मल अभावले किसान मारमा- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

मल अभावले किसान मारमा

कृषकहरु भन्छन्– ‘सरकारले मल दिन सक्दैन । भारतबाट ल्याउँदा पुलिसले खोस्छ । यो कस्तो नियम हो ?’ 
ठाकुरसिंह थारु, कमल पन्थी

नेपालगन्ज, बर्दिया — खेत जोतेर तयार छ । यहाँका किसानले गहुँ छरेका छैनन् । ‘डीएपी मलबिना कसरी गहुँ छर्ने ? उब्जनी हुँदैन,’ बाँकेको जानकी गाउँपालिका मानपुरका किसान उद्धव यादवले भने, ‘दुई सातादेखि मलका लागि दौडधुप गरिरहेको छु । भेटेको छैन ।’ उद्धवमात्रै होइन, बाँके र बर्दियाका हजारौं किसान अहिले मलका लागि दौडधुप गरिरहेका छन् । तर, मल नपाउँदा हिउँदे बाली लगाउने समय घर्किंदै गएको उनीहरूले गुनासो छ । 

यतिबेला पश्चिम मधेसमा मलको चरम अभाव छ । मल अभाव भएको यो पहिलो वर्ष होइन । हरेक वर्ष मल अभावका कारण किसानहरू समस्यामा पर्दै आएका छन् । नेपालमै मल किन्न नपाउँदा किसानले भारतबाट चोरी गरेर ल्याउने गरेका छन् । ‘सरकारले मल दिन सक्दैन । भारतबाट ल्याउँदा पुलिसले खोस्छ । यो कस्तो नियम हो ?’ बर्दिया बढैयाताल गाउँपालिका–५ का रामवृक्ष चौधरीले भने, ‘खेतीपाती गर्नु भनेको अपराधी बन्नुजस्तै भएको छ । यहाँ मल नपाएपछि पैसा तिरेर भारतबाट ल्याउँदा पक्राउ गर्छ ।’

भारतबाट मल ल्याउन नपाउँदा किसानले गहुँ छर्न सकेका छैनन् । भारतबाट तस्करी गरी ल्याएको मल प्रहरीले पक्राउ गर्दा किसान दोहोरो मारमा पर्दै आएका हुन् । कृषि सामग्री संस्थान कम्पनी लिमिटेड बाँके र बर्दियाले खरिद गरेर ल्याएको मल एक दिनमै सकिने गरेको छ । ६० मेट्रिक टन मल आएको र उक्त मल एकै दिनमै सकिएको कृषि सामग्री संस्थान कम्पनी लिमिटेड बाँकेका प्रमुख रमेश पौडेलले बताए ।

‘मागभन्दा निकै थोरै मल आउँछ । एकै दिनमा सकिन्छ,’ उनले भने, ‘पछिल्लो पटक आएको मल राप्तीसोनारी र डुडुवा गाउँपालिकाका किसानलाई थोरथोरै वितरण गर्न सहकारीलाई दियौं ।’ उनका अनुसार बाँकेका लागि ३ हजार मेट्रिक टन युरिया, ६ हजार मेट्रिक टन डीएपी र १ सय टन पोटास आवश्यक पर्छ । मल बिक्रीका लागि ढेड सय सहकारी संस्था कृषि सामग्री लिमिटेडमा दर्ता छन् । त्यस्तै बर्दिया जिल्लाका लागि युरिया, पोटास र डीएपी गरी १२ हजार टन आवश्यक पर्छ । मल बिक्रीका लागि १ सय २० सहकारी संस्था कृषि सामग्री लिमिटेडमा दर्ता छन् ।

कृषि सामग्री संस्थान कम्पनी लिमिटेड बर्दियाका प्रमुख मोहनसिंह केसीले यस वर्ष ५ सय मेट्रिक टनमात्रै मल आउने बताए । आएको मल तुरुन्तै सकिने उनले जनाए । ‘बर्दियाका लागि १३ हजार मेट्रिक टन मल माग छ । हामीले पाउने कोटा ५ सय हो । अनि, कसरी पुर्‍याउन सकिन्छ ?’ उनको प्रश्न छ । कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटेडले यस वर्ष प्रतिबोरा युरिया ८ सय ४६, डीएपी २ हजार २ सय ९६ र पोटास १ हजार ६ सय ९६ रुपैयाँ तोकेको छ । भारतबाट तस्कारी गरी ल्याएको सरदार नामक डीएपी मल १ हजार ८ सयदेखि २ हजार ५ सय रुपैयाँसम्ममा किसानहरू किन्न बाध्य छन् । त्यसरी किनेर ल्याएको मल पनि घरसम्म ल्याउन किसानलाई मुस्किल छ । मल ल्याइरहेको अवस्थामा प्रहरीको निगरानीमा परे पक्राउ पर्ने डर उनीहरूलाई छ ।

‘नेपालमा मल पनि नदिने, भारतबाट ल्याउँदा प्रहरीले पक्राउ गरेर दुःख दिने, यो कस्तो न्याय हो ?’ खजुरा गाउँपालिका रनियापुरका जाबेद खाँले भने । यतिबेला किसानहरू धान काटेर धमाधम हिउँदे बाली छरिरहेका छन् । सरकारले मल समयमै नदिँदा किसानलाई दुःख छ । स्थानीय कृषि सहकारीमा तीन/चारपल्ट धाए पनि मल पाउन सकेका छैनन् । मल नहाल्दा उत्पादन घट्ने कृषि अधिकारीहरू बताउँछन् ।

बर्दियामा रासायनिक मलको अभावले यस वर्ष पनि उत्पादनमा ह्रास आउने किसानले गुनासो पोख्न थालेका छन् । जिल्लामा गहुँका लागि चाहिने डीएपी मल अभाव भएपछि यहाँका किसान स्थानीय सहकारी संस्था, कृषि सामग्री कम्पनी र साल्ट ट्रेडिङमा धाउन थालेका छन् । कतिपय भारतीय सीमा नाकामा मल पाइन्छ भन्दै व्यवसायीसँग सम्पर्क गरिरहेका छन् । गुलरिया–११ का किसान जावेद गद्दीले सरकारले नेपालमै मल उपलब्ध गराउन नसके भारतबाट ल्याउन दिनुपर्ने बताउँछन् । ‘मल अभावमा खेत जोतेर के गर्ने ?’ उनले भने, ‘धान लगाउने समयमा पनि यस्तै भयो र अहिले पनि उस्तै ।’

प्रकाशित : मंसिर ८, २०७८ १३:२३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कुपोषणको सिकार बन्दै बालबालिका

‘अभिभावकमा चेतनाको कमी र लापरबाहीले सन्तान कुपोषित बन्दै’
कुपोषित बालबालिकामा सबैभन्दा बढी क्षयरोगको समस्या देखिएको विज्ञहरुको भनाइ
शंकर आचार्य

पर्सा — वीरगन्ज–१७ अलौंका रामबाबु पटेल र शोभादेवीका ८ वर्षीय छोरा सचिनलाई कुपोषणसँगै क्षयरोगको समस्या छ । नारायणी अस्पतालको पेड्रियाट्रिक वार्डमा उपचाररत सचिनमा क्षयरोगसमेत देखिएपछि अस्पतालकै पोषण पुनःस्थापना गृहमा कात्तिक २१ मा भर्ना गरिएको छ ।

  • हरिहरपुरका गणपति साह र हिरामती देवीका १८ महिनाका छोरा राकेश पनि कुपोषणबाट ग्रसित छन् । डाउन सिन्ड्रोमसमेत झेलिरहेका राकेश बुधबारदेखि आमा हिरामतीसँगै गृहमा आश्रित छन् ।
  • वीरगन्ज भगवती टोलका गोपाल बनर्जी र राधिका बनर्जीका ४ सन्तानमध्ये ३ जना कुपोषित छन् । तीमध्ये ७२ महिनाका छोरा र १२ महिनाकी कुपोषित छोरीलाई बुधबारदेखि गृहमा भर्ना गरी आमा राधिका उनीहरूको स्याहारमा जुटिरहेकी छन् । ५० महिनाका अर्का कुपोषित छोरालाई बुबा गोपालले घरमै स्याहार्दै छन् । बनर्जी दम्पतीका अर्का छोराको अवस्था पनि कुपोषितजस्तै देखिन्छ तर उनको स्वास्थ्य जाँच गरिएको छैन । गोपाल पेसाले भान्से हुन् ।
  • बारा, इटियाहीका राजकुमार राम र पुनम देवीकी जेठी छोरी मन्सा कुपोषित भएर ६ वर्षअघि गृहमा भर्ना भएकी थिइन् । त्यतिबेला गृहबाट पोषित बनाई उनलाई घर पठाइएको थियो । अहिले राम दम्पतीकी कान्छी छोरी १६ महिनाकी ममतामा पनि कुपोषणकै समस्या देखिएको छ । गत असोज १९ मा गृहमा भर्ना हुँदा ममताको तौल ४ किलो मात्रै थियो । २७ दिनपछि उनको तौल ६ किलो ५ सय ग्राम पुगेपछि उनलाई घर पठाइएको छ ।

पर्सा र बारामा कुपोषणको डरलाग्दो अवस्था झल्किने यी केही उदाहरण हुन् । आर्थिक रूपले सम्पन्न र परिवारका सदस्यलाई २ छाक खाना खुवाउन समस्या नहुने परिवारका बालबालिकामा कुपोषणको समस्या बढी देखिएको छ । केही समयको अन्तरालमा केही परिवारको अर्को सदस्यमा समेत यस्तो समस्या दोहोरिएको छ । गृहकी कार्यक्रम संयोजक सरिता यादवले बालबालिकामा कुपोषणको समस्या देखिनुको मुख्य जिम्मेवार तिनका अभिभावक हुने गरेको बताइन् ।

‘आफ्ना सन्तानलाई घरमा पाक्ने सामान्य २ छाक खाना खुवाउन सक्ने हैसियत भएका वा त्योभन्दा माथिको हैसियत भएकाहरूको परिवारका बालबालिका कुपोषित हुनु भनेको अभिभावकको चरम लापरबाही र चेतनाको कमी हो,’ उनले भनिन्, ‘यस भेगका अभिभावकहरू आफ्ना सन्तानलाई दाल, भात त खुवाउँछन् । तर हरियो तरकारी र गेडागुडी खुवाउँदैनन् । घरमा प्रायः तरकारीको रूपमा आलुको प्रयोग बढी गर्छन् । थोरै खर्चमै खुवाउन सकिने दूध, दही र माछामासुसमेत खुवाउन अल्छी मान्छन्, यसरी पोषिलो र शरीरलाई आवश्यक खानाको अभावमा बालबालिकाहरूमा कुपोषणको समस्या देखिएको हो ।’ तराई–मधेसमा आफ्नो घरमा पकाएको स्वस्थ खाजाभन्दा घरबाहिर पकाइने पकौडा, बिस्कुट, चाउचाउ छोराछोरीलाई खाजाको रूपमा दिने प्रवृत्तिले पनि बालबालिकामा कुपोषणको समस्या बढी देखिएको उनको भनाइ छ ।

सन् २००६ मे १४ बाट सञ्चालनमा आएको गृहमा हालसम्म १४ वर्षमुनिका २ हजार ६ सय ८० कुपोषित बालबालिका भर्ना भइसकेका छन् । तीमध्ये सबैभन्दा बढी १ हजार ४ सय ७३ जना पर्साका छन् । यसपछि ८ सय २० जना बाराका, १ सय ५६ जना रौतहटका, ४४ जना सर्लाहीका, ११ जना महोत्तरीका, ७ जना मकवानपुरका र २/२ जना चितवन, धनुषा र मोरङका छन् । यसबाहेक १ सय ६० भारतीय बालबालिका पनि गृहमा उपचारार्थ भर्ना भएका थिए ।

विश्व स्वास्थ्य संगठनको पछिल्लो मापदण्डअनुसार उचाइअनुसारको तौल नभएका बालबालिकामा कुपोषणको समस्या रहेको यकिन गर्ने गरिएको यादव बताउँछिन् । ‘सामान्यतः नवजात शिशुको उचाइ कम्तीमा ५० सेन्टिमिटर हुनुपर्छ,’ उनले भनिन्, ‘अर्को वर्ष उक्त शिशुको उचाइ २५ सेन्टिमिटर, त्यसपछिका वर्षहरूमा क्रमशः १२.५/१२.५ सेमीका दरले उचाइ बढ्नुपर्छ ।’ बालबालिकामा सामान्यतः पुड्कोपना र ख्याउटेपना उमेरअनुसार कम तौल र सूक्ष्म तत्त्वको कमीले हुने गर्छ । यसअनुसार ३ खालका कुपोषण देखिने गरेको उनको भनाइ छ ।

कुपोषित बालबालिकामा सबैभन्दा बढी क्षयरोग भएको पाइएको उनले सुनाइन् । गृहमा हालसम्म भर्ना भएकामध्ये १ सय १४ बालबालिकामा क्षयरोगको समस्या देखिएको छ । यसबाहेक २२ जनामा एचआईभी एड्स, ६ जनामा हड्डी खिइने रोग, ३ जनामा मुटुरोग, २ जनामा सेफ्टी सेनिया, १ जनामा थाइरोइड, ७ जनामा डाउन सिन्ड्रोम, ३ जनामा थाल्सेमिया, १ जनामा जन्डिस, २ जनामा मेनेनजाइटिस, १ जनामा जेनाइटर हर्निया, १ जनामा प्यारालाइसिसको समस्या देखिएको छ ।

बालबालिकामा कुपोषण समस्या हुन नदिन गर्भावस्थामा आमालाई पोषिलो खाने कुरा खुवाउनुका साथै शिशु जन्मेपछि पनि सन्तुलित भोजन र नियमित खोप लगाउनुपर्ने यादव बताउँछिन् । बाराको राम परिवारमा ६ वर्षपछि फेरि अर्की छोरीमा पनि कुपोषणको समस्या देखिनुमा अभिभावकको लापरबाही नै प्रमुख कारण रहेको उनले बताइन् । ‘राम दम्पतीलाई पोषिलो खानेकुरा र तिनको अभावमा बालबालिकामा हुने कुपोषणको समस्याबारे यसअघि नै राम्रो जानकारी थियो तर उहाँहरूले फेरि पनि लापरबाही गर्नु भएको पाइयो ।

आफ्ना सन्तानको स्वास्थ्यको ख्याल अभिभावकले नै गर्ने हो,’ उनले भनिन्, ‘अभिभावक सचेत भई आफ्ना सन्तानलाई नियमित पोषिलो खानेकुरा खुवाउने हो भने बालबालिकामा कुपोषणको समस्या न्यून भएर जान्छ । हामीले पनि गृहमा दाल, भात, तरकारी, अचार र त्यसबाहेक गेडागुडी, माछा–मासुनै खुवाउने हो । यी खानेकुरा नियमित र मात्रा मिलाएर खुवाउँदा पुग्छ ।’

प्रकाशित : मंसिर ८, २०७८ १३:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×