खाने तेल नै धेरै निर्यात- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

खाने तेल नै धेरै निर्यात

१ खर्ब २ अर्बको निर्यात व्यापारमा भटमास र पाम तेलको हिस्सा ६० अर्ब २७ करोड
राजु चौधरी

काठमाडौँ — मुलुकको समग्र व्यापार खाने तेल (भटमास, सनफ्लावर र पाम) ले धानेको देखिएको छ । कच्चा पदार्थको आयातमा छुट र निर्यातमा प्रोत्साहन पाएका यी वस्तुले समग्र निर्यात–आयात व्यापार बढाइदिएका छन् । चालु आर्थिक वर्षको पहिलो ५ महिनामा १ खर्ब २ अर्ब ९२ करोड रुपैयाँको निर्यात भएको भन्सार विभागले बिहीबार सार्वजनिक गरेको तथ्यांकले देखाएको छ ।

निर्यात व्यापार गत वर्षको पहिलो ५ महिनाको तुलनामा १०५ प्रतिशत बढी हो । निर्यात व्यापार बढ्नुको मुख्य कारण भटमास, प्रशोधित पाम र सूर्यमुखीको तेल हुन् । कुल निर्यातमध्ये खाने तेल मात्रै ६० अर्ब २७ करोड ५ लाख रुपैयाँको निकासी भएको छ ।

निर्यात भएका वस्तुमध्ये पहिलो नम्बरमा प्रशोधित भटमास तेल छ । यो तेल ५ महिनामा ३० अर्ब ५५ करोड ८ लाख रुपैयाँको निर्यात भएको विभागको तथ्यांक छ । उक्त मूल्य गतवर्षको पहिलो ५ महिनाको तुलनामा १ सय २६ प्रतिशत बढी हो । दोस्रोमा प्रशोधित पाम तेल २७ अर्ब ४२ करोड ७३ लाख रुपैयाँको निर्यात भएको छ । सरकारले निर्यात बढाउन सहुलियत दिएको पाम तेल प्रशोधन भएर भारत निर्यात हुने गरेको छ ।

व्यवसायीहरूले मलेसिया र इन्डोनेसियाबाट पाम तेलको कच्चा पदार्थ आयात गर्छन् । नेपालमा उत्पादन नहुने पाम तेल भारतले आयातमा कडाइ गरेपछि निर्यात हुन सकेन, जसले गर्दा ५ महिनामा करिब ४ लाख रुपैयाँको मात्रै निर्यात भएको थियो । भारतले आयातमा खुकुलो नीति लिएपछि भने अहिले नेपालबाट निर्यात पुनः बढेको हो । आठौं नम्बरमा सूर्यमुखीको प्रशोधित तेल २ अर्ब २८ करोड ५२ लाख रुपैयाँको निर्यात भएको विभागको तथ्यांक छ । उक्त मूल्य गत वर्षको ५ महिनाको तुलनामा ५ सय १२ प्रतिशत बढी हो ।

जानकारका अनुसार खाने तेलले मुलुकको निर्यात व्यापार बढाए पनि मूल्य अभिवृद्धि गर्दैन । यसले मुलुकभित्र पर्याप्त रोजगारी पनि सृृजना हुँदैन । राजस्वमा पनि योगदान पुग्दैन । ‘कच्चा पदार्थ आयात गरेर नेपालमा प्रशोधन मात्रै गर्ने हो । कतिपय उद्योगले प्रशोधित नै आयात गरेर पुनः निर्यात पनि गर्छन्,’ अर्थविद् केशव आचार्यले भने, ‘भारतमा जीएसटी लगाइएको छ । नेपालबाट निर्यात गर्दा व्यवसायीले अनुदान पाउँछन्, आयात महसुल पनि न्यून छ । निर्यात बढे पनि यसले अर्थतन्त्रमा योगदान गर्दैन ।’

भारतले मलेसियाबाट आयातित कच्चा पदार्थमा करिब ४० प्रतिशत भन्सार लगाउने गरेको आचार्यले बताए । नेपालका कतिपय वस्तुमा भने छुट दिएको छ, जसले गर्दा भारतमा पाम तेलको माग बढ्दो छ । पाम तेलले समग्र निर्यातको आकार बढाएपछि दुई वर्षअघि भारतको वाणिज्य विभागअन्तर्गतको वैदेशिक व्यापार निर्देशनालयले परिपत्र जारी गर्दै प्रशोधित तेलको पैठारीमा रोक लगाएको थियो । भारतको राजनीतिक–कूटनीतिक द्वन्द्वका कारण निकासीमा रोक लागेपछि निर्यात घटेको थियो । त्यसपछि पटकपटक अवरोध भएको थियो, जसले गर्दा निर्यात हुन सकेन । अहिले भने पामको निर्यात फेरि बढेको हो । भारत र नेपालको भन्सारबीचको फरकले भारतमा तेलको माग बढिरहेको आचार्यले बताए ।

नेपालमा २६ हजार हेक्टरमा भटमास खेती गरिने कृषि तथा पशुपन्छी विकास मन्त्रालयको तथ्यांक छ । यसबाट वार्षिक करिब ३४ हजार ४ सय ३४ टन उत्पादन हुन्छ । तेलहन (तोरी, आलस, सनफ्लावर) खेती २ लाख ६१ हजार ४ सय ३२ हेक्टरमा हुन्छ । यसबाट वार्षिक २ लाख ७४ हजार ५ सय ४ टन उत्पादन हुन्छ । उक्त उत्पादन स्वदेशी उपभोक्तालाई नै पुग्दैन । नेपाली उद्योगीले ब्राजिल, अर्जेन्टिना, क्यानडा, अस्ट्रेलिया, युक्रेनलगायत मुलुकबाट कच्चा पदार्थ क्रुड सोयाबिन र सनफ्लावर तेल आयात गर्छन् । त्यसलाई प्रशोधन गरेर भारत पठाउँछन् । ‘कुन दिन भारतले आयात रोक्छ वा कर घटाउँछ, त्यसपछि फस्ने नेपाली बैंक हुन् । नेपाली बैंक डुब्नु भनेको जनता डुब्नु हो,’ आचार्यले भने ।

तेलपछि ४ अर्ब ८१ करोड २६ लाखको सेन्थेटिक यार्न, ३ अर्ब ७५ करोड ७९ लाखको ऊनी गलैंचा कार्पेट, ३ अर्ब २२ करोड ४८ लाखको तयारी कपडा र २ अर्ब ८७ करोड ६ लाख रुपैयाँको जुटका बुनिएका कपडा निर्यात भएको विभागको तथ्यांक छ । आयात व्यापारमा पनि भटमास र पाम तेल अगाडि छन् । ५ महिनामा ८ खर्ब ३८ अर्ब ४० करोड रुपैयाँको आयात भएकामा पहिलो नम्बरमा ४९ अर्ब २ करोड रुपैयाँको डिजेल छ । गत वर्षको पहिलो ५ महिनामा भने २३ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँको मात्रै डिजेल आएको थियो ।

अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा भइरहेको मूल्य वृद्धिका कारण डिजेल खरिदमा बढी रकम बाहिरिएको विभागले बताएको छ । गत वर्ष प्रतिलिटर औसत ४१ रुपैयाँमा खरिद गरिएको डिजेल अहिले ७४ रुपैयाँ पुगेको छ । परिमाणमा १४ प्रतिशत वृद्धि भए पनि रकममा भने १ सय ८ प्रतिशत बढेको विभागले जनाएको छ । डिजेलपछि दोस्रो नम्बरमा भने भटमासको तेल कच्चा पदार्थ नै आयात भएको छ । विभागका अनुसार ५ महिनामा ३३ अर्ब ६६ करोड ५५ लाखको भटमासको कच्चा पदार्थ र तेस्रो नम्बरमा २४ अर्ब ६१ करोड ७६ लाखको कच्चा पाम तेल आयात भएको छ । चौथो नम्बरमा भने पेट्रोल २४ अर्ब १० करोड ७ लाखको आयात भएको छ । यसैगरी २३ अर्ब ११ करोड ७ लाखको एलपी ग्यास आयात भएको विभागको तथ्यांक छ ।

५ महिनामा आयात निर्यातसँगै व्यापार घाटा पनि बढेको छ । कोभिड संक्रमण घटेपछि समग्र अर्थतन्त्र चलायमन भइरहेकाले वैदेशिक व्यापार पनि बढिरहेको विभागका महानिर्देशक नारायणप्रसाद सापकोटाले जानकारी दिए । ‘अर्थतन्त्र विगतकै जस्तो बन्न थालेकाले व्यापार बढिरहेको छ,’ उनले भने । ५ महिनामा कुल वैदेशिक व्यापार ९ खर्ब ४१ अर्ब ३२ करोड भएको विभागको तथ्यांक छ । यसमध्ये ७ खर्ब ३५ अर्ब ४८ करोड रुपैयाँको व्यापार घाटा भएको छ । घाटा ५ महिनाको तुलनामा ५४.७० प्रतिशत बढी हो ।

प्रकाशित : पुस ९, २०७८ ०८:०२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

फ्रान्सले १० वर्षमा एक लाख कृषि फार्म गुमायो

विस्थापन हुनबाट बचेका फार्म भने तीव्र व्यवसाय विस्तारमा
ददि सापकोटा

फ्रान्स — फ्रान्सले सन् २०१० देखि २०२० सम्म करिब एक लाख कृषि फार्म गुमाएको छ । फ्रान्समा १० वर्षयता प्रत्येक दिन २७ भन्दा बढी फार्म विस्थापित हुने गरेका छन् । फ्रान्समा खेती किसानी गर्नेको संख्या प्रत्येक दिन कम हुँदै गएको छ, जसकारण बाँझो खेत बढ्ने तर कृषि फार्म घट्ने क्रम वृद्धि भइरहेको छ ।

विस्थापन हुनबाट बचेका कृषि फार्मले भने राम्रै गरी व्यवसाय विस्तार गरिरहेको डिसेम्बर १० मा सार्वजनिक कृषि जनगणनाले तयार पारेको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ ।

सन् २०२० को कृषि जनगणनाले बनाएको यो तथ्यांक शुक्रबार फ्रान्सका कृषिमन्त्री जुलियन डेनोरमान्डीले सार्वजनिक गरे । युरोपेली संघको निर्देशनअनुसार हरेक १० वर्षमा गरिने यस सर्वेक्षणको अन्तिम नतिजा अप्रिल २०२२ मा उपलब्ध हुनेछ । यससँगै फ्रान्समा किसानको संख्या पनि घटेको छ । सन् २०१० मा कृषिमा छ लाख चार हजार सक्रिय प्रबन्धक, सहकारी र सहयोगी थिए । तिनीहरूको संख्या २०२० मा १८ प्रतिशत घटेर चार लाख ९६ हजारमा झर्‍यो । कृषि कामदारहरूको संख्या २०१० मा सात लाख ४० हजारबाट सन् २०२० मा ११ प्रतिशत घटेर सन् ६ लाख ५९ हजारमा साँघुरिएको छ । कृषिमा यस्तो अवस्था आउनुको मुख्य कारण कृषिमन्त्रीले नै बताउन सकेका छैनन् । ‘किनभने जीवनको प्रत्येक पाठ्यक्रम विशिष्ट छ । यो उमेरको उतारचढाव हुन सक्छ,’ जुलियन डेनोरमान्डीले अनुमान गरेका छन् ।

कृषि क्षेत्रमा बसोबास गर्नेभन्दा निवृत्त हुनेहरूको संख्या फ्रान्समा धेरै छ । ४० वर्षमुनिका किसानको संख्या स्थिर र ५० देखि ६० वर्षभन्दा बढीको संख्या बढ्दै गएको छ । पत्रकार सम्मेलनमा कृषिमन्त्री डेनोरमान्डीले पुस्ता परिवर्तनले कृषिमा धेरै अवरोध सिर्जना गर्ने उल्लेख गरे । सुविधा र तलब कम, जलवायु परिवर्तनको परिणाम अनि किसानहरूलाई व्यक्तिगत र व्यावसायिक जीवनबीच सन्तुलन मिलाउन भएको कठिनाइले किसानको संख्या घट्दै गएको उनको भनाइ छ ।

गएको एक दशकमा पशुधन र साना फार्म विशेष पीडित भएको बताइएको छ । पशुपालनमा विशेषज्ञता भएका फार्मको हिस्सा सन् २०१० मा ५५ बाट सन् २०२० मा ४८ प्रतिशतमा झरेको छ । १० वर्षमा ६४ हजार फार्म घटेका छन् । अर्थात् ३१ प्रतिशत कमी आएको छ । यो कमी दूध र मासु उत्पादन गर्ने गाईबस्तु फार्महरूमा अझ उच्च छ । तिनमा ४१ प्रतिशतले कमी आएको तथ्यांक छ ।

फ्रान्समा माइक्रो–फार्महरूको संख्या पनि घटिरहेको छ । औसतमा १२ हेक्टर जमिनमा फैलिएको र प्रतिवर्ष कुल उत्पादनको २५ हजार युरोभन्दा कम भएकोलाई माइक्रो फार्ममा गनिन्छ । सन् २०१० मा एक लाख ५६ हजार यस्ता फार्म रहेकामा सन् २०२० मा ३१ प्रतिशत घटेर एक लाख आठमा झरेको छ । यसको विपरीत उपयोगी कृषि क्षेत्र दुई करोड ६७ लाख हेक्टरमा स्थिर छ । यो राष्ट्रिय क्षेत्रको लगभग आधा हो ।

यस क्षेत्रमा महिलाहरूलाई आकर्षण गर्नुपर्ने आवश्यकता पनि औंल्याइएको छ । अहिले महिला किसानको संख्या फ्रान्समा जम्मा २७ प्रतिशत छ । त्यसमा पनि विद्यार्थीहरूले आधा प्रतिनिधित्व गर्छन् । कृषि उच्च शिक्षा भएका व्यक्तिले अधिकांश श्रमशक्तिको प्रतिनिधित्व गर्छन् । यो संख्या पनि आगामी दिनमा घट्न सक्ने औंल्याइएको छ । सन् २०२० को कृषि जनगणनाबाट धेरैजसो कृषि फार्मले जैविक खेती, गुणस्तर लेबल र छोटो क्षेत्रलाई मात्रै लक्ष्य गरेर बजारीकरणको नीति अपनाइरहेको देखिएको छ । १० वर्षमा, अर्ग्यानिक खेतीको हिस्सा तीन गुणा बढेको छ ।

सन् २०१४ मा कृषि क्षेत्रको गुणस्तर बढाउन भन्दै फ्रान्सले उच्च वातावरणीय मूल्य (हाई इन्भाइरोन्मेन्टल भ्यालु) सिर्जना गरेको थियो । रासायनिक पदार्थ, कीटनाशक औषधिलगायतको प्रयोग कम गरेर प्राकृतिक खेती उत्पादन गर्ने र त्यसलाई उच्च मूल्यमा बिक्री गर्न सकिने प्रावधान फ्रान्सले नीतिगत रूपमै ल्याएको थियो । यो पद्धति दुई हजार पाँच सयभन्दा बढी फार्मले अपनाएको कृषि मन्त्रालयले उल्लेख गरेको छ । तर यसमा किसानको उत्साह कम देखिएको कृषिमन्त्री डेनोरमान्डीको भनाइ छ ।

प्रकाशित : पुस ९, २०७८ ०८:०२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×