उपभोग खर्च बढ्यो- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

उपभोग खर्च बढ्यो

गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष नेपालीको उपभोग खर्च बढे पनि जीडीपीसँग उपभोग अनुपात घट्यो
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — चालु आर्थिक वर्षमा नेपालीहरूले उपभोगमा मात्र कुल ४४ खर्ब रुपैयाँभन्दा बढी खर्चिने भएका छन् । गत आर्थिक वर्षको तुलनामा यो करिब साढे ११ प्रतिशत बढी हो । यसले गत वर्षको तुलनामा यो वर्ष नेपालीले उपभोग्य वस्तु तथा सेवामा गर्ने खर्च बढेको देखाउँछ । गत आर्थिक वर्षमा नेपालीहरूले उपभोगमा ३९ खर्ब ४७ अर्ब रुपैयाँ खर्च गरेका थिए ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा गत आर्थिक वर्षमा उपभोग खर्च ७.७ प्रतिशतले बढेको शनिबार सार्वजनिक ‘आर्थिक वर्ष ०७८/७९ को आर्थिक सर्वेक्षण’ले देखाएको छ । गत वर्षको तुलनामा यस वर्ष नेपालीको उपभोग खर्च बढे पनि सोही अवधिमा कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) सँग उपभोग अनुपात भने घटेको छ । सर्वेक्षणका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा जीडीपीमा कुल उपभोगको अनुपात ९०.७ प्रतिशत रहने अनुमान छ । गत आर्थिक वर्षमा यस्तो अनुपात ९२.३ प्रतिशत थियो । गत आर्थिक वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षमा प्रचलित मूल्यमा नेपालको जीडीपी १३.४३ प्रतिशत बढेर ४८ खर्ब ५१ अर्ब पुग्ने केन्द्रीय तथ्यांक विभागको प्रक्षेपण छ । गत आर्थिक वर्ष नेपालको कुल जीडीपी ४२ खर्ब ७७ अर्ब रुपैयाँ थियो ।

चालु आर्थिक वर्षको जीडीपीमा निजी क्षेत्रको उपभोग अनुपात सबैभन्दा बढी ८०.८ प्रतिशत छ । सरकारी क्षेत्रले गरेको उपभोग अनुपात जीडीपीको ८.२ प्रतिशत र गैरनाफामूलक संस्थाको १.७ प्रतिशत रहेको सर्वेक्षणले देखाएको छ । गत आर्थिक वर्षमा जीडीपीमा निजी क्षेत्रको उपभोग अनुपात ८२.२, सरकारीको ८.४ र गैरनाफामूलक संस्थाको १.७ प्रतिशत थियो । विगत १० वर्षको जीडीपीमा निजी क्षेत्रको उपभोग अनुपात औसत ८०.७, सरकारीको ८.३ र गैरनाफामूलक संस्थाको १.६ प्रतिशत छ । ‘कुल उपभोगमा सरकारी र निजी क्षेत्रको उपभोगको अंश क्रमशः ९.०८ र ८९.०२ प्रतिशत र गैरनाफामूलक संस्थाको हिस्सा १.८९ प्रतिशत छ,’ सर्वेक्षणमा भनिएको छ, ‘गत आर्थिक वर्षमा कुल उपभोगमा सरकारी क्षेत्रको उपभोगको हिस्सा ९.१०, निजी क्षेत्रको ८९.०३ र गैरनाफामूलक संस्थाको १.८७ प्रतिशत थियो ।’ चालु आर्थिक वर्षमा निजी क्षेत्रले गर्ने कुल उपभोग खर्चमा सबैभन्दा बढी ४९.१ प्रतिशत खाद्य वस्तुमा भएको देखिन्छ । यस्तै, ३२.४ प्रतिशत सेवा र बाँकी १८.६ प्रतिशत गैरखाद्य वस्तुमा रहेको सर्वेक्षणले देखाएको छ ।

गत आर्थिक वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षमा नेपालको कुल राष्ट्रिय बचत पनि बढेर १५ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ पुग्ने देखिएको छ । गत आर्थिक वर्षमा कुल राष्ट्रिय बचत १४ खर्ब २४ अर्ब रुपैयाँ थियो । सर्वेक्षणका अनुसार जीडीपीसँग कुल राष्ट्रिय बचतको अनुपात ३२ प्रतिशत रहनेछ । गत आर्थिक वर्षको तुलनामा चालु वर्षमा यस्तो अनुपात केही घटेको हो । आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा यस्तो अनुपात ३३.३ प्रतिशत थियो । ‘खासगरी आर्थिक वर्ष ०७५/७६ यता कुल राष्ट्रिय बचत घट्दो प्रवृत्तिमा रहँदै आएको छ,’ सर्वेक्षणमा उल्लेख छ, ‘अर्थतन्त्र अझै पनि संकटमा रहेकाले अवस्था कोभिडपूर्वको अवस्थामा पुग्न थप केही समय लाग्ने देखिन्छ ।’

चालु आर्थिक वर्षमा मुलुकको कुल लगानी १८ खर्ब ७ अर्ब रुपैयाँ पुग्ने देखिएको छ । गत आर्थिक वर्षको तुलनामा चालु वर्षमा यस्तो लगानी १८.१ प्रतिशतले मात्र बढ्ने भएको छ । आर्थिक वर्ष ०७७/७८ मा यस्तो लगानी २९.३ प्रतिशत बढेर १५ खर्ब ३० अर्ब रुपैयाँ पुगेको थियो । आर्थिक वर्ष ०७६/७७ मा कुल लगानी २५.९ प्रतिशत बढेको थियो । कोभिड महामारीको संक्रमण घट्दै गई आर्थिक गतिविधि सामान्य हुँदै गएकाले चालु आर्थिक वर्षमा सार्वजनिक एवं निजी क्षेत्रको खर्चमा बढोत्तरी हुने अपेक्षा गरिएको थियो । तर बैंक तथा वित्तीय बजारमा देखिएको तरलताको चाप र न्यून पुँजीगत खर्चका कारण चालु आर्थिक वर्षमा कुल लगानीको वृद्धि सामान्य हुने अनुमान सर्वेक्षणले गरेको छ ।

चालु आर्थिक वर्षमा बचत र लगानी अन्तर भने स्थिर (गत वर्षकै बराबर) रहने सरकारी प्रक्षेपण छ । यसअनुसार चालु आर्थिक वर्षमा बचत लगानी अन्तर २८ प्रतिशत रहने अनुमान छ । गत आर्थिक वर्षमा यस्तो लगानी २८.१ प्रतिशत थियो । गत वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षमा कुल लगानीभन्दा कुल गार्हस्थ्य बचत बढी दरमा वृद्धि भएकाले बचत र लगानी अन्तरमा केही कम भएको सर्वेक्षणमा उल्लेख छ ।


प्रकाशित : जेष्ठ १५, २०७९ ०८:४१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कान्छीमायाको भान्सा

सरिता श्रेष्ठ

धादिङ — कोरोना संक्रमणको पहिलो लहरका बेला जतासुकै त्रास थियो । नीलकण्ठ–१२ सांकोसकी कान्छीमाया भण्डारी पनि डरै–डरमा थिइन् । ट्रेकिङ गाइडको काम गर्ने उनका २९ वर्षीय छोरा प्रकाश कामविहीन भएपछि घरै आएका थिए । बेरोजगार भएर घर बस्नुपर्दाको छटपटीले उनी दिक्क मान्थे । तीन वर्षअघि भएको बाबुको मृत्युको शोक आमाको अनुहारमा देखिन्थ्यो ।

एक दिन कुराकुरैमा उनले आमासँग युट्युब च्यानल चलाउने सुनाए । २०७२ वैशाखको भूकम्पअघि चार वर्षसम्म मिडिया क्षेत्रमै काम गरेका उनीसँग क्यामरा साथै थियो । ५० वर्षीया कान्छीमायालाई छोराको कुरामा कुनै आपत्ति थिएन । तर, छोराले भनेजसरी क्यामराअघि उभिएर बोल्ने आँट उनमा थिएन । प्रकाशले आमाले सधैंझैं घरमा पकाइतुल्याई गरेकै कुरालाई थोरै फरक तरिकाले भिडियो बनाएर युट्युबमा हाल्ने सोच बनाएका थिए ।

एक दिन ‘माछा...माछा’ भन्दै एक जना व्यापारी आइपुगे । प्रकाशले हत्तपत्त माछा किने र आमालाई भने, ‘आज तपाईंले माछा र ढिँडो बनाउनुपर्‍यो । म भिडियो खिच्छु ।’

भूकम्पले भत्काएको घरको भुइँतलाको भान्सामा कान्छीमाया अप्ठ्यारो मान्दै पसिन् । ढिँडो र माछाको तरकारी बनाउन थालिन् । प्रकाशले सबै खिच्दै गए । कान्छीमायाका लागि न खान्की नौलो थियो, न त पकाउने काम । तर, क्यामराले खिचिरहेको देखेपछि भने कता कता डर लागेजस्तो भयो । उनले भनिन्, ‘तर आफ्नै छोराले त खिचेको त हो नि भनेर डरलाई थामथुम पारें ।’

भिडियो खिचेपछि प्रकाश युट्युब च्यानलको नाम के राख्ने भनेर घोत्लिए । गाउँघरको मौलिक नाम र खाना दुवै भाव झल्किने नामको खाँचो थियो । आमाको नामै कान्छी, अनि उनले पकाएका खानेकुरा राख्ने च्यानलको नाम ‘कान्छी किचन’ राखे ।

क्यामरा पछि लागेको त्यो पहिलो दिन कान्छीमायाले दाउरा जोरिन् । ढुंग्रोले फुफु गरिन् । ढलोटको अम्खोराबाट पानी हालेर डेक्चीमा माछा सफा गरिन्, चुलेसीले काटिन् । सिलौटोमा लसुन, अदुवा र खुर्सानी लसलस पिसिन् । कसौडी बाहिर खरानीको लेप लगाइन् । पानी उमालिन् । अनि थोरै थोरै गरेर कोदोको पिठो हाल्दै मसक्क ढिँडो मस्काइन् । भुंग्रोमा पोलेको टमाटर लसलस थिचेर धनियाँ हालेर चट्ट चटनी बनाइन् । सबै दृश्य प्रकाशले धैर्यपूर्वक खिचे । ‘कसरी पकाउने कोदोको ढिँडो र माछा गाउँघरको जस्तै’ शीर्षक राखेर १३ मिनेट २७ सेकेन्डको भिडियो पोस्ट गरे । उक्त भिडियो केही दिनमै हजारौंले हेरे । सयौं कमेन्ट आए । कान्छीले बनाएको परिकार प्रत्यक्ष चाख्न नपाए पनि बनाएको मन पराउने धेरै भए । जब छोराले उनलाई त्यो देखाए, कान्छीमाया छक्कै परिन् । त्यसपछि फरकफरक परिकार बनाउने, खिच्ने र ती भिडियो अपलोडको सिलसिलाले गति लियो । उनलाई क्यामराको डर हराएजस्तो भयो । ठ्याक्कै एक वर्षअघि पोस्ट गरिएको पहिलो भिडियोको भ्युज १ लाख ३ हजारभन्दा बढी पुगिसकेको छ ।

पहिलो भिडियो पोस्ट गरेपछि आएका प्रतिक्रियाले आमाछोरालाई हौसला दियो । त्यसपछि प्रकाश अझै राम्रो भिडियो कसरी खिच्न सकिएला, धेरैले मन पराउने पाककलाको भिडियो के होला भनेर सोच्न थाले । गाउँघरमा वनभात खाने चलन सम्झिए । आमाहरू घाँस काट्न जाँदा जंगलमै पकाएर खाएको सम्झे । दोस्रो भिडियोमा उनले घाँस काट्न जाँदाको रमाइलो वनभात राखे ।

हिजोआज कान्छीमाया छरछिमेकी र पाका पुरानासँग गाउँले खान्की र त्यसको पकाउने तरिका सोध्छिन् । सर्दम सबै खोजी गर्छिन् । छिमेकीले उनलाई हौसला दिन्छन् । भिडियो बनाएपछि छरछिमेकीलाई बोलाएर खुवाउँछिन् । कान्छीलाई श्रीमान्को मृत्युपछि एक्लै भएको पीडा युट्युबले हटाइदिएजस्तो लाग्छ ।

क्यामरासँग आमाको लगाब देखेर प्रकाश पनि पुलकित छन् । क्यामराअघि सोझै देखिन नखोज्ने आमा पछि–पछि आफ्नो परिचय दिँदै पकाउने विधिबारे बताउन सक्ने भइन् । उनले भने, ‘क्यामराअघि उभिँदा–उभिँदा आमाको मुहारमा पनि खुसी देखिन थाल्यो ।’ हिजोआज आमाछोरा नयाँ भिडियोमा कुन परिकार बनाएको राख्ने सल्लाह गर्छन् । के बनाउने, कसरी नयाँ तरिकाले पकाउने भनेर कुरा गर्छन् । सकभर गाउँघरमै पाइने स्रोतसाधन प्रयोग गर्ने उनीहरू पकाउने मौलिकता झल्कियोस् भनेर ख्याल गर्छन् । एक वर्षको अवधिमा कान्छीमायाका आमाछोराले १ सय ३ वटा भिडियो बनाइसके । सबै भिडियोको कुल भ्युअर्ससिप ३ करोड ९८ लाखभन्दा बढी पुगेको छ । कान्छीमायाले लोकल कुखुराको मासु पकाउने तरिकादेखि कर्कलो गाभाको तरकारी र च्याख्ला कसरी मिठो पकाउनेसम्मको भिडियो युट्युबमा हालिसकेकी छन् । मकैको रोटी, ताउलोभरी खिर, बाँसका टुसा र कटहरको बियाँको तरकारी पकाउने तरिका पनि युट्युबमार्फत नै सिकाइसकेकी छन् । कोइरालोको अचारदेखि पिँडालुको तरकारीसम्म उनले बनाइसकेकी छन् ।

एउटा भिडियो बनाउन कान्छीमायालाई ५ सयदेखि बढीमा १५ हजारसम्म खर्च भएको अनुभव छ । कहिलेकाहीं गाउँको भोजभतेरकै शैलीमा पकाएर खुवाउँदा भने अलिक बढी खर्च हुन्छ । औसतमा प्रकाशले १ देखि दुई घण्टाभित्र भिडियो खिचिसक्छन् । अनि घरमै बसेर ल्यापटपमा सम्पादन गर्छन् । धेरैजसो सुटिङ आउटडोर हुने भएकाले उनलाई बेला बखत भिडियोमा आएका अनावश्यक आवाज हटाउन केही बढी समय लाग्छ । घरमै इन्टरनेट जोडेकाले उनी युट्युबको आफ्नो च्यानलमा सजिलै भिडियो अपलोड गर्छन् ।

आमाछोराले बनाएका सबैजसो भिडियो कम्तीमा एक लाखको हाराहारीमा हेरिएका छन् । भ्युज बढ्दै जाँदा युट्युब च्यानलले घरखर्च धान्न सकिने आम्दानी दिन थालेको छ । ‘जापानमा हुर्किएकी नातिनीलाई नेपाली खानाको स्वाद चखाउँदै’ भन्ने भिडियो भने झन्डै १९ लाखले हेरेका छन् । प्रकाश आफ्नो ज्ञानसीपको क्षमतालाई देखाउन सकेकामा खुसी छन् । कान्छीमायालाई नौलो के पकाएर देखाउने भन्ने नै ध्यान हुन थालेको छ । आमाको भान्सालाई भिडियो बनाएर नयाँ खुराक आफ्नो च्यानलमा पस्कनेमै छोराको पनि ध्यान छ । ‘कोरोनाले रोजगारी गुमेपछि म जस्ता धेरै युवा मानसिक तनावमा परेको देख्थें,’ प्रकाशले भने, ‘आफ्नो क्षमता छ भने आफ्नो गाउँठाउँमै बसेर पनि खान पुग्ने आम्दानी गर्न सकिने रहेछ ।’

प्रकाशित : जेष्ठ १५, २०७९ ०८:४०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×