[ब्लग] खाडीमा मृत्यु : कारण के, दोषी को ? 

मेघराज सापकोटा

यूएई — दुई महिना पहिले दुबईमा एक नेपालीको मृत्यु भयो । मृत्यु प्रमाणपत्रमा उनको मृत्युको कारण 'प्राकृतिक' भनेर लेखियो । उनको मृत्युको वास्तविक कारण थियो- 'ब्रेन हेम्रेज' । उनी बाथरूम गएको बेला बाथरूम भित्रै ढले । बाथरूमबाट किन बाहिर आएनन् भनेर हेर्न जाँदा अर्धचेत अवस्थामा भेटिए । 

यूएईको एक प्रतिष्ठित कम्पनीमा राम्रै पदमा उनी कार्यरत थिए । जब उनी बाथरूममा ढलेको थाहा भयो, साथीहरु भेला भएर अस्पताल पुर्‍याए । डाक्टरहरुले 'ब्रेन हेम्रेज' भएको पत्ता लगाए । तुरुन्त अपरेसन गरे पनि उनलाई बचाउन सकेनन् । डाक्टरहरुको अथकप्रयास ब्यर्थ भयो । पाँच दिन पछि उनलाई मृतको घोषणा गरियो ।


एक हप्ता पछि शवलाई नेपाल पठाइयो ।


नेपालमा मृतककी श्रीमतीसहित एक छोरा छन् । उनको श्रीमती बेलाबेला दुबई आउने जाने गर्थिन् । त्यसो त मृतक उच्च रक्तचापका रोगी पनि थिए । नेपालमै रहे पनि श्रीमती उनलाई नियमित औषधी खान सम्झाउँथिन् । उनी भने नियमित औषधि खाँदैन थिए । उनले औषधि नखाएको महिनौं भएको थियो ।


...


नेपाली दूतावास अबुधाबीका अनुसार यूएईमा गतवर्ष एकसय तीन जना नेपालीको ज्यान गयो । जस मध्ये ५२ जनाको मृत्युको कारण प्राकृतिक छ । प्राकृतिक भनेको यसरी बुझौं कि उनीहरु मध्ये धेरैको सुतेकै अवस्थामा मृत्यु भयो ।


दिनभर काम गरेर बेलुकी खाना खाएर सुतेकाहरु बिहान उठेनन् । मृत्यु हुने मध्ये आधा (५० प्रतिशत) भन्दा धेरैको मृत्यु यसरी भएको मेडिकल रिपोर्ट दूतावाससँग छ ।


उनीहरु किन सुतेको सुतै भए ? बिरामी नभइ किन मृत्युवरण गरे ? बेलुकी सद्दे सुतेका बिहान किन उठ्न सकेनन् ? खाडीमा यस्तो मृत्यु किन बढी हुन्छ ? अध्ययनको विषय बन्नुपर्ने हैन र ? यसको खोजिनीति कसैले गरेको छैन ।


परदेशले त खोजिनीति गरेन । कम्तीमा नेपालले त सोधिखोजी गर्नुपर्छ । ‘मेरा नागरिक तिम्रो मुलुकमा किन सुतेको सुतै हुन्छन् ?’ भनेर अहिलेसम्म पनि सोधेको छैन ।


प्राकृतिक भनिएको यस्तो मृत्यु हुनुमा सामान्यतया असाध्यै गर्मी कारण हो भनिन्छ । दिनभरी ५० डिग्रीमा काम गर्नेहरु राति १५—२० डिग्रीको चिसो एयर कन्डिसन भएको कोठामा सुत्छन् । यही कारणले पनि शरीरको सन्तुलन बिग्रिन्छ र, मृत्यु हुन्छ भन्ने अनुमान गरिन्छ ।


अध्ययन गर्नुपर्ने अर्को विषय–विदेशमा कार्यरत धेरै नेपालीहरु सुगर (चिनी) रोगले पनि पीडित छन् । धेरैजना रगतमा उच्च कोलेस्ट्रोल बोकेर पनि बाँचेका छन् । जसले गर्दा अधिकांशमा उच्च रक्तचाप (हाई ब्लडप्रेसर) रहेको छ । किन होला ? कसैले सोधेका छैनन् ।


...


खाडीका धेरै नेपालीहरु घरपरिवारको चिन्ता बोकेर काम गरिरहेका हुन्छन् । वैदेशिक रोजगारीले धेरैको परिवारमा झगडा निम्त्याएको छ । आजकाल नेपालमा कोही महिलाको हत्या भयो भने वा बलात्कारको घटना भयो भने उनीहरु मध्ये अधिकांशका श्रीमान् विदेशमा रहेको सुनिन्छ ।


सामाजिक सञ्जालको जमानामा नेपालमा श्रीमतीको मती बिग्रेको खाडीमा श्रीमानले थाहा पाएको हुनसक्छ । कम्पनीले भनेको बेला छुट्टीमा जान दिन्न । छोडेर जाँदा पनि आर्थिक अभावको जिन्दगी जिउनुपर्ने हुन्छ । यस्तै तनावले उसले रातदिन रक्सी सेवन गरेर मन बाँधेको हुनसक्छ । अनि रक्तचाप बढ्दैन त ? बढ्ने नै भयो ।


तनाव व्यवस्थापन गर्न नसकेका मध्ये केहीले आत्महत्याको बाटो रोजेका हुन् । यो वर्ष मात्रै यूएईमा ३१ जनाले आत्माहत्या गरे । आत्महत्या गर्नेहरु मध्ये २ जना महिला छन् ।


...


१८ जना नेपालीको दुर्घटनामा मृत्यु भएको छ । बाटो काट्दा सावधानी नअप्नाउने, ट्राफिक सिग्नलको पालना नगर्नाले धेरैको मृत्यु हुने गरेको देखियो ।


नाम मात्रको अभिमुखीकरण तालिमको खुल्लमखुल्ला प्रमाणपक्र वित्री हुनुको कारण विदेशमा दुर्घटना भएर नेपालीहरु मरिरहेकाछन् भन्दा अतियुक्ती हुँदैन । अभिमुखीकरण तालिम आखिर यस्तै कुराहरु सिकाउ हैन ? अधिकांश यस्ता तालिम सेन्टर प्रमाणपत्र बेच्ने नांग्लो पसलभन्दा कम छैनन् । यसैको परिणाम हो विदेशमा दुर्घटनामा पर्ने नेपालीहरुको संख्या बढ्दै गएको छ ।

विदेशमा मृत्यु भएमा लाश नेपाल पठाउन पनि निकै कठिन छ । कम्तीमा एक हप्तादेखि महिनौं पनि लाग्न सक्छ । त्यो बीचमा परिवारले भोग्ने पीडा तपाईं हामीले अनुमान पनि गर्न सक्दैनौं ।


तसर्थ वैदेशिक रोजगारीमा रहेका हरेक नेपालीहरुले आˆनो ख्याल आाफैं गर्न जरुरी छ । यसको रोकथाम तथा न्यूनिकरण भनेको सचेतना नै हो । सबैजना सचेत बनौं ।


(सापकोटा युएईमा कार्यरत छन् ।)


प्रकाशित : वैशाख २६, २०७६ १४:०५

ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

'यूएईमा जालीहरु पनि छन्'

मेघराज सापकोटा

यूएई — 'एक जना नेपालीलाई अजमान प्रहरीले पक्राउ गरेको छ, कहाँ राखेको छ थाहा छैन । दूतावासमार्फत सहयोग गरिदिनु पर्‍यो सर !', सुशीलजीले फोनमार्फत सहयोगको लागि अनुरोध गर्नुभयो । मैले घटनाबारे तुरुन्त नेपाली दूतावासमा जानकारी गराएँ । दूतावासमार्फत उनको बारेमा खोजी गरियो । अहिले पनि रिहाईको लागि आवश्यक सहयोग र पहल जारी छ ।  

पक्राउ पर्ने नेपाली थिए, मोरङका चन्द्रमान । चन्द्रमान विगत ७ वर्षदेखि यूएईमा सेल्समेन पदमा कार्यरत थिए । यूएई बस्दै जाँदा धेरै नेपालीहरुसँग चिनजान र भेटघाट भयो । पूर्व झापाको केचनाकबलदेखि पश्चिमको दोधारा-चाँदनीसम्म र पूर्व-उत्तरको ओलाङ्चुङगोलादेखि पश्चिमको धार्चुलासम्मका नेपालीहरु यूएईमा भेटिन्छन् । तराईका मधेसी दाजुभाइदेखि लिएर हिमाल तथा पहाडका बाहुन क्षेत्री तथा जनजाति साथीभाइहरु पनि यूएईमा प्रशस्तै छन् । सबै क्षेत्र, भूगोल र जातजातिका खालखालका नेपालीहरु यहीं भेटिन्छन् ।

नेपालीहरुले क्षेत्र, वर्ण, जात, पहिचान, धर्म, कला साहित्य र राजनीतिक आस्थाका आधारमा फरक फरक 'कम्युनिटी समूह' निर्माण गरेका छन् । उनीहरु संगठित भएका छन् । उनीहरु संगठनको उद्देश्यअनुरुप सामाजिक कार्यमा पनि उत्तिकै सक्रिय छन् । विश्वकै ठूलो प्रवासी सञ्जाल भएको एनआरएनएदेखि गल्याङकोट र पथरी समाजजस्ता गाउँ नगरस्तरीय समाज पनि यहीं छन् । समस्यामा परेका नेपालीहरुको उद्दार सहयोगदेखि आफू जन्मेको ठाउँको विकासमा थप टेवा पनि पुर्‍याइरहेका छन् । राज्यले गर्नुपर्ने स्वास्थ्य जनचेतना कार्यक्रमदेखि लिएर नेपाली कला, सांस्कृतिको विकासमा इँट्टा थप्ने कार्य गरिनै रहेका छन् । यसको अर्थ के हो भने यूएईमा ईमान्दार, असल, सहयोगी र देशलाई माया गर्ने नेपालीहरु प्रशस्त भेटिन्छन् ।

यही नेपालीहरुको बीचमा हुण्डी गर्ने गराउनेहरु पनि प्रशस्तै छन् । अवैध सुन ओसारपसार गर्नेहरु र कालो धनलाई सेतो बनाउनेहरु पनि तपाईंले भेट्न सक्नुहुनेछ । बैंकले दिने रेटभन्दा १ रुपैयाँ बढी दिने लोभमा तपाईंलाई गलत कार्य गर्न उक्साउने नेपालीहरु तपाईं हामी बीचमै भेट्न सकिन्छ । नेपालमा फटाइँ गरेर भागेका टोले गुण्डादेखि नेपाल सरकारलाई ठग्ने ठूला भ्रस्टाचारीहरु पनि बेला बेला यहीं भेट्न सकिन्छ । अर्थात् जस्तो नेपाल छ उस्तै डाईभर्सिटी यहाँको नेपाली समुदायमा देख्न सकिन्छ । यहाँको समाजमा पनि सबै अशलमात्र नभेटिन सक्छन् र सबै खराबमात्र पनि नहुन सक्छन् । जनसंख्या वृद्धि भएसँगै सबै खाले प्रवृत्ति भएका नेपालीहरु यहाँ हुनु स्वाभाविक हो । अपराधिक क्रियाकलापमा वृद्धि हुनु सामान्य भएको छ ।

समाजको यस्तो आमचरित्रलाई सबैले होसियारीपूर्वक बुझ्न आवश्यक छ । विशेषगरी वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीहरुले आफू गएको मुलुकमा पनि यस किसिमको क्रियाकलापबाट आफू कसरी बच्ने भन्ने ज्ञान कुराको लिन आवश्यक देखिएको छ । वैदेशिक रोजगारीमा जानुपूर्व नै यस किसिमको मनोसामाजिक जनचेतना दिन पनि उत्तिकै जरुरी छ ।

यस्तै कुराको चेतनाको कमी देखियो मोरङका चन्द्रमानलाई । एक दिन उनलाई आफ्नै नजिकैको साथी बर्दियाका किरणले फोन गरेर एउटा सहयोग मागे । आफ्नो बैंक खातामा समस्या आएको भन्दै किरणले चन्द्रमानको बैंक खाता नम्बर मागे । र, चन्द्रमानको खातामा १ लाख दिर्हाम अनलाइन ट्रान्सफर गरे । चन्द्रमानले साथीको पैसा भएकोले ईमान्दारपूर्वक आफ्नो खाताबाट निकालेर किरणलाई दिए ।

भोलिपल्ट चन्द्रमानलाई बैंकबाट फोन आयो । उक्त १ लाख फिर्ता गर्न भनियो । यता किरण भने १ लाख दिर्हाम लिएर गायब भइसकेका थिए । कयौं प्रयास गरे पनि उनलाई भेट्टाउन सकिएन । केही दिनपछि अजमान प्रहरीले फ्रड गरेको भन्दै चन्द्रमानलाई पक्राउ गर्‍यो । जानकारीमा आएअनुसार किरणले अर्को पाकिस्तानी नागरिकसँग मिलेर एक स्थानीय नागरिकको बैंक खाताबाट उक्त पैसा ट्रान्सफर गरेका थिए ।

भन्छन् नि, मानिस ईमान्दार हुनु तर सोझो नहुनु । यही ईमान्दारिता र सोझोपनको फाइदा उठाउँदै उनीहरुले चन्द्रमानलाई फँसाए । कानुनले त चन्द्रमानलाई जान्ने भो किनकि पैसा चन्द्रमानकै खातामा जम्मा भएको छ । अब कानुनअनुसार उक्त पैसा तिर्नु पर्ने पनि चन्द्रमानले नै हो । फ्रड गरेबापतको सजाय पनि उनैले भोग्नु पर्ने हुन सक्छ । तथापि स्थानीय अदालतमा केस चलिरहेको छ । फैसला हुन भने बाँकी छ ।

यूएईमै रहेकी उनकी श्रीमती सहयोगको याचना लिएर कहिले दूतावास पुग्छिन् त कहिले वकिलको खोजीमा । चन्द्रमान यो समस्याबाट कहिले मुक्त हुने र कहिले बाहिर आउने हुन् यसै भन्न सकिने स्थिति छैन । यो त एउटा प्रतिनिधि घटनामात्र हो । वैदेशिक रोजगारीमा जाँदा गएको मुलुकमा आईपर्ने समस्याहरु विभिन्न प्रकृतिका हुन सक्छन् । विभिन्न प्रकृतिका घटनाक्रमलाई आधार मानेर होसियारी अपनाउने हो भने जो कोही पनि यस्ता समस्याबाट बच्न सकिन्छ ।

जनवरी ६ तारिखमा नेपाली दूतावासले सार्वजनिक गरेको विवरणहरुमा १८८ जना पुरुष र १२ जना महिला गरी २०० जना नेपालीहरु यूएईका विभिन्न जेलमा रहेका छन् । क्रेडिट कार्डको पैसा नतिरेको, बैंकबाट ऋण लिएर नतिरेको, चोरी गरेको, चेक बाउन्स गरेको, यौनजन्य क्रियाकलाप तथा दूव्यवहार गरेको, मदिरा सेवन गरी एक आपसमा झगडा गरेको, सार्वजनिक र व्यक्तिगत सम्पत्तिमा हानी नोक्सानी पुर्‍याएको, मदिरा सेवन गरी गाडी कुदाएको र दुर्घटना गराएको, नक्कली सटिफिकेट तथा कागजात पेस गरेको, लागूऔषध पदार्थ सेवन तथा कारोबार गरेको, हत्या अभियोग र अवैध यौन सम्बन्ध राखेको जस्ता आरोपमा यूएईमा नेपालीहरु जेल पर्ने गरेका छन् ।

५० डिग्री गर्मीको कारण हुन सक्ने स्वास्थ्य समस्याहरुको बारेमा मात्र जनचेतना जगाएर नपुग्ने भयो । गन्तव्य मुलुकमा गर्न हुने र गर्न नहुने कुराहरुको जानकारी प्रदान गर्न पनि उत्तिकै आवश्यक छ । सार्वजनिकस्थल तथा व्यापारिक मलहरुमा जाँदा छोटो कपडा लगाउन बर्जित रहेको छ । कसैको अनुमतिबिना फोटो खिच्न र सामाजिक साजालमा प्रकाशित गर्न पाइन्न । धार्मिक सहिष्णुता कायम गर्नु पर्दछ । मुस्लिम धर्मको मानहानी गर्न हुँदैन । सार्वजनिक स्थानहरुमा मदिरा सेवन गर्न निषेध छ । होहल्ला गरी अरुलाई डिस्टर्ब गर्न पाइन्न । महिला पुरुषहरुलाई सामान्य रुपमा हात समातेर हिँड्न अनुमति भए पनि सार्वजनिक स्थानमा चुम्मन गर्न र 'हग' गर्न अनुमति छैन । रामदान महिनाको बेला दिनमा बाहिर खुला रुपमा केही खान पाइँदैन । विवाह नगरी यौन सम्बन्ध राख्न र बच्चा जन्माउनु गैरकानुनी हुन्छ ।

कसैलाई गाली गर्न, दुर्व्यवहार गर्न, औंला बनाएर देखाउन र खुट्टा देखाएर अपमानित गर्नसमेत पाइन्न । सामाजिक सञ्जाल फेसबुक र वट्स अप आदिमा कसैलाई गाली गरेर म्यासेज पठाउन पाइन्न । रक्सी पिएर मातेर सार्वजनिक रुपमा हिँड्न पाइन्न । सम्बन्धित मुलुकको राज्य व्यवस्थाबारेमा र कानुनको खिलापमा लेख्न, बोल्न वा आलोचना गर्न बर्जित छ ।

त्यसैले वैदेशिक रोजगारीमा जानेहरुलाई प्रदान गरिने अभिमुखीकरण तालिमको दायरा बढाई गन्तव्य मुलुकको कानुनको सामान्य जानकारी प्रदान गर्न जरुरी छ । गन्तव्य मुलुकको कानुनअनुसार कस्तो किसिमको अपराध गरे के सजाय हुनसक्छ भन्ने कुराको समेत जानकारी प्रदान गरेमा जान अन्जानमा हुने यस्ता गल्तीहरुप्रति नेपालीहरुले होसियारी अपनाउन सक्छन् । उनीहरुलाई भविष्यमा आईपर्न सक्ने विविध समस्याको बारेमा उनीहरु सचेत हुन सक्छन् । कामदारहरु पठाउँदा सरकारले अब यस्ता कुरामा पनि ध्यान पुर्‍याउन जरुरी छ ।

प्रकाशित : चैत्र १७, २०७५ १८:२१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×