दसैंलाई च्यांग्रा किलोकै १५ सय- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

दसैंलाई च्यांग्रा किलोकै १५ सय

खसीको मूल्य पनि किलोमै ३० रूपैयाँ बढ्यो, माग धान्न आयातकै भर
राजु चौधरी

काठमाडौँ — यसपालि च्यांग्राको मासुको मूल्य अचाक्ली बढ्ने देखिएको छ । चीनबाट च्यांग्रा आयात नभएको र बिचौलियाका कारण दसैंमा च्यांग्राको मूल्य अति महँगो हुने देखिएको हो । विगतमा व्यवसायीले दसैंका लागि तिब्बतलगायत स्थानबाट च्यांग्रा आयात गर्थे । तर कोभिडका कारण यतिबेला चिनियाँ नाकामा सहज आवागमन छैन । जसले गर्दा मूल्य बढेको चौपाया व्यवसायी संघ कलंकीले जनाएको छ । 

‘चीनबाट आयात नहुँदा एउटै च्यांग्राको मूल्य ३८ देखि ४० हजार रुपैयाँ परेको छ,’ संघका निवर्तमान अध्यक्ष दीपक थापाले भने, ‘गत वर्ष दसैंमा किलोको ७ सय रुपैयाँमा बिक्री भएको च्यांग्रा अहिले १२ देखि १५ सय रुपैयाँ पर्ने देखिन्छ ।’ संघका अनुसार मूल्य अचाक्ली बढ्नुको पहिलो कारण बिचौलिया नै हो । किसान र उपभोक्तासम्म आइपुग्दा तीन तह पार गर्नुपर्छ । जसले गर्दा मूल्य बढाउन सघाएको छ ।

‘चीनबाट आयात हुँदा केही सस्तो हुन्थ्यो । तर यस वर्ष सबै मुस्ताङकै च्यांग्रा आउने हुन्,’ थापाले भने, ‘मूल्य बढेपछि खरिद संख्या पनि घटाएका छौं ।’ गत वर्ष ७ हजार च्यांग्रा उपत्यका भित्रिएकामा अहिले ४ देखि ४ हजार ५ सय मात्रै ल्याउन सकिने संघले जनाएको छ । सरकारले पनि यसपालि उपत्यकामा च्यांग्रा आयात नगर्ने बताएको छ । मूल्य थेगिनसक्नु भएका कारण च्यांग्रा खरिद गर्ने निर्णयबाट सरकार पछि हटेको खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीका सहायक महाप्रबन्धक श्रीमणि खनालको भनाइ छ ।

‘कोभिडका कारण गत वर्षदेखि नै चिनियाँ सीमा बन्द छन् । स्वदेशमा पर्याप्त पाइएन,’ उनले भने, ‘महँगो पनि अधिक भएपछि च्यांग्रा नकिन्ने भयौं ।’ खाद्यले खसी र बोका भने दुई हजार हाराहारीको संख्यामा खरिद गर्ने जनाएको छ । गत वर्ष पनि २ हजार नै किन्ने लक्ष्य राखेकामा १ हजार ५ सय १ वटा मात्रै खरिद गर्न सकेको थियो ।

यसैबीच, दसैंमा उपत्यकामा भित्र्याउन दाङमा खसीबोका खरिद प्रक्रिया सुरु गरिएको छ । उक्त क्षेत्रमा खरिद मूल्य पनि निर्धारण भइसकेको छ । २५ किलोदेखि माथिका खसीको मूल्य प्रतिकिलो ५६५, २० देखि २५ किलोका खसी किलोको ५५० र बोकाको ५४५ रुपैयाँ निर्धारण गरिएको छ । यस वर्ष भने खरिद मूल्य गत वर्षको तुलनामा प्रतिकिलो १५ रुपैयाँ बढी परेको सहायक महाप्रबन्धक खनालले बताए ।

वीरगन्जमा पनि खरिद प्रक्रिया सुरु भएको जनाइएको छ । ‘खरिद मूल्यमा ढुवानी भाडा, बजार मूल्य सबै जोडेर खुद्रा बिक्री मूल्य निर्धारण गर्छौं,’ उनले भने, ‘खाद्यले बजार भाउभन्दा सस्तो नै मूल्य तोक्छ । त्यसमा पनि १० रुपैयाँ छुट हुन्छ ।’ स्वदेशमा पर्याप्त उत्पादन नहुँदा खसीबोकामा भारतकै भरमा पर्नुपर्ने अवस्था रहेको व्यवसायीको भनाइ छ । चाडबाडका बेला कलंकीस्थित खसी बजारबाट बिक्री हुनेमध्ये स्वदेशी ६० र भारतबाट आयातित ४० प्रतिशत हुन्छन् । ‘सरकारकै नीतिका कारण पहाडबाट खसीबोका ल्याउन गाह्रो रहेको संघका निवर्तमान अध्यक्ष थापाले बताए ।

अहिले कलंकी खसीबजारमा प्रतिकिलो ७ सय रुपैयाँसम्म खसीबोका बिक्री भइरहेका छन् । दसैंमा माग बढे किलोको ८ सयभन्दा बढी पुग्ने उनको भनाइ छ । ‘मूल्य मनलाग्दी नै छ, कम्तीमा मूल्यसूची राख्न सके सहज हुन्थ्यो,’ थापाले भने, ‘तर बजार व्यवस्थित गर्न सरकारले सघाएन ।’ व्यवसायीले खसीबोका दाङ, सुर्खेत, सल्यान, सर्लाही, चितवन, धादिङ, काभ्रेलगायत जिल्लाबाट उपत्यकामा ल्याउने गरेका छन् ।

यता पशु सेवा विभागले भने दसैंलाई आवश्यक खसीबोका स्वदेशमै पर्याप्त रहेकाले मूल्य नबढ्ने दाबी गरेको छ । मुलुकभित्र वार्षिक खसीबोका मात्रै ५४ लाख उत्पादन हुने विभागका प्रवक्ता चन्द्र ढकालले जानकारी दिए । चाडबाडका बेला व्यवसायीले अनावश्यक रूपमा बढी पैसा लिन अभाव देखाउने गरेको उनको भनाइ छ । ढकालका अनुसार भारतबाट खसीबोका आयात घट्दै गएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन १९, २०७८ ०७:२०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

चामल ढुवानी छानबिनमा

प्रतिस्पर्धामा आएकामध्ये किलोमै ४२ रुपैयाँ बढी प्रस्ताव गर्ने श्रीर्मिका एयर कार्गोलाई ठेक्का दिने आशयको सूचना प्रकाशनपछि उजुरी परेको थियो
राजु चौधरी

काठमाडौँ — खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीले हुम्लामा खाद्यान्न ढुवानी गर्न सस्तो दरमा टेन्डर हाल्नेलाई पन्छाई महँगोमा ठेक्का लगाउन खोजेको विषयमा सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालयले छानबिन थालेको छ । खाद्य कम्पनीले प्रचलित कानुनविपरित बढी रकम कवोल गर्ने प्रत्यर्थीको बोलपत्र छनोट गर्ने आशयको सूचना प्रकाशित गरेको भन्दै उजुरी परेपछि अनुगमन कार्यालयले छानबिन अघि बढाएको हो ।

हुम्लाको सिमकोटस्थित खाद्य व्यवस्था तथा व्यापार कम्पनीको गोदाममा मौज्दात चामल । तस्बिर : छपाल लामा/कान्तिपुर

कार्यालयका सूचना अधिकारी राजेशकुमार थापाका अनुसार समिट एयर प्रालिका तर्फबाट मनोज कार्कीले उजुरी दर्ता गराएका थिए । कार्की वायु सेवा सञ्चालक संघ, नेपालका महासचिवसमेत हुन् । उजुरी परेपछि कार्यालयले खाद्य कम्पनीबाट सम्बन्धित सबै कागजातहरु मगाएर छानबिन सुरु गरेको हो । ‘उजुरीमाथिको इजलास शुक्रबार बस्छ । इजलासमा दुवै पक्षको बहसपछि विषय टुंगो लगाइन्छ,’ थापाले भने, ‘यो सबै प्रक्रिया दसैंअगाडि नै टुंग्याउँछौं ।’

खाद्य कम्पनीले दुगर्ममा हरेक वर्ष सरदर १ लाख ६६ हजार क्विन्टल खाद्यान्न ढुवानी गर्दै आएको छ । यो वर्ष हुम्लामा नेपालगन्जबाट ४ हजार र सुर्खेतबाट ६ हजार गरी १० हजार क्विन्टल खाद्यान्न ढुवानी गर्न बोलपत्र आह्वान गरिएको थियो । तर खाद्य कम्पनीका कर्मचारीको मिलोमतोमा बढी कबोल गर्नेलाई ठेक्का दिने आशयको सूचना प्रकाशित गरेको भन्दै उजुरी परेको हो । प्रतिस्पर्धामा आएकामध्ये किलोमै ४२ रुपैयाँ बढी प्रस्ताव गर्ने कम्पनी श्रीर्मिका एयर काग्रोलाई ठेक्का दिने आशयको सूचना खाद्य कम्पनीले गत असोज ५ मा प्रकाशित गरेको थियो ।

‘खाद्य कम्पनीकै कर्मचारीको मिलोमतोमा बढी कबोल गर्नेलाई ढुवानी दिने प्रपन्च भयो । अन्याय भएपछि कानुनले दिएको अधिकार प्रयोग गरेका छौं,’ कार्कीले भने, ‘सार्वजनिक खरिद अनुगमन कार्यालय र अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगमा पनि उजुरी दिएका छौं ।’

यता खाद्य कम्पनीका कार्यकारी अधिकृत मोहनप्रकाश चन्दले भने श्रीर्मिका एयर काग्रोले कबोल गरेको मूल्य गत सालको भन्दा बढी नरहेको दाबी गरे । विवाद गराउनकै लागि अन्य ३ एयरलाइन्सले कम मूल्य कबोल गरेको उनको भनाइ छ । ‘महँगी हरेक वर्ष बढेको छ । श्रीर्मिकाले गत सालको कबोल मूल्यभन्दा बढाएको छैन । विवाद गराउनका लागि एयरलाइन्सले कम मूल्य कबोल गरेका हुन्,’ चन्दले भने । तर खाद्य कम्पनीकै विवरण हेर्दा श्रीर्मिकाले गत वर्ष नेपालगन्जबाट हुम्ला सदरमुकाम सिमकोट प्रतिकिलो १०८ रुपैयाँका दरले ढुवानी गरेको देखिन्छ । अहिले भ्याटबाहेक प्रतिकिलो १ सय १२ रुपैयाँ कबोल गरेको छ । सुर्खेतबाट सिमकोटसम्मको भने १ सय ५ रुपैयाँ कबोल गरेको छ । तर श्रीर्मिकाभन्दा सस्तो दरमा कबोल गर्ने सीता एयर, समिट एयर र तारा एयरलाई ढुवानी योग्यता नपुगेको भन्दै खाद्य कम्पनीले उनीहरूको प्रस्ताव अस्वीकार गरेको छ ।

प्रमुख कार्यकारी अधिकृत चन्दले मापदण्ड नपुगेकै कारण एयरलाइन्सहरु छनोट नभएको दाबी गरे । एयरलाइन्सहरुले १२ करोड रुपैयाँ बराबरको ढुवानी गरेको संस्थागत भुक्तानी विवरणको बैंक इस्टेटमेन्ट देखाउन नसकेकोले ढुवानीका लागि सक्षम नभएको उनको भनाइ छ । ‘एयरलाइन्सले भागबण्डा लगाउने, होल्ड गर्ने गरेका थिए । पर्यटक भेटिए खाद्य ढुवानी नगर्ने प्रवृत्ति छ । विगतमा समयमै ढुवानी पनि गर्न सकेनन्,’ उनले भने, ‘सक्षम र कार्टेलिङ रोक्न श्रीर्मिका कार्गोलाई दिइएको हो । कार्गो एजेन्सीले ठेक्का लिएपछि कार्यसम्पादन उसैले पाउने हो । त्यही भएर एयरलाइन्सले पाएनन् ।’ जबकि कार्गोले ठेक्का पाए पनि ढुवानीका लागि तिनै एयरलाइन्सको सहयोग लिनुको विकल्प छैन ।

श्रीर्मिकाले कबोल गरेको दरमा ठेक्का लागेका हुम्लामा खाद्यान्न ढुवानी गर्न १० करोड ७८ लाख रुपैयाँ खर्च हुनेछ । यसबाट खाद्य कम्पनीलाई ३ करोड ८८ लाख रुपैयाँ अतिरिक्त भार पर्नेछ । अरू तीन कम्पनीले त्योभन्दा निकै कममा ढुवानी गर्न कबोल गरेका छन् । सीता एयरले सुर्खेत–सिमकोटका लागि प्रतिकिलो ६३ रुपैयाँ र नेपालगन्ज–सिमकोटका लागि प्रतिकिलो ७८ रुपैयाँ कबोल गरेको छ । जसअनुसार ६ करोड ९० लाख मात्रै खर्च हुनेछ । त्यस्तै, समिट एयरले सुर्खेत–सिमकोटको प्रतिकिलो ९७ रुपैयाँ र नेपालगन्ज–सिमकोटको प्रतिकिलो ८९ रुपैयाँ भाडाको प्रस्ताव गरेको छ । उक्त प्रस्तावअनुसार कुल खर्च ९ करोड ३८ लाख रुपैयाँ मात्रै हुनेछ । अर्को कम्पनी, तारा एयरले सुर्खेतबाट प्रतिकिलो ७८.९० र नेपालगन्जबाट १ सय १० रुपैयाँमा सिमकोट ढुवानी गर्न सक्ने प्रस्ताव गरेको छ । यहीअनुसार ढुवानी भएमा ९ करोड १३ लाख ४० हजार रुपैयाँ मात्रै कम्पनीको खर्च हुने देखिन्छ ।

प्रकाशित : आश्विन १६, २०७८ ०७:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×