आरोही र पदयात्रीले नाम्चे गुल्जार- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

आरोही र पदयात्रीले नाम्चे गुल्जार

१० महिनामा नेपाली ४७६८, सार्क मुलुकका ३१०४ र विदेशी १४९३२ पर्यटक आए
मनोज पौडेल

नाम्चे, सोलुखुम्बु — एक साताका लागि नेपाल घुम्न आएकी मेक्सिकोकी मारियाना नाम्चे पुग्दा औधी रमाइन् । भित्ता खोपेर बनाइएका हरिया छाना भएका घर र ढुंगा छापेको गोरेटो बाटो उनका लागि नौलो थियो । घरका झ्यालबाटै सेताम्य हिमाल देखेपछि झन् रोमाञ्चित बनिन् । यही कारणले आफ्नो यात्रा पाँच दिन थपिन् । उकालीओराली गर्दै सगरमाथा बेस क्याम्प पुगेर नाम्चे फर्कंदा उनी निकै खुसी थिइन् । ‘निकै खुसी भएँ,’ उनले भनिन्, ‘अर्को वर्ष परिवारै लिएर आउँछु ।’

उनीजस्तै जर्मनीकी पर्यटक भेरेना स्केलिमियार पनि पदयात्राका लागि नाम्चे आएकी थिइन् । ‘विश्वकै सर्वोच्च शिखर सगरमाथा सुरु प्रवेशद्वार लुक्लाबाट माथि छिचोलिँदा मनै रमाउन थाल्छ,’ उनले भनिन्, ‘नाम्चे पुग्दा स्वर्णिम आनन्दको अनुभूति भयो ।’ नाम्चेबाट आफू हिमालै हिमालले घेरिएको देख्दा अविस्मरणीय लागेको उनले सुनाइन् । ‘साँच्चै नाम्चेले पर्यटक आकर्षित गर्ने बरदानै पाएजस्तो छ,’ उनले भनिन्, ‘यहाँ एक साता बसेको पत्तै भएन ।’

कोरोना कहर कम भएसँगै मुलुकको प्रमुख पर्यटकीय स्थल नाम्चे बजार विस्तारै गुल्जार भएको छ । कोरोना महामारीका कारण दुई वर्ष ठप्प रहेको पर्यटन क्षेत्रमा चहलपहल बढेसँगै नाम्चे बजार पनि पुरानै लयमा फर्किन लागेको हो । अहिले जताततै पर्यटक देखिन्छन् । कोरोनाले दुई वर्षदेखि सुस्ताएको पर्यटन व्यवसायले गति लिएपछि व्यवसायी पनि खुसी छन् । समुद्र सतहदेखि ३ हजार ४ सय ४० मिटरको उचाइमा पर्ने नाम्चे सगरमाथा जाने प्रवेशद्वार हो । यस वर्षको पर्यटकीय मौसममा विदेशी पर्यटकको संख्या उल्लेख्य बढेको छ । यहाँ सगरमाथा आरोहण, बेस क्याम्पसम्मको पदयात्रा र सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्ज भ्रमणका लागि विदेशी पर्यटक आउँछन् ।

दुई वर्षदेखि बर्सेनि मुस्किलले ३ हजार पर्यटक आएको नाम्चेमा यस वर्ष चैतमा मात्रै ८ सय ११ नेपाली, सार्क मुलुकका ३ सय ४ र तेस्रो मुलुकका ४ हजार ५१ पर्यटक आएको सगरमाथा राष्ट्रिय निकुञ्जका सूचना अधिकारी विष्णु रोकायाले बताए । वैशाखमा नेपाली ८ सय ९०, सार्क मुलुकका १ हजार १ सय ७१ र तेस्रो मुलुकका ६ हजार पर्यटक आएका थिए । जेठ १५ गतेसम्म ७ सय नेपाली र ३ हजार बढी विदेशी पर्यटक नाम्चे आएको उनले बताए । चालु आवको १० महिनामा नेपाली ४ हजार ७ सय ६८, सार्क मुलुकका ३ हजार १ सय ४ र विदेशी १४ हजार ९ सय ३२ पर्यटक आएको रोकायाले बताए । ‘पर्यटक वृद्धिले यहाँ सबैलाई ऊर्जा थपेको छ,’ उनले थपे । महामारीले गर्दा लगभग दुई वर्ष पसल बन्द गरेर काठमाडौं गएका नाम्चेका व्यवसायीले पनि फर्किएर अहिले पुनः व्यवसाय सुरु गरिरहेका छन् । वसन्तयामको सुरुआतसँगै खुम्बु क्षेत्रमा आरोही र पदयात्रीको चहलपहल बढेको नाम्चे होटलकी सञ्चालक आङमाया शेर्पाले बताइन् । ‘गएको दुई वर्ष दिन काट्नै गाह्रो भयो,’ उनले भनिन्, ‘कहिले काठमाडौं कहिले नाम्चे गरेर बितायौं ।’ अहिले विदेशी पर्यटकको भीड देख्दा खुसीको सीमै नभएको उनले बताइन् ।

प्रायः सगरमाथा क्षेत्रमा पुग्ने आरोही र पदयात्रीका लागि आराम गर्ने स्थल नाम्चे बजार हो । केही आरोही खुम्बु आइसफलतिर लागिसकेका छन् भने केही आउने क्रम जारी छ । ‘अहिले पर्यटक आगमनले लय समातेको छ,’ व्यवसायी राजु पुलामी मगरले भने । हेलिकोप्टरलाई पर्यटक ओसार्न भ्याइनभ्याइ भएको तेन्जिङ हिलारी विमानस्थल नागरिक उड्डयन कार्यालय लुक्लाका प्रमुख द्वारिकानारायण अछामीले बताए । ‘लुक्लाबाट सीता, तारा र समिट एयरले दैनिक १६ उडान गर्दै आएका छन्,’ उनले भने, ‘तर कहिलेकाहीं त्यसले पनि पुग्दैन ।’

सगरमाथा र गोक्यो आरोहणमा जानेका लागि नाम्चे मुख्य बिसौनी हो । त्यस्तै रेन्जो र छो भन्ज्याङ हुँदै पदयात्रामा निस्कनेका लागि पनि नाम्चे पुग्नुपर्छ । अहिले सगरमाथा आरोही तथा सगरमाथा बेस क्यापसम्म जाने पर्यटकको किनमेलको थलोका रूपमा समेत परिचित हुँदै गएको छ, नाम्चे । अग्ला हिमालले घेरिएर फेदीमा चिटिक्क परेर रहेको सुन्दर बस्ती नाम्चे आउने पदयात्री र आरोहीलाई शेर्पा जातिको संस्कृतिले उस्तै आकर्षित गर्छ । नाम्चेमा खुलेका ७० भन्दा बढी होटल एवं लजले पर्यटकलाई छनोटको सुविधा दिएका छन् । बाटोभरि रंगीचंगी कपडाका बौद्ध परम्पराको ध्वजापताका र ठाउँठाउँमा ढुंगामा कुँदेर राखिएका माने, बुद्धका मूर्ति र अभिलेख पनि उत्तिकै छन् । नजिकै देखिने पूर्वमा ६ हजार ८ सय ८ मिटर अग्लो थाम्सेर्कु र पश्चिममा ६ हजार १ सय ८७ मिटर अग्लो कोङ्दे हिमालले नाम्चेको पर्यटकीय आकर्षणलाई गतिलो ऊर्जा थपेको छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ २२, २०७९ ०७:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

६४ वर्षपछि जगदीशपुर ताल पुग्दा...

मनोज पौडेल

कपिलवस्तु — शिर निहुर्‍याएर डिलमा ढोगे । माटोको टीका लगाए । उनका आँखा रसाए । सँगै आएका छोराबुहारी ‘बाबालाई के भयो ?’ भन्दै मुखामुख गर्न थाले । ‘यहाँ आउँदा खुसी र आनन्दले आँसु झरे,’ जगदीशपुर तालनजिक उभिएका ललितपुर, कुपण्डोलका ८८ वर्षीय योगनारायण शर्माले भने । 

जगदीशपुर ताल प्राकृतिक होइन । कृत्रिम रूपमा बनाइएको यो ठूलो तालको निर्माण शर्माले सर्वेक्षण गरेर सुरुवात गरेका थिए । ‘दुःखकष्टसाथ आफैंले बनाउन थालेको तालको यो स्वरूप र विकास ६४ वर्षपछि देख्न पाउँदा खुसी लाग्यो,’ कपडाको पाल टाँगेर ६ महिना बास बसेको ठाउँ देखाउँदै उनले भने, ‘म यहीं रात बिताउँथें । चारैतिर अरू टेन्ट हुन्थे । ती टेन्टमा बसेकाहरूले नै मलाई खाना खुवाउने र सुरक्षा दिने काम गर्थे । उनीहरू यहीं मजदुरी गर्थे ।’ त्यही भएर अहिले आउँदा धेरै खुसी लागेको उनले बताए ।

विशाल ताल देख्दा जीवनमा उत्कृष्ट कर्म गरेको अनुभूति भएको उनले सुनाए । तालबाट हुने सिँचाइले लहलहाउँदो बाली लागेर कृषकको जीवनयापनमा सहयोग पुर्‍याइरहेको देख्दा उनी अझ खुसी भएका छन् । २०१२ सालतिर शर्मा कृषि विकास विभाग खुमलटारमा कृषि इन्जिनियर थिए । २०१४ वैशाखमा उनी जगदीशपुर तालको सर्वेक्षण गर्न आए । उनलाई सहयोग गर्न कृषि प्राविधिकका रूपमा नेपालमा कार्यरत कृषि इन्जिनियर अमेरिकी नागरिक ओटी एलिसन पनि सँगै आएका थिए । नेपालीले मात्रै सक्दैनन् भनेर दरबारले अमेरिकी विज्ञलाई पनि पठाएको उनले बताए । ‘विदेशीसँग काम गर्न लगनशील र मिहिनेती नेपालीलाई पठाउनुपर्छ, त्यसमाथि ज्ञान र सीप भएकालाई पठाउँदा राम्रो हुन्छ भन्ने मान्यता थियो,’ उनले भने, ‘म पनि भर्खर गुवाहाटी विश्वविद्यालयबाट कृषि इन्जिनियरिङमा स्नातक गरेर आएको थिएँ ।’ आफ्नो अंग्रेजी पनि राम्रो भएकाले सबै कुरा विचार गरेर कृषि विभागमार्फत दरबारले आफूलाई छनोट गरेको हुन सक्ने उनले सुनाए । ‘म पनि भर्खरको युवक थिएँ । जोस जाँगर उम्दा थियो,’ उनले भने, ‘मलाई विश्वास गरेर दरबारले काम गर्ने अवसर दिएकामा काम देखाउनु थियो ।’

त्यतिबेला सात दिन पैदल हिँड्दै कपिलवस्तु पुगेको उनले सुनाए । त्यहाँ उनीहरूलाई लिन तत्कालीन बडाहाकिम नन्दबहादुर बम पुगेका थिए । पाँच वर्षदेखि थालिएको तयारीले मूर्तरूप लिने भयो भन्दै उनले उनीहरूलाई स्वागत र खातिरदारी गरेका थिए । ‘अब यहाँका खेत बाँझा हुँदैनन् । कृषकका अनुहारमा खुसी देख्न सकिन्छ,’ बडाहाकिमले त्यतिबेला आफूलाई भनेको कुरा शर्माले अहिले पनि सम्झनामा रहेको बताए ।

काठमाडौंमा हुर्किएको मान्छे उजाड, जंगल, बाघ भालु लाग्ने ठाउँ देखेर आत्तिएका थिए । लामखुट्टे र औलोको प्रकोप उस्तै थियो । ‘दरबारले विश्वास गरेर पठाएको मान्छे, मै आत्तिएँ भने विदेशी बस्ने कुरै हुँदैन’ भन्ने सोचेर मन मुटु दह्रो बनाएको शर्माले बताए । ताल उत्खनन गर्ने ठाउँ हेर्दै एलिसन आत्तिए । १०/१५ घर भएको सानो बस्ती । चारैतिर घनाजंगल । बीचमा ठूल्ठूला झाडी र रूख थिए । त्यहीं सिमसार र धाप क्षेत्र थियो । सानो कुलोमा पानी जम्मा हुन्थ्यो । त्यहाँ सर्प, बिच्छी, गोहोरो र गोहीलगायत विषालु सरिसृपको खानी थियो । धसिने हिलो उस्तै थियो । कोही गएर धसिएर निस्कनै सक्थेनन् । ‘बडाहाकिमलाई हात्तीको व्यवस्था गर्न भन्यौं, उनले एउटा मलाई र अर्को एलिसनलाई हात्तीको व्यवस्था गरिदिए,’ शर्माले भने, ‘त्यसपछि दुई साता लगाएर सर्वेक्षण गरेका हौं ।’

त्यतिखेर तराईमा औलाको प्रकोप थियो । एलिसन फर्किए । डरत्रासले उनलाई पनि बस्न मन लागेन । ‘एक्लै काम गर्न सकिन्न कि भन्ने लाग्यो । तर, अठोट गरें,’ शर्माले भने, ‘एलिसन फर्किएपछि म ६ महिना बसेर ताल खनेर मात्रै फर्किएँ ।’ सुरुमा ३० हेक्टरजति खनेर ताल बनाएको उनले बताए । ‘मैले प्राविधिक काम गर्थें, खनेको मिल्यो कि मिलेन भनेर हेर्थें,’ उनले भने, ‘खन्ने मजदुर भने बडाहाकिमले उर्दी लगाएर बोलाउँथे । धेरै मजदुर आसपासकै थारू र यादव समुदायका थिए ।’

उनले खन्न सुरु गरेको ताल ०२८ र ०४२ सालमा विस्तार हुँदै अहिले १ सय ५७ हेक्टरमा फैलिएको छ । कृत्रिम रूपमा बनाइएको मुलुककै सबैभन्दा ठूलो ताल यही भएको छ । सिमसार र जैविक विविधताका कारण यो ताल सन् २००३ मा विश्व सिमसार क्षेत्रमा सूचीकृत भएको थियो ।

ताल निर्माण गरेर फर्केको तीन वर्षपछि उनको विवाह भयो । यसपछि अझ खुसी बने । श्रीमतीलाई पनि आफ्नो मिहिनेत र परिश्रम परेको ताल घुमाउन ल्याएको उनले बताए । ३४ वर्ष काम गरेर उनी खुमलटार कृषि अनुसन्धान केन्द्रबाट सेवानिवृत्त भए । त्यसपछि करिब २० वर्ष छोराहरूसँग सिंगापुर र अमेरिकामा बसे । त्यता बस्न मन नलागेपछि ८ वर्षअघि नेपाल फर्केको उनले सुनाए ।

प्रकाशित : फाल्गुन २२, २०७८ ०७:२९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×