कस्ता खसीबोका स्वस्थकर ?- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कस्ता खसीबोका स्वस्थकर ?

विभाग भन्छ– ‘चिकित्सकहरुले स्वस्थ चौपायालाई हरियो र अस्वस्थलाई रातो स्टिकर लगाइदिएका छन् । उपभोक्ताले यही आधारमा रोज्दा हुन्छ ।’
राजु चौधरी

काठमाडौँ — दसैंलाई लक्षित गर्दै व्यवसायीहरूले विभिन्न जिल्लाबाट खसीबोका उपत्यका भित्र्याउँछन् । अन्य समयको भन्दा धेरै माग हुने भएकाले भारतबाट समेत आयात गर्छन् । ती खसीबोकाहरू कत्तिको स्वस्थकर हुन्छन् त ? जानकारहरूका अनुसार माग पूर्ति गर्नका लागि अस्वस्थ खसीबोका पनि बिक्रीमा राखिएको हुन्छ । ती खसीबोका पहिचान गर्न पशु सेवा विभागले बढी चौपाया बिक्री हुने स्थानमा ४५ जनाभन्दा बढी पशु चिकित्सक खटाएको जनाएको छ ।

‘तीन तहका सरकारको समन्वयमा चौपाया बिक्री हुने उपत्यकाका मुख्य स्थानहरू कलंकी, टुकुचा, सल्लाघारी, चन्नाखेल, बालाजु, बाइसधारालगायत ८ स्थानमा पुश चिकित्सक खटाएका छौं,’ विभागका सूचना अधिकारी चन्द्र ढकालले भने, ‘बुधबारसम्म बढी चाप हुन्छ । त्यही भएर सबैभन्दा बढी बिक्री हुने कलंकी खसी बजारमा मात्रै १० जनाभन्दा बढी चिकित्सकको टोली खटाएका छौं ।’ उनका अनुसार चौपाया खरिद गर्दा स्टिकरको रङ हेरेर मात्रै खरिद गर्नुपर्छ । स्वस्थ खसीबोकामा हरियो र रोगीको हकमा रातो रङको स्टिकर लगाइएको हुन्छ । ‘अनुगमनमा खटिएका चिकित्सकहरूले स्वस्थ खसीबोका, च्यांग्रा र राँगाको हकमा हरियो र अस्वस्थको हकमा रातो रङको स्टिकर लगाइदिएका छन्,’ उनले भने, ‘सर्वसाधरणले यही आधारमा चौपाया रोज्दा उत्तम हुन्छ ।’

विभागको तथ्यांकअनुसार बाख्रा, पाठा/पाठी, खसीबोकासहित मुलुकभर वार्षिक १ करोड ४० लाखवटा उत्पादन हुन्छ । जसमध्ये खसीबोकाको संख्या मात्रै ५४ लाख हुन्छ । समग्रमा दैनिक १ हजारदेखि १२ सयवटासम्म बिक्री हुन्छ । दसैंमा थप ५०–५५ हजारवटासम्म चाहिन्छ । हाल दाङ, सुर्खेत, सल्यान, सर्लाही, चितवन, धादिङ, काभ्रेलगायत जिल्लाबाट काठमाडौं उपत्यका र प्रमुख सहरहरूमा खसीबोका भित्रिने गर्छ । चाडबाडमा खसीबोकाको माग अत्यधिक हुँदा माग धान्न व्यवसायीहरूले भारतका विभिन्न स्थानबाट समेत आयात गर्ने गर्छन् ।

चौपया व्यवसायी संघ कलंकीका अनुसार खसी बजारमा स्वदेशी उत्पादनले ६० प्रतिशत र भारतबाट आयातितले ४० प्रतिशतसम्म माग धान्छ । चाडबाडबाहेकको समयमा स्वदेशी उत्पादनको हिस्सा ४० प्रतिशत रहन्छ । ‘स्वदेशी उत्पादन अपुग भएपछि आयातमै भर पर्नुपर्छ, चाडबाडका लागि भारतमै निर्भर छौं,’ संघका निर्वतमान अध्यक्ष दीपक थापाले भने । चाडबाडमा धेरै बिक्री हुने भएकाले यही मौकामा अस्वस्थ खसीबोकासमेत आयात भएको पाइएको छ । कतिपय खसीबोका ढुवानी गर्ने क्रममा बिरामी हुने थापाले बताए ।

विभागका सूचना अधिकारी ढकालका अनुसार चालु आर्थिक वर्षमा १२ हजारवटासम्म खसीबोका भारतबाट आयात भएको छ । आयातितसँगै स्वदेशमै उत्पादन भएका खसीबोका पनि काठमाडौंसम्म ल्याइपुर्‍याउँदा अस्वस्थ हुने अवस्था रहन्छ । अस्वस्थ खसीबोकामा श्वासप्रश्वास बढ्ने, नाक, मुख र आँखाबाट र्‍याल, सिँगान आउने लक्षण देखिन्छ । टाउको आकाशतिर उचालेर फनफनी घुम्ने, कराउने र लड्नेजस्ता लक्षण देखिएका खसीबोका पनि अस्वस्थ हुन् । ‘ती खसीबोकाको हकमा रातो रङ लगाएर आइसोलेसनमा राखिन्छ । केही समय होल्ड गरेर पुनः परीक्षणमा स्वस्थ देखिए मासु प्रयोजनमा पठाइन्छ,’ उनले भने ।

नेपाल भेटेरेनरी एसोसिएसनका अध्यक्ष शीतलकाजी श्रेष्ठले पनि पशु चिकित्सकले नहेरेको ठाउँमा खसीबोका किन्दा सर्वसाधरण आफैं सचेत हुनुपर्ने बताउँछन् । ‘झोक्राएको छ–छैन, शरीर तातो छ/छैन पहिचान गर्नुपर्छ । रोगी खसीबोका जिङरिङ्ग परेका हुन्छन् । त्यस प्रकारको छनोट गर्नु हुँदैन,’ उनले भने, ‘गिँजा र खुट्टाको खुरमा घाउ आएको, घाँस नखाने, सुस्त लक्षण देखिने खसीबोका पनि मासुका लागि योग्य हुँदैन ।’

पशु चिकित्सकको टोलीले मुख्य संकलन केन्द्रदेखि सडकमा राखेर बिक्री गर्दासम्म परीक्षण गर्ने विभागले जनाएको छ । यस्तै, खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीले बिक्री गरिरहेको थापाथली गोदाममा पनि निरीक्षण र परीक्षण भइरहेको ढकालले बताए । खाद्य कम्पनीले असोज २३ देखि दसैंलक्षित खसीबोका बिक्री गरिरहेको छ । विभागका अनुसार परीक्षणको क्रममा धेरैजसो खसीबोका स्वस्थ पाइएको छ ।

उपत्यकाका विभिन्न पशुपन्छी बजारमा गत असोज २१ (घटस्थापना) देखि २५ सम्म २८ हजार ५ सय ९ वटा चौपायाको स्वास्थ्य परीक्षण गरिएको छ । जसमध्ये ३ वटा मरेका, २५ वटा बिरामी र ८ वटाको उपचार भइरहेको छ । ‘सबैभन्दा धेरै खसी (२३ हजार ६ सय ६८ वटा) को परीक्षण भएको छ । यसबाहेक बोका १ हजार ९ सय ९६, बाख्रा १ सय ५०, भेडा १ सय ६३, च्यांग्रा २ हजार १ सय ४, राँगा/भैंसी २ सय ६४, बंगुर/सुँगुर ४, कुखुरा ५० र हाँस १ सय १० वटाको परीक्षण गरिएको छ,’ उनले भने, ‘अधिकांश चौपाया स्वस्थ पाइएको छ ।’

प्रकाशित : आश्विन २६, २०७८ ०७:५७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

खाद्यका खसीबोका प्रतिकिलो ६४० रुपैयाँ

आजबाट बिक्री सुरू, गत वर्षको भन्दा ९० रूपैयाँ महँगो
राजु चौधरी

काठमाडौँ — सरकारले सहुलियत दरमा बिक्री गर्ने खसीबोकाको मूल्य प्रतिकिलो ६ सय ४० रुपैयाँ तोकेको छ । खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीमार्फत आज (शनिबार) बाट खसीबोका बिक्री सुरु हुँदै छ । चाडबाडको मुखमा खसीबोका बिक्रीमा प्रतिकिलो १० रुपैयाँ छुट दिने सरकारी घोषणाअनुसार बिक्रीमूल्य प्रतिकिलो ६ सय ४० रुपैयाँ तोकिएको कम्पनीले जनाएको छ ।

‘खसीबोकाको निर्धारित मूल्य प्रतिकिलो ६ सय ५० रुपैयाँ हो । प्रतिकिलो १० रुपैयाँ छुट दिएर बिक्री मूल्य ६ सय ४० रुपैयाँ तोकेका छौं,’ खाद्य कम्पनीकी सूचना अधिकारी शर्मिला न्यौपानेले भनिन्, ‘शुक्रबारसम्म करिब ७ सय ३० खसीबोका ल्याइसकेका छौं । शनिबार थापाथली गोदामबाट बिक्री सुरु गर्छौं ।’ उनका अनुसार खसीबोका तुलसीपुर र मकवानपुरबाट भित्र्याइएको हो । खाद्य कम्पनीले दाङ क्षेत्रबाट २५ किलोदेखि माथिका खसी प्रतिकिलो ५ सय ६५ रुपैयाँ, २० देखि २५ किलोका खसी प्रतिकिलो ५ सय ५० रुपैयाँ र बोका प्रतिकिलो ५ सय ४५ रुपैयाँमा खरिद गरेको हो । उक्त खरिद मूल्यमा प्रतिकिलो झन्डै सय रुपैयाँ जोडेर बिक्री मूल्य तय भएको छ ।

खाद्य कम्पनीका सहायक महाप्रबन्धक श्रीमणिराज खनालका अनुसार खसीबोका खरिद गर्नका लागि जिल्लामा प्राथमिक खरिद समिति हुन्छ । समितिमा प्रमुख जिल्ला अधिकारी, खाद्य, कृषि विकास कार्यालय र किसानसहितका सदस्य रहन्छन् । समितिले मूल्य निर्धारण गरेपछि सरकारले खरिद गर्छ । त्यसपछि प्रशासनिक र ढुवानी खर्च जोडेर खाद्यले बिक्री मूल्य निर्धारण गर्छ । उक्त मूल्यमा सरकारले प्रतिकिलो १० रुपैयाँ छुट दिएको हो । गत वर्ष खाद्यले दसैंमा प्रतिकिलो ५ सय ५० रुपैयाँमा खसी बिक्री गरेको थियो । गत वर्षको तुलनामा खसीबोका किन्ने उपभोक्तालाई अहिले प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ महँगो पर्ने भएको छ ।

यस वर्ष खरिद मूल्यमै प्रतिकिलो १५ रुपैयाँसम्म बढेकाले बिक्री मूल्य पनि बढेको खनालको भनाइ छ । गत वर्ष धेरै छुट हुँदा दुरुपयोग पनि भएको उनले सुनाए । ‘बजारभाउभन्दा प्रतिकिलो ९० रुपैयाँ सस्तो हुँदा दुरुपयोग पनि भयो । धेरै सर्वसाधरणले खरिद गर्न पाएनन्, कर्मचारीहरूले धेरै दुःख पाए,’ उनले भने ।

खाद्य कम्पनीले गत वर्ष खसीबोका र च्याङ्ग्रा गरी करिब ३ हजार वटा खरिद/बिक्री गर्ने लक्ष्य राखेको थियो । तर १ हजार ५ सय १ वटा खसीबोका मात्रै किनबेच गरेको थियो । यसपालि पनि २ हजार खसीबोका र १ हजार च्याङ्ग्रा खरिद गर्ने लक्ष्य राखिए पनि कम्पनीले च्याङ्ग्रा खरिद गर्न नसक्ने जनाएको छ । ‘अब च्याङ्ग्राको सट्टा १ हजार खसीबोका खरिद गर्ने प्रक्रिया सुरु भएको छ,’ खनालले भने । व्यवसायीका अनुसार कलंकीमा प्रतिकिलो ६ सय ३० रुपैयाँदेखि ७ सय रुपैयाँसम्ममा छानीछानी खसीबोका किन्न सकिन्छ । तर सरकारले छुटका नाममा बजारभाउसरह नै मूल्य तोकेको छ ।

‘दसैंका लागि कलंकीमा आइतबारदेखि खसीबोका बिक्री सुरु हुन्छ,’ काठमाडौं चौपाया खरिद–बिक्री प्रालिका अध्यक्ष जनक खड्काले भने, ‘प्रतिकिलो ६ सय ३० देखि ७ सय रुपैयाँसम्म रोजेरै किन्न पाइन्छ ।’ सरकारले पर्याप्त उत्पादन रहेको दाबी गरे पनि विगतको तुलनामा यो वर्ष भारतबाट खसीबोका आयातको क्रम बढेको उनको भनाइ छ । कलंकीमा स्वदेशी उत्पादनले ६० र भारतबाट ल्याइनेले ४० प्रतिशत मात्रै माग थेग्छ ।

प्रकाशित : आश्विन २३, २०७८ ०७:१०
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×