अनाज उत्पादनमा पहिलो- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

अनाज उत्पादनमा पहिलो

झापा, मोरङ, सुनसरी अन्न उब्जनीका भण्डार हुन्, मकै, आलु, चिया, गाई, बंगुर, सुन्तला जातका उत्पादनमा प्रदेश १ पहिलो नम्बरमा
राजु चौधरी

काठमाडौँ — भौगोलिक हिसाबले प्रदेश १ का आधा दर्जन जिल्ला दुर्गम सूचीमा पर्छन् । तर, अनाज (धान, मकै, गहुँ, कागुनो, जौ, फापर) को समग्र उत्पादनमा भने यही प्रदेश अगाडि देखिन्छ । सरकारी तथ्यांकअनुसार मकै, आलु, चिया, गाई, बंगुर, सुन्तला जातका उत्पादनमा प्रदेश १ पहिलो नम्बरमै छ ।

धान, कागुनो, तरकारीलगायतमा दोस्रो नम्बरमा पर्छ । समग्र अनाज उत्पादनमा भने अग्रस्थानमै रहेको कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको तथ्यांक छ ।

‘आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा अनाजको कुल उत्पादन परिमाण १ करोड ११ लाख १८ हजार ५ सय १२ टनमध्ये प्रदेश १ मा २१.८९ प्रतिशत अर्थात् २४ लाख ३४ हजार ५ सय ३१ टन उत्पादन भयो । यसको मतलब ७ वटा प्रदेशमध्ये सबैभन्दा बढी प्रदेश १ उत्पादन भयो,’ मन्त्रालयका वरिष्ठ तथ्यांक अधिकृत रामकृष्ण रेग्मीले भने ।

मुलुकभर ३४ लाख ६५ हजार ४ सय ५५ हेक्टरमा खेती गरिन्छ । प्रदेश १ मा ७ लाख ५७ हजार १ सय ७२ हेक्टरमा खेती हुन्छ । जसअनुसार उत्पादनमा प्रदेश १ नै अग्रस्थानमा देखिन्छ । मन्त्रालयको विवरणअनुसार २०७७/७८ मा प्रदेश १ मा २४ लाख ३४ हजार ५ सय ३१ टन, दोस्रोमा मधेसमा २२ लाख २८ हजार २ सय ७७ टन, लुम्बिनीमा २२ लाख ६ सय ६८ टन उत्पादन भयो । त्यस्तै, वाग्मतीमा १४ लाख ५० हजार ७ सय ४२ टन, सुदूरपश्चिम ११ लाख ५६ हजार ९ सय ९६ टन, गण्डकीमा १० लाख ६४ हजार ४ सय ४५ टन, कर्णालीमा ५ लाख ८२ हजार ८ सय ५३ टन उत्पादन भएको तथ्यांक छ ।

प्रदेश १ मा झापा, मोरङ, सुनसरी अन्न उब्जनीको भण्डार जिल्ला हुन् । मकै उत्पादनमा पनि प्रदेश १ सबैभन्दा अगाडि छ । मुलुकभर ९ लाख ७९ हजार ७ सय ७६ हेक्टरमा मकै खेती गरिन्छ, प्रदेश १ मा मात्रै २ लाख ८९ हजार ७ सय १४ हेक्टरमा खेती हुन्छ । मकैको कुल उत्पादन २९ लाख ९७ हजार ७ सय ३३ टनमध्ये प्रदेश १ मा ८ लाख ८४ हजार ६ सय ५९ टन उत्पादन भएको छ । प्रदेश १ मै पनि सबैभन्दा बढी झापामा ३९ हजार ३ सय ८५ हेक्टरबाट १ लाख ५९ हजार १ सय ५ टन मकै उत्पादन भएको छ । इलाममा ३३ हजार ८ सय ८६ हेक्टरबाट १ लाख ३० हजार ५ सय ३० टन, त्यसपछि खोटाङ, भोजपुर, मोरङमा बढी उत्पादन भएको छ ।

धान उत्पादनमा भने प्रदेश १ दोस्रो नम्बरमा पर्छ । २०७७/७८ मा १४ लाख ७३ हजार ४ सय ७४ हेक्टरमा भएको धान खेतीबाट ५६ लाख २१ हजार ७ सय १० टन कुल उत्पादन थियो । जसमध्ये प्रदेश १ मा १२ लाख ७५ हजार ५ सय ५४ टन भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । सबैभन्दा बढी भने मधेसमा १४ लाख ३२ हजार ८ सय १९ टन धान उत्पादन भएको हो ।

फापर उत्पादनमा प्रदेश १ तेस्रो नम्बरमा पर्छ । यहाँ वार्षिक औसत ३ हजार ३८ टन फापर उत्पादन हुन्छ । गहुँ उत्पादन भने यो प्रदेश छैटौं नम्बरमा पर्छ ।

आलु उत्पादन पनि अगाडि कृषि मन्त्रालयका अनुसार आलु उत्पादनमा पनि प्रदेश १ नै अगाडि छ । मुलुकभर १ लाख ९८ हजार ७ सय ८८ हेक्टरमा आलु खेती गरिन्छ, जहाँबाट वार्षिक ३३ लाख २५ हजार २ सय ३१ टन आलु उत्पादन हुन्छ । जसमध्ये प्रदेश १ मा मात्रै ९ लाख ८५ हजार ६ सय ८२ टन उत्पादन भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । प्रदेश १ का जिल्लामध्ये सबैभन्दा बढी झापामा २ लाख ६५ हजार १ सय ५० टन, इलाममा १ लाख ३४ हजार ५ सय ४३ टन, मोरङमा १ लाख ५ हजार ५ सय ५० टन उत्पादन हुन्छ । त्यस्तै, सोलुखुम्बुमा ६९ हजार ६ सय ५८ टन, सुनसरीमा ५७ हजार ६ सय ८० टन उत्पादन हुन्छ ।

आलुबाहेक अन्य तरकारी उत्पादनमा प्रदेश १ दोस्रो नम्बरमा पर्छ । मन्त्रालयका अनुसार मुलुकभर २ लाख ८४ हजार १ सय २१ हेक्टरमा खेती हुन्छ । उक्त क्षेत्रफलमा ३९ लाख ९३ हजार १ सय ६७ टन तरकारी उत्पादन हुन्छ । त्यसमध्ये प्रदेश १ मा ७ लाख ९७ हजार ८ सय ४२ टन तरकारी उत्पादन हुने तथ्यांक छ ।

तेलहन उत्पादनमा प्रदेश १ तेस्रो नम्बरमा छ । मुलुकभर २ लाख ५९ हजार १ सय १ हेक्टरमा तेलहन खेती हुन्छ । उक्त क्षेत्रफलबाट २ लाख ८७ हजार ३८ टन उत्पादन हुन्छ । प्रदेश १ मा १७.६४ प्रतिशत अर्थात् ५० हजार ६ सय ५३ टन उत्पादन हुन्छ ।

सुनसरी, मोरङ र झापालाई उखु उत्पादनको क्षेत्र मानिन्छ । मुलुकमा ३१ लाख ८३ हजार ९ सय ४३ टनमध्ये प्रदेश १ मा ३ लाख २२ हजार ५ सय ५६ टन उखु उत्पादन हुन्छ । सुनसरीमा २ लाख ९ हजार २ सय ७३ टन, मोरङमा १ लाख ६ हजार ६ सय ४५ टन, झापामा ४ हजार ५ सय ९० टन उत्पादन हुन्छ ।

चियामा एकाधिकार

चिया उत्पादनमा प्रदेश १ को एकाधिकार कायमै छ । कृषि मन्त्रालयका अनुसार मुलुकभर १६ हजार ९ सय १७ हेक्टरमा गरिएको चिया खेतीबाट २ करोड ३८ लाख ४५ हजार ९ सय टन उत्पादन हुन्छ । प्रदेश १ मा मात्रै १६ हजार ४ सय ६५ हेक्टरमा खेती हुन्छ, जहाँबाट २ करोड ३६ लाख ९६ हजार ४२ टन उत्पादन भएको छ । सबै बढी झापामा १ टन ७१ लाख ३१ हजार ५ सय २१ टन, इलाममा ६४ लाख ३१ हजार ३ सय ३० टन, पाँचथरमा ५८ हजार ४ सय ५ टन, धनकुटामा ४४ हजार ५ सय, तेह्रथुममा २० हजार ८ सय ५८ टन उत्पादन भएको छ ।

मुलुकमा सीटीसी र अर्थोडक्स चिया उत्पादन हुन्छ । ५५ प्रतिशत सीटीसी र ९० प्रतिशत अर्थोडक्स चिया भारत निर्यात हुन्छ । अर्थोडक्स भारतसँगै तेस्रो मुलुकमा पनि निर्यात हुन्छ । त्यस्तै, सुन्तला जातका उत्पादन (जुनार, कागती, निबुवा, भोगटेलगायत) मा पनि प्रदेश १ अग्रणी नै छ । मन्त्रालयका अनुसार मुलुकभर ३ लाख २१ हजार ८८ हेक्टर क्षेत्रफलबाट ३ लाख ११ हजार १ सय ८८ टन सुन्तला जातका उत्पादन हुन्छ । प्रदेश १ मा सबैभन्दा बढी ७८ हजार ३ सय ३५ टन उत्पादन हुन्छ ।

अनाज फलफूलजस्तै गाई र सुँगुर उत्पादनमा पनि प्रदेश १ अगाडि नै छ । २०७७/७८ मा नेपालमा ७४ लाख ६६ हजार ८ सय ४१ वटा गाई उत्पादन भयो । जसमध्ये सबैभन्दा बढी प्रदेश १ मा २० लाख ४० हजार ६ सय ५७ वटा उत्पादन भएको मन्त्रालयले जनाएको छ । मासु उत्पादनमा भने प्रदेश १ तेस्रो नम्बरमा पर्छ ।

प्रदेश १ का कृषि सचिव मेघनाथ तिमल्सेना कृषि र पशुतर्फ प्रविधिमैत्री उत्पादन बढाउन विभिन्न कार्यक्रम ल्याएको बताउँछन् । ‘किसानलाई अनुदान दिएर मात्रै हुँदैन, नवीन प्रविधिको अनुसरण गराउने कार्यलाई पहिलो प्राथमिकता दिएका छौं,’ उनले भने, ‘कृषि र पशु उपजको प्रशोधन, भण्डारण र बजारीकरणलाई चासोपूर्वक हेरिएको छ ।’ गाउँघरबाट उत्पादित प्रांगारिक मल प्रयोगमा जोड दिइएको उनको भनाइ छ । उक्त मलमा प्रतिकिलो ५ रुपैयाँ अनुदान छ । त्यस्तै, दुग्ध उत्पादन बढाउन नश्ल सुधारको कार्यक्रम पनि सञ्चालन गरिरहेको सचिव तिमल्सेनाले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन ८, २०७९ ११:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

नेपालमा ‘नलेज इन्डस्ट्री’को अपार सम्भावना छ, प्रविधिमा लगानी गर्न ढिला नगरौं : पूर्वअर्थमन्त्री पाण्डे

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — पूर्वअर्थमन्त्री एवम् नेकपा एमाले उपाध्यक्ष सुरेन्द्र पाण्डेले नेपाललाई सूचना प्रविधि क्षेत्रको केन्द्र बनाउन सकिने बताएका छन् । कान्तिपुर मिडिया ग्रुपले आयोजना गरेको उज्यालो पूर्व कार्यक्रमको उद्घाटन सत्रमा बोल्दै पूर्वअर्थमन्त्री पाण्डेले अबको युग सूचना प्रविधिको युग भएको बताउँदै यो क्षेत्रमा लगानी गर्न ढिलाई गर्न नहुने बताएका हुन् ।

‘चौथो औद्योगिक क्रान्तिपछि अबको युग नितान्त नयाँ छ । जुन मुलुकले सूचना प्रविधिमा लगानी गरेको छन उनीहरु अबका शक्तिशाली र धनी हुन् । नेपालले पनि नलेज इन्ड्रस्टीमा लगानी केन्द्रित गर्नुपर्छ,’ पाण्डेले भने, ‘नेपालमा प्रविधिमा लगानी गर्ने र डाटा इन्डस्ट्री बनाउका लागि वातावरणीय रुपमा पनि अनुकूल छ । यसलाई कुनै नाकाबन्दीले पनि छेक्दैन ।’

विगतमा नेपालको पूर्व क्षेत्र आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक रुपमा अग्रस्थानमा रहेपनि अहिले त्यो विरासत बिस्तारै गुम्दै गएको पनि उनले बताए । ‘पूर्वबाट मात्रै ८ जना प्रधानमन्त्री भइसकेका छन् । नेपालको प्रजातान्त्रिक अभियोनको सुरुवात नै पूर्वबाट भएको हो । सिंगो नेपाललाई राजनीतिक रुपमा डोर्‍याउने केन्द्रका रुपमा पूर्व रह्यो, यसमा दुई मत छैन,’ पाण्डेले भने ।

पूर्वको सम्भावनाका रुपमा सिलुगुडीबाट झापासम्ममा पेट्रोलियम पाइपलाईन बनिरहेको, जलविद्युत्‌मा अधिक सम्भावना रहेको उनले बताए । चिया, अलैंचीजस्ता कृषि उत्पादनमा पनि प्रदेश १ अघि छ । तर पछिल्लो समय नेपाली चियालाई भारतले अधिक कर लगाउँदा समस्या देखिएको पनि पाण्डेको भनाइ छ । त्यसैगरी शिक्षा र स्वास्थ्यको क्षेत्रमा रहको सम्भावनालाई पनि आवश्यक नीतिगत व्यवस्था गरेर त्यसको अवसर लिन सक्नुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘भारत र अरु देशका विद्यार्थीलाई नेपालका शिक्षालयबाट गुणस्तरीय शिक्षा दिन सकिन्छ । शिक्षा र स्वास्थ्य क्षेत्रमा केही उदार नीतिहरुको जरुरत छ । त्यसका लागि हामीले गृहकार्य गर्नुपर्छ,’ पाण्डेले भने, ‘नेपालको पूर्व क्षेत्रमा स्वास्थ्य क्षेत्रलाई भारतीय नागरिकका लागि पनि केन्द्रित गरेर अघि बढाउन सकिन्छ ।’

विराटनगरलाई औद्योगिक राजधानीका रुपमा रहेको पनि उनले उल्लेख गरे । त्यस्तै नेपालले आफ्नो जलस्रोतलाई रणनीतिक वस्तुका रुपमा प्रयोग गर्न सक्नुपर्ने पनि पाण्डेको धारणा छ । ‘हामीसँग पानीमात्रै त्यस्तो हतियार हो जसबाट हामी भारतलाई अठ्याउन सक्छौं,’ उनले भने, ‘नेपाल र बंगलादेशको कनेक्टिभिटीका लागि काँकडभिट्टाबाट बंगलादेशसम्म प्रसारण लाइन र यातायात सञ्जाल जोड्न सक्नुपर्ने र त्यसका लागि नेपालले भारतलाई सप्तकोसी उच्च बाँध बनाउन दिने सम्झौता गर्न सकिन्छ ।’

प्रकाशित : आश्विन ८, २०७९ ११:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×