षमताले भ्याएसम्म हामीले सहयोग गरिरहेका छौं,' दूतावास स्रोतले भन्यो।

खाडीका यी देशमा भारतीयहरुको जनसंख्या उल्लेख्य छ। हरेक देशमा २५ देखि ३० प्रतिशतभन्दा बढी भारतीय नागरिक छन्। संयुक्त राष्ट्रसंघले गत वर्ष प्रकाशित गरेको तथ्यांकअनुसार यूएईमा ३३ लाख भारतीय छन्। सोही अनुपातमा खाडीका अन्य देशमा पनि भारतीय पुगेका छन्। त्यसपछि पाकिस्तानी र बंगलादेशीहरु खाडीका यी देशमा रहेका छन्। यसकारण पनि कोरोना संक्रमितमा सबैभन्दा बढी भारतीय छन्।

औषधि छर्केर विषाणु नष्ट गर्ने भन्दै गत महिनायता बेलुकी ८ बजेदेखि बिहान ६ बजे सम्म यूएईभर आवतजावतमा रोक लगाइएको छ। अप्रिल ५ देखि दुबई राज्यले अति आवश्यकबाहेक २४ घन्टा नै यातायात र आवतजावतमा रोक लगाएको छ। धेरै कम्पनी बन्द भएका छन्। प्राय: नेपाली कोठामै बसिरहेका छन्। कहीले बेतलबी बिदा पाएका छन्। केहीलाई वार्षिक बिदा दिइएको छ। केहीको जागिर नै गुमेको छ। केहीको तलब घटाइएको छ भने केहीचाहिँ घरमै बसेर काम गरिरहेका छन्।

जागिर गुमेका नेपालीलाई खाद्यान्न संकट भएको भन्दै गैरआवासीय नेपाली संघले खाद्यान्न सहयोग गरिरहेको छ। अप्रिल १३ सम्म ५ सयभन्दा बढीलाई खाद्यान्न सहयोग गरेको गैरआवासीय नेपाली संघ यूएईका अध्यक्ष प्रकाश कोइरालाले बताए। लकडाउनको स्थिति लम्बिने हो भने अझै धेरै नेपालीलाई समस्या पर्न सक्ने मध्यपूर्वका सहसंयोजक मनोज कुमार गोर्खालीले अनुमान गरेका छन्। गोर्खालीको नेतृत्वमा एनआरएन यूएईको एउटा टोली दुबई प्रहरीसँग सहकार्य गरिरहेको छ। नेपालीहरुलाई सहयोग र उद्धार गर्ने कार्यमा उनीहरु स्थानीय निकायसँग मिलेर काम गरिरहेको गोर्खालीले बताए।

अर्कोतिर यूएईमा रहेको नेपालीको पुरानो संस्था नेपाली समाज, विभिन्न जातीय संस्था र राजनीतिक दलका भ्रातृ संगठनहरुले प्रभावित नेपालीहरुको तथ्यांक तयार गरी सहयोग गर्न थालेका छन्। नेपाली समाजका अध्यक्ष गोविन्द ढकालले सबै संघसंस्थासँग सहकार्य गरेर भविष्यमा आइपर्ने समस्यासँग जुध्न आफूहरुले तयारी गरिरहेको बताए।

रोजगारी गुमाएर समस्यामा पर्ने नागरिक थपिँदै जाँदा यूएई सरकारले गत साता नै विदेशी नागरिकलाई मुलुक फर्कन सक्ने भन्ने निर्णय गरेको थियो। त्यसको अर्थ रोजगारी गुमाएका विदेशी नागरिक छिट्टै आफ्नो मुलुक फर्किऊन् भन्ने उसको आसय थियो। साता दिन बितिसक्दा पनि कोही विदेशी नागरिक नफर्किएपछि १२ अप्रिलमा यूएई सरकारले अर्को निर्णय गर्‍यो। त्यो थियो- आफ्नो मुलुक फर्कन चाहने नागरिकलाई फर्कन नदिने राष्ट्रहरुसँगको श्रम सम्झौतामा पुनर्विचार गर्ने र रद्दसमेत गर्न सक्ने। यूएई सरकारको यो निर्णयले नेपाललगायत दक्षिण एसियाका अन्य मुलुक दबाबमा परेका छन्।

भारतमा लगातार लकडाउन चलिरहेको छ। यसलाई वैशाख २१ सम्म लम्ब्याइएको छ। नेपालमा पनि लकडाउनका अवधि पुन: थप गरी वैशाख १५ सम्म पुर्‍याइएको छ। पाकिस्तान, बंगलादेश र श्रीलंकामा पनि यही स्थिति रहेको छ। हवाई यातायात अवरुद्ध छ। यस्तो अवस्थामा यूएईमा रहेका अधिकांश कामदार समस्यामा परेका छन्। कैयौं गर्भवती महिला अलपत्र परेको अवस्था छ। घुम्न गएका वृद्धवृद्धा र बिरामी नागरिक यतै अड्किएका छन्। नागरिकहरुले आफ्नो मुलुक फर्कन पाएका छैनन्।

नेपाललाई एकातिर आफ्ना नागरिक फर्काउनुपर्ने दबाब परेको छ भने त्यसलाई व्यवस्थापन गर्न झनै टाउको दुखाइ बन्ने निश्चितजस्तै छ। गैरआवासीय नेपाली संघले यूएईमा मात्र स्वदेश फर्कन चाहने नेपालीको संख्या ५ हजारको हाराहारीमा रहेको जनाएको छ। यो संख्या २ दिनभित्र नेपाल फर्कन आफ्नो इच्छा जाहेर गर्नेहरुको संख्या हो। हरेक दिन यो संख्या उल्लेख्य बढ्ने निश्चित छ। यही अनुपातमा खाडी क्षेत्रबाट मात्र तत्काल जागिर गुमेका नेपालीलाई मुलुक भित्र्याउने हो भने तत्काललाई १ लाखभन्दा बढी नेपालीको व्यवस्थापन गर्नुपर्ने हुन्छ।

खाडीका एक तिहाइले जागिर गुमाए भने पनि ५ लाख नेपालीको व्यवस्थापन कसरी गर्ने अहिले नै विकल्प सोच्नुपर्छ। मलेसियाको पनि थपियो भने स्थिति भयाभय र थामिनसक्नु हुन सक्नेछ।

यूएई सरकारको यो निर्णयपश्चात् नेपाल सरकारसँग एउटै विकल्प छ। छिटोभन्दा छिटो फर्कन चाहनेलाई नेपाल फर्कन दिने। नत्र यूएई सरकारसँग नेपालले गत वर्ष गरेको द्वीपक्षीय सम्झौतालाई एकपक्षीय रुपमा यूएई सरकारले रद्द गरेको निर्णय कुर्ने।

प्रकाशित : वैशाख ४, २०७७ १५:४४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×