करका दर पुनरावलोकनपछि वायर उद्योग पुनः सञ्चालनमा- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

करका दर पुनरावलोकनपछि वायर उद्योग पुनः सञ्चालनमा

विनोद भण्डारी

विराटनगर — उद्योगीको सडक आन्दोलनपछि सरकारद्वारा विवादित करको दरमा हेरफेरको निर्णयले सुनसरी मोरङ औद्योगिक क्षेत्रमा बन्द भएका वायर उद्योग दुई महिनापछि पुनः सञ्चालनमा आएका छन् । यससँगै रोजगारी गुमाएका करिब दुई हजार मजदुर काममा फर्किएका छन् ।

चालु वर्षको बजेटमा अर्थमन्त्री जनार्दन शर्माले ‘नीतिगत भ्रष्टाचार’ गरी सीमित उद्योगलाई संरक्षण गर्दै एमएस वायर उद्योगको कच्चापदार्थको भन्सार महसुल ५ प्रतिशतबाट १० प्रतिशत र अन्तशुल्क प्रतिटनमा २ हजार ५ सयबाट ४ हजार ५ सय रुपैयाँ कायम गरेपछि चार दशक पुरानो हुलास वायरसहित पायोनियर वायर, प्रिमियर वायर, कमला रोलिङ र अरिहन्त वायर उद्योगले मजदुर कटौती गरेर उत्पादन बन्द गरेका थिए ।

सरकारले पछिल्लो पटक एमएस वायरको कच्चा पदार्थमा भन्सार शुल्क ५ प्रतिशत र अन्तशुल्क प्रतिटन २ हजार ५ सय कायम गरेपछि बन्द उद्योगले उत्पादन सुरु गरेर निकालिएका मजदुर कर्मचारीलाई फर्काएका हुन् ।

त्यसैगरी सेनिटरी प्याड उत्पादनमा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थमा ५ प्रतिशत अन्तःशुल्क हटाउँदै पाम, भटमास, सूर्यमुखी, तोरी र सर्स्यु तेल उत्पादनमा प्रयोग हुने कच्चापदार्थ आयातमा दिइँदै आएको ५० प्रतिशत भन्सार छुटलाई ९० प्रतिशत पुर्‍याइएको छ ।

उद्योगीको आन्दोलनका कारण सरकारले गल्ती सच्याउँदै करका दरमा संशोधन गरेपछि बन्द गरिएका वायर उद्योग पुनः सञ्चालनमा आएको पायोनियर वायर उद्योगका सञ्चालक अनिल सारडाले बताए । ‘सरकारले कच्चा पदार्थमा लाग्ने भन्सार शुल्क र अन्तःशुल्क ह्वात्तै बढाएपछि कच्चा पदार्थ आयात नै रोकेर उद्योग बन्द गरेका थियौं,’ उनले भने ।

मासिक दुई हजार टन वायर र चार लाख टन जाली उत्पादन गर्दै आएको यस उद्योगले २ सय ८० मजदुरलाई बिदा दिएको थियो । सरकारले विवादित करमा संशोधन गरे पनि अन्तःशुल्क ऐन वायर निकासीका लागि बाधक भएको उनको भनाइ छ ।

सारडाका अनुसार यहाँका वायर उद्योगले वार्षिक करिब ६ अर्ब बराबरको वायर निकासी गर्छन् । तर अन्तःशुल्क ऐनका कारण भारतमा नेपाली उत्पादनको माग बढे पनि निकासी गर्न गाह्रो भएको छ । अन्तःशुल्क फिर्ता नहुने प्रावधानले वायर निकासी गर्न नसकिएको उनले बताए ।

चार दशक पुरानो हुलास वायरले पनि कटौती गरेका श्रमिकलाई फर्काएर उत्पादन सुरु गर्ने तयारीमा रहेको उद्योगकी निर्देशक युक्ति गोल्छाको भनाइ छ । मासिक ४ हजार टन जीआई वायर र ७ सय टन जाली उत्पादन गरेर तीन हजार टन वायर निकासी गर्दै आएको यस उद्योगले ३ सय मजदुरलाई निकालेको थियो । ‘स्थानीय उत्पादनका लागि मात्र सरकारले सहज गर्‍यो,’ उनले भनिन्, ‘निकासीका लागि अझै अड्चन बाँकी नै छ ।’

यहाँको कमला रोलिङ मिलले पनि वायर उत्पादन पुनः सुरु गरेको छ । ८५ वर्षको उमेरमा पहिलो पटक सरकारको गलत कर नीतिविरुद्ध सडकमा उत्रिएर आफनो लगानीको संरक्षण गर्न बाध्य भएको उक्त उद्योगका सञ्चालक जगदीश अग्रवालले बताए । लाग्ने भन्सार महसुल र अन्तःशुल्कका कारण कच्चापदार्थ आयात गरेर उत्पादन गर्नुभन्दा तयारी वस्तु नै आयात गर्दा सस्तो पर्ने स्थिति भएपछि उद्योग बन्द गरेर मजदुरलाई बिदा गरिएको थियो ।

प्रिमियर वायर उद्योगका सञ्चालक पवनकुमार सारडाले पनि बिदा दिइएका मजदुरलाई काममा फर्काएर उत्पादन गरिरहेको जनाए । डेढ अर्ब लगानीको यो उद्योगले दैनिक सय टन जीआई वायर उत्पादन गर्छ । कर नीतिका कारण उद्योगले ३ सय ५० मजदुर कटौती गरेको थियो । सरकारले सीमित उद्योगलाई फाइदा पुग्ने गरी बजेटमार्फत वायर उद्योगको कच्चा पदार्थमा भन्सार र अन्तःशुल्क बढाएको विरोधमा मोरङ व्यापार संघको अगुवाइमा यहाँका उद्योगी व्यवसायी सडकमा उत्रिएका थिए ।

सरकारको गलत नीतिलाई उद्योगी व्यवसायीले पहिलो पटक सडकमा उत्रिएर रोक्न सफल हुँदा अर्बौंको लगानी डुब्नबाट जोगाउँदै झन्डै दुई हजार मजदुरको रोजगारी सुरक्षित गरेको संघका अध्यक्ष नवीन रिजालको भनाइ छ । पूर्वका उद्योगीको उक्त सडक आन्दोलन नजिर नै बनेको उनको बुझाइ छ ।

प्रकाशित : आश्विन २, २०७९ ०७:०८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मुख्य दलकै पूर्वेली महिला अवसरबाट वञ्चित

अन्यभन्दा कांग्रेसको नाममा राजनीति गर्ने अधिकांश महिला अझै उपेक्षित
‘नाम सिफारिस मात्र भएर हुँदैन, सांसदको कोटा भित्र पनि पर्नुपर्‍यो, अनि मात्र अवसर पाएको पुष्टि हुन्छ’
विनोद भण्डारी

विराटनगर — राजनीतिक शक्तिकेन्द्रकै घरानामा रहेर पनि मिता आचार्यले अहिलेसम्म नेपाली कांग्रेसबाट कुनै अवसर पाएकी छैनन् । स्वर्गीय शैलजा आचार्यकी भाइबुहारी उनी दुई पटक पार्टीको महासमिति सदस्य भइन् ।


२०३४ देखि सक्रिय राजनीति गर्दै आएकी मिताको नाम यसपालि मोरङ क्षेत्र ५ ‘ख’ बाट प्रदेशसभा सदस्यका लागि समानुपातिकमा सिफारिस भएको छ । तर ६२ वर्षीया मितालाई यसमा चित्त बुझेको छैन । ‘संघीय सांसदमा जाने तयारी गरेको थिएँ,’ उनले भनिन्, ‘पार्टीले पहिलो पटक अवसर त दिएको छ तर प्रदेशमा सीमित गरेको छ ।’ उनले यसैमा चित्त बुझाउन बाध्य भएको बताइन् । ‘पार्टीले सही मूल्यांकन गरेको भए मंले धेरै पहिला नै अवसर पाउनुपर्ने हो,’ उनले भनिन्, ‘ढिलै भए पनि पार्टीले मूल्यांकन गर्न खोजेको जस्तो छ, त्यसलाई स्वीकार्छु ।’

शैलजा आचार्यका नाममा मोरङको जहदामा स्थापित एक प्राविधिक शिक्षालय उनले सञ्चालन गर्दै आएकी छन् । मिताले अध्यक्ष भएर अघि बढाइरहेको शैलजा आचार्य स्मृति पोलिटेक्निकले सीमावर्ती दक्षिणपूर्वी मोरङमा प्राविधिक शिक्षाको क्षेत्रमा क्रान्तिको उद्घोष गरेको छ । स्थानीय मात्र नभएर मुलुकभरका विद्यार्थी त्यहाँ पढ्छन् । अन्तिम क्षणसम्म शैलजालाई मिताको साथ र सहयोग रह्यो । उनी अहिले शैलजाकै मार्गचित्रमा मर्यादित एवं अनुशासित ढंगले शैक्षिक, सामाजिक एवं राजनीतिक पथमा अघि बढेकी छन् । मिताले भनिन्, ‘आमाजू सासूलाई भनेको भए पहिला नै अवसर पाउँथे होला ।’ तर त्याग र योगदान बुझेर पार्टीले नै मूल्यांकन गरोस् भनेर बस्दा राजनीतिमा पछि परेको उनको बुझाइ छ । उनका पति प्रदीपको दशक अगाडि मृत्यु भइसकेको छ । उनका पिता श्यामकृष्ण गौतम २०१७ मा भन्सारका कर्मचारी थिए । त्यसबेलाका शासकले उनलाई कांग्रेस भएकै कारण सरकारी जागिरबाट हटाएको थियो ।

दसक अघिसम्म नेपाली राजनीतिको शक्ति केन्द्र मानिँदै आएको कोइराला परिवारकै सदस्य मृदुलाले पनि बल्ल अवसर पाएकी छन् । उनको नाम क्षेत्र नं ६ बाट समानुपातिकबाट संघीय सांसदमा सिफारिस भएको छ । पार्टीको हालै सम्पन्न १४ औं महाधिवेशनमा मृदुलालाई कोइराला परिवारकै टिमले क्षेत्रीय प्रतिनिधिमा हराएको थियो । ‘लामो समयदेखि पार्टीमा काम गर्दै आउँदा बल्ल पहिलो पटक अवसर पाएकी छु,’ उनले भनिन्, ‘नाम सिफारिस मात्र भएर हुँदैन, सांसदको कोटा भित्र पनि पर्नुपर्‍यो, अनि मात्र अवसर पाएको पुष्टि हुन्छ ।’ नातामा कोइराला परिवारकी भान्जी पर्ने मृदुला शक्तिकेन्द्रमा नपुगेको भन्ने चाहिँ होइन । सुशील कोइराला प्रधानमन्त्री हुँदा सम्पर्क सल्लाहकार भएर शक्तिकेन्द्रको परिचित अनुहार बनिन् ।

सत्ता र शक्तिलाई नजिकबाट नियालेकी उनी अमेरिका र नेपाली कांग्रेस जनसम्पर्क समितिको संस्थापक र उत्तर अमेरिकाको कांग्रेस केन्द्रीय प्रतिनिधि थिइन् । तर आफ्नै क्षेत्रमा कदर नभएको मृदुलाको बुझाइ छ । तर उनलाई आफ्नै क्षेत्रका कार्यकर्ताले संगठनमा कमजोर र माथिल्लो लेवलका नेतासँगमात्र पहुँच राख्ने नेतृका रूपमा औंल्याउँदै आएका छन् । स्थानीय कार्यकर्ताबीच उनी लोकप्रिय हुन नसकेको निकट बताउँछन् ।

मोरङमा कांग्रेसबाट गिरिजाप्रसाद कोइराला पुत्री सुजाता कोइराला र नेतृ डिला संग्रौलाले पटकपटक अवसर पाउँदा उनीहरूसँगै र त्यसभन्दा अगाडि कांग्रेसको नाममा राजनीति गर्ने अधिकांश महिला अझै उपेक्षित छन् । स्व. नोना कोइराला उर्फ (सुधा पौडेल) को आशीर्वादमा भुटनीदेवी खवास र कविता सरदार समानुपातिकबाट संविधानसभा सदस्य भइसकेका छन् । तर मिता, मृदुला, गीता सिलवाल, शान्ति रिजाल, रुकमणी कोइराला, शोभा पालुङवा र इन्दिरा कार्कीले अहिले उच्च अवसर पाएका छैनन् । उनीहरूको नाम समानुपातिकमा पटकपटक सिफारिस भए पनि सांसदको कोटाभित्र परेका छैनन् । तीमध्ये कार्की विराटनगर महानगरको निवर्तमान उपमेयर हुन् । कार्की गत स्थानीय निर्वाचनमा मेयरको दावेदार थिइन् । तर उपमेयर हुँदा कार्कीबाट अपेक्षा अनुरूपको कार्यसम्पादन हुन नसकेको र पार्टीमा गुट परिवर्तन गरेको भन्दै उनका पक्षमा कोही पनि नेता खुलेर नबोलेको पार्टी स्रोतको भनाइ छ ।

एमाले मोरङले पनि पुराना र त्यागी महिला नेतृलाई अवसर दिन सकेको छैन । मीरा दली, राधा पोखरेल, राधा अधिकारी, विमला घिमिरे, सरस्वती खरेल, अन्जु उपाध्या, मालती सुब्बा, किरण चौधरी र चन्द्रकला भण्डारीलगायत पुराना कार्यकर्ताले अझै पनि अवसर पाएका छैनन् । उनीहरू सबैको नाम यसपालि संघीय र प्रदेश सभा सदस्यमा समानुपातिकबाट सिफारिस भएको एमाले मोरङका सचिव रुपेश खतिवडाले बताए । ‘उनीहरूले एक पटक पनि राजनीतिक अवसर पाएका छैनन्,’ खतिवडाले भने,‘पार्टीले यसपाली उनीहरूको मूल्यांकन गरेर समानुपातिका नाम पठाएको छ ।’ एमालेबाट हालसम्म शिवमाया तुम्वाहाम्फे, गंगा डाँगी, योशोदा अधिकारी, मिनादेवी यादव, नैनकला ओझा, लक्ष्मी भण्डारी, राजमति इङनाम र शान्ति लिम्बुले पटकपटक राजनीतिक अवसर पाएका छन । इङनाम कानेपोखरी गाउँपालिका प्रमुख हुन । एमाले स्रोतका अनुसार महानगरकी उपमेयर शिल्पा कार्की एमालेको महिलामा सबैभन्दा छिटो अवसर पाउनेमध्येकी एक हुन् ।

भूमिगत कालदेखि अहिलेसम्म सक्रिय रहे पनि माओवादी केन्द्रबाट रचना राई, लता न्यौपाने र नरमाया भट्टराईले मौका नपाएको पार्टी स्रोतले जनाएको छ । अवसर पाए पनि माओवादी नेतृहरू विनिता घिमिरे, गीता तिम्सिना, शान्ता राई र शान्ति मोदीले चुनावमा पराजित भइसकेका छन् । सदैव शक्तिको नजरमा रहने घिमिरे चाहिँ अहिले पनि सुकुम्बासी आयोग मोरङको संयोजक हुन् । माओवादीले पिछडा वर्गकी जुम्बा सोरेन (सतार) लाई संविधानसभामा समानुपातिकबाट सभासद बनाएको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र २७, २०७९ ०८:०४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×