सजिवनका पात पेलेर पाउडर- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

सजिवनका पात पेलेर पाउडर

प्रतिकिलो ८५० देखि ३ हजार रूपैयाँसम्ममा बिक्री
सीमा तामाङ

काठमाडौँ — उपत्यकामा सजिवन (कोसा) को होलसेल मूल्य प्रतिकिलो ९० देखि १०० रुपैयाँ छ । स्थानीय र भारतबाट ल्याइएका सजिवनको होलसेल मूल्य भने प्रतिकिलो एक सय रुपैयाँ रहेको कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिले जनाएको छ ।

सजिवनको कोसा खुद्रा बजारमा प्रतिकिलो तीन सयदेखि चार सय ५० रुपैयाँ पर्छ । बजारमा विदेशी सजिवन बिक्रीवितरण भइरहे पनि किसानको जोड सजिवनको पातमा देखिन्छ । तराई क्षेत्रमा सबैजसोका घरमा हुने सजिवनको व्यावसायिक खेती पनि भइरहेको छ । व्यावसायिक खेती गर्नेले पनि सजिवनको कोसाभन्दा पातलाई जोड दिएका छन् । सजिवनको पातको पाउडर बनाएर प्रतिकिलो ८५० देखि ३ हजार रुपैयाँसम्ममा बिक्री भइरहेको व्यवसायी बताउँछन् ।

सजिवनको पात ४५/४५ दिनको अन्तरमा टिप्न मिल्छ । यसको डाँठ, फूल, कोसा र बियाँ सबै प्रयोग गर्न मिल्छ । रूपन्देहीस्थित वैकण्ठपुरका गोविन्दप्रसाद कँडेलले ७ वर्षदेखि सजिवन खेती गरिरहेका छन् । रोजगारीका क्रममा ९ वर्ष दुबई बसेका उनले २०७१ सालमा साढे ३ लाख रुपैयाँ लगानी गरेर खेती सुरु गरेका हुन् । दुबईमा यसबारे जानकारी लिएका उनले तीन बिघा जग्गाबाट खेती सुरु गरेका थिए । अहिले २३ बिघामा यसको खेती गरिरहेका छन् । ‘सजिवनका पात औषधिमा, फूल अचारमा, कोसा तरकारीमा, बोक्रा र जरा पनि औषधिमा प्रयोग हुन्छ । तर मैले पात मात्र प्रयोग गरेको छु,’ उनले भने । कँडेलले इनोभेटिभ बहुउद्देश्यीय कृषि फर्म खोली प्रशोधन उद्योग पनि चलाएका छन् ।

स्थानीय किसानसँग प्रतिकिलो ४० रुपैयाँमा सजिवनका पात किन्ने गरेका उनले वार्षिक ५० टन पाउडर उत्पादन गरी बिक्रीवितरण गरिरहेका छन् । यसबाट अहिले वार्षिक १० देखि ५० लाख रुपैयाँ आम्दानी गरिरहको उनले सुनाए । ‘सुरुवातमा भारतको तामिलनाडुमा बीउ ल्याएर बिरुवा उत्पादन गरेको हुँ,’ उनले भने । अहिलेसम्म खेती र उद्योगमा ३० लाख रुपैयाँ लगानी भइसकेको उनले जानकारी दिए । ‘धेरै मात्रामा पाउडर लिइरहनेलाई प्रतिकिलो ८५० रुपैयाँमा बेच्छौं, खुद्रामा एक हजार रुपैयाँ पर्छ,’ उनले भने, ‘काँचो १० किलो सजिवनको पातको एक किलो पाउडर निस्कन्छ,’ उनले भने, ‘२३ जनालाई रोजगारी पनि दिएको छु ।’

सहिजन, सैजन, सजिवन, मनुगा, ड्रमस्टिक, शीतलचिनी, मोरिंगालगायत नामले सजिवनलाई चिनिन्छ । नेपालको पूर्व झापादेखि पश्चिम कञ्चनपुरसम्मको तराई क्षेत्रमा उत्पादन हुने सजिवनका कोसाले बजार पाउनेमा ढुक्क नहुँदा किसान यसप्रति त्यति ढुक्क भने छैनन् । धेरैजसो किसानले सजिवनको पात नै टिपेर बेच्ने गरेका छन् । नेपालगन्जका हेमन्तराज काफ्लेसहितको ३ जनाको समूहले पनि १० वर्षदेखि सजिवन खेती गरिरहेको छ । काफ्लेको समूहले ५ वर्षदेखि चियापत्ती, तेल र पाउडर उत्पादन गरी बिक्रीवितरण गरिरहेको हो ।

सजिवनको पाउडर किलोकै तीन हजार रुपैयाँ पुग्छ । चियापत्ती भने प्रतिकिलो २५ सय रुपैयाँ पर्ने गरेको काफ्लेले बताए । उनीहरूले सजिवनको बियाँबाट तेल पनि उत्पादन गरिसकेका छन् । तर महँगो हुँदा बजारमा लैजान नसकिएको उनले सुनाए । ‘१० किलो सजिवनको दानाबाट एक लिटर मात्र तेल निस्कियो । बियाँ मात्र प्रतिकिलो ६ हजार रुपैयाँ छ,’ उनले भने, ‘यो हाम्रो कल्पनाबाहिरको भयो । त्यसैले निर्यात गर्ने कि भनेर जापानका व्यवसायीसँग छलफल अघि बढाइरहेका छौं ।’

प्रकाशित : चैत्र २५, २०७८ १२:२१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सजिवन किलोकै चार सय

होलसेलमा प्रतिकिलो २ सय रुपैयाँ लेखिए पनि कालीमाटीकै खुद्रा बजारमा भने अचाक्ली मूल्य
सीमा तामाङ

काठमाडौँ — अहिले बजारमा सजिवन ४ सय रुपैयाँ किलोसम्ममा खरिदबिक्री भइरहेको पाइएको छ । कालीमाटी फलफूल तथा तरकारी बजार विकास समितिको मूल्यसूचीमा होलसेल मूल्य न्यूनतम १५० रुपैयाँदेखि अधिकतम २ सय रुपैयाँ उल्लेख छ ।

तर खुद्रा बजारमा ३५० रुपैयाँदेखि ४ सय रुपैयाँमा सजिवन बिक्रीवितरण भइरहेको छ । कालीमाटीकै व्यवसायी जफरुल मियाँले कलिलो सजिवन प्रतिकिलो ४ सय रुपैयाँ र छिप्पिएको २ सय रुपैयाँमा बेचिरहेका छन् ।

‘सजिवन भारतबाट आयातित र यहीँ उत्पादन हुन्छ, अहिले लालबन्दीको बेचिरहेका छौं,’ मियाँले भने । व्यापारीले लालबन्दीबाट ल्याएर बेचेको भनिए पनि उक्त ठाउँमा घरायसी प्रयोजनका लागि मात्र रोप्ने गरिएको लालबन्दी नगरपालिकाकी उपमेयर शान्ति पाख्रिनले प्रस्ट्याइन् । ‘किसानले दुई–चार बोट घरकै लागि रोपेका छन् । तर बेच्नकै लागि रोप्ने कोही छैनन्,’ उनले भनिन् ।

कालीमाटी बजारको मूल्यसूचीअनुसार चैत पहिलो साता प्रतिकिलो १८० देखि २०० रुपैयाँ होलसेल मूल्य थियो । चैत ८ र ९ मा २५० देखि ३०० रुपैयाँ थियो । चैत १० र ११ मा १६० देखि २०० रुपैयाँ थियो । चैत १२ र १३ मा १५० देखि २०० रुपैयाँमा कारोबार भइरहेको छ । गत वर्ष चैत १३ मा भने प्रतिकिलो १६० देखि १८० रुपैयाँ होलसेल मूल्य थियो ।

कालीमाटी बजारका अनुसार यस वर्ष पुस १९ देखि २१ सम्म ३८०/४०० रुपैयाँ किलो थियो । पुस २४ र २५ गते ३०० देखि ३२० रुपैयाँ किलो थियो । पुस २६ देखि २८ सम्म २८० देखि ३०० रुपैयाँ थियो । पुस २९ देखि माघ ३ गतेसम्म सजिवनको मूल्य अद्यावधिक गरिएको थिएन । माघ ४ देखि ७ सम्म प्रतिकिलो २०० देखि २५० रुपैयाँ थियो । माघ ८ मा अद्यावधिक गरिएको थिएन । माघ ९, १० र ११ मा प्रतिकिलो २०० देखि २५० रुपैयाँ थियो । माघ १२ देखि १४ सम्म अद्यावधिक गरिएको थिएन ।

माघ १५ र १६ मा प्रतिकिलो १८० देखि २०० रुपैयाँ थियो । माघ १७ मा फेरि २०० देखि २५० रुपैयाँ पुगेको थियो । यसपछि फागुन १ सम्म आइपुग्दा प्रतिकिलो २८० देखि ३०० रुपैयाँ पुगेको थियो । फागुन २ मा २६० देखि २८० थियो । फागुन ३ मा २८० देखि ३०० थियो भने यसपछि फागुनभर प्रतिकिलो २०० देखि २५० रुपैयाँमा कारोबार भएको थियो ।

सुरुवातमा होलसेल मूल्य नै प्रतिकिलो ३८० देखि ४०० रुपैयाँ थियो । अहिले होलसेल मूल्य २ सय रुपैयाँमा झरेको छ । कालीमाटीमा प्रतिकिलो ४ सय रुपैयाँमा खुद्रा कारोबार भइरहेको सजिवन शंखमूलमा भने ३५० रुपैयाँमा पाइएको छ । आफूले प्रतिकिलो सजिवन ३५० रुपैयाँमा बेचिरहेको शंखमूलकी व्यवसायी सुनिता खतिवडाले जानकारी दिइन् । ग्राहकको मागअनुसार मात्रै सजिवन ल्याउने गरेको उनले सुनाइन् । सजिवनलाई ठाउँअनुसार फरक–फरक नामले चिनिन्छ ।

सहिजन, सैजन, सजिवन, मनुगा, ड्रमस्टिक, शीतलचिनी, मरिंगालगायत नामले चिनिने यससम्बद्ध विज्ञ बताउँछन् । नेपालको झापादेखि कञ्चनपुरसम्मको तराई क्षेत्रमा यसको उत्पादन हुने गरेको छ । लामा–लामा बोडी आकारमा यसका कोसा फल्छन् । यसको डाँठ, फूल, कोसा र बियाँ सबै प्रयोग गर्न मिल्छ ।

कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयले जारी गरेको नेपाली कृषिसम्बन्धी तथ्यांकीय जानकारी २०७६ अनुसार देशभर १ सय १४ हेक्टर क्षेत्रफलमा सजिवन खेती गरिन्छ । यसबाट बर्सेनि २ हजार २ सय २२ टन सजिवनको कोसा उत्पादन हुने गर्छ । सात प्रदेशमध्ये लुम्बिनी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशमा हालसम्म उत्पादन भएको छैन । सबैभन्दा बढी मधेस प्रदेशमा ७५ हेक्टर जमिनमा खेती गरिएको छ, जसबाट २ हजार २४ टन सजिवन उत्पादन हुने गरेको मन्त्रालयको भनाइ छ ।

प्रकाशित : चैत्र १४, २०७८ २१:०९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×