सेयर बजारबाटै साढे १५ अर्ब कर- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

सेयर बजारबाटै साढे १५ अर्ब कर

एक वर्षमा लगानीकर्ताले झन्डै ३ खर्ब कमाए, उनीहरूको सम्पत्तिको मूल्य दोब्बर पुग्यो
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — गत आर्थिक वर्षमा सेयर बजारका लगानीकर्ताले करिब ३ खर्ब रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका छन् । यो गत साउनदेखि असारसम्म लगानीकर्ताले सेयर बिक्रीमार्फत हात पारेको नाफा हो । आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा सेयर कारोबारबाट लगानीकर्ताले करिब १९ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका थिए । 

गत आर्थिक वर्षको नाफाबाट लगानीकर्ताले औसत ५ प्रतिशत रकम पुँजीगत लाभकरका रूपमा सरकारलाई तिरेका छन् । यसअन्तर्गत गत जेठसम्म करिब १४ अर्ब १४ करोड ७७ लाख रुपैयाँ पुँजीगत लाभकर तिरिएको छ । सोही अवधिमा अग्रिम कर कट्टीबापत १ अर्ब ३९ करोड ५६ लाख रुपैयाँ कर संकलन भएको छ । यसरी पुँजीगत लाभकर र अग्रिम कर कट्टीबापत गरी गत आर्थिक वर्षमा कुल १५ अर्ब ५४ करोड रुपैयाँ कर संकलन भएको छ । करिब तीन दशकको पुँजीबजारको यात्रामा एक वर्षमा पुँजीगत लाभकरमार्फत यति धेरै रकम सरकारलाई प्राप्त भएको यो हालसम्मकै उच्च हो ।

अघिल्लो आर्थिक वर्षको तुलनामा गत आर्थिक वर्षको कर संकलन १३ गुणा बढी हो । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा सेयर बजारबाट १ अर्ब १७ करोड रुपैयाँ मात्र कर संकलन भएको थियो । अघिल्ला वर्षहरूमा बजारमा सामान्य वृद्धि मात्र भएकाले लगानीकर्ताले धेरै नाफा कमाउन पाएका थिएनन् । यो वर्ष बजार निरन्तर बढिरहेको छ । सोही कारण करबापतको रकम पनि बढेको जानकारहरू बताउँछन् ।

आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा सेयर बजारबाट १ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ कर संकलन भएको थियो । त्यति बेला नेप्से परिसूचक १ हजार ७ सय बिन्दु हाराहारीमा थियो । आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा यस्तो कर १ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँ थियो । सो अवधिमा नेप्से परिसूचक भने केही घटेर १ हजार ५ सय ८२ बिन्दुमा थियो ।

गत आर्थिक वर्षमा सेयर कारोबारमा नाफा भएको अवस्थामा व्यक्तिगत लगानीकर्ताले नाफाको ५ प्रतिशत रकम पुँजीगत लाभकर तिर्नुपर्ने व्यवस्था थियो । संस्थागत लगानीकर्ताले नाफाको १० प्रतिशत लाभकर तिर्नुपर्छ । सामूहिक लगानी कोष (म्युचुअल फन्ड) ले भने कर तिर्नुपर्दैन । कुल सेयर कारोबारमा अधिकांश हिस्सा व्यक्तिगत लगानीकर्ताको छ भने संस्थागतको संख्या न्यून छ । यस कारण संस्थागत र व्यक्तिगत लगानीकर्ताले तिरेको करको दरलाई औसत ५ प्रतिशत मानेर यहाँ विश्लेषण गरिएको हो । चालु आर्थिक वर्षको बजेट वक्तव्यमार्फत सरकारले एक वर्षभन्दा बढी र कम अवधिमा सेयर बिक्री गर्ने लगानीकर्ताका लागि करको दर परिमार्जन गरिएको छ । यसअनुसार एक वर्षभन्दा बढी समयमा सेयर बिक्री गर्ने लगानीकर्ताले नाफाको ५ प्रतिशत र कम अवधिमा बिक्री गर्नेले नाफाको साढे ७ प्रतिशत पुँजीगत लाभकर तिर्नुपर्छ ।

सेयर लगानीकर्ताको सम्पत्तिको मूल्य एक वर्षमा दोब्बरभन्दा धेरै भएको छ । २०७७ साउनमा कुल बजार पुँजीकरण १७ खर्ब ९२ अर्ब थियो भने यो असार मसान्तमा ४० खर्ब १० अर्ब रुपैयाँ पुगेको छ । सेयर बजारमा भएको उच्च वृद्धिका कारण साउनदेखि असारसम्म लगानीकर्ताको सम्पत्ति २२ खर्ब १८ अर्ब रुपैयाँ बढेको छ । यसरी कुल बजार पुँजीकरण एकै वर्षमा १ सय २४ प्रतिशत वृद्धि भएको छ । सेयर मूल्यमा भएको वृद्धिका कारण गएको एक आर्थिक वर्षमा लगानीकर्ताको सम्पत्तिमा बढोत्तरी आए पनि त्यो नाफा भने होइन । नाफा हुन लगानीकर्ताले सेयर बिक्री गरी नगद नै हात पार्नुपर्छ । यस कारण किताबी (लेखांकन) रूपमा मात्र लगानीकर्ताको सम्पत्तिको मूल्य बढेको हो ।

गएको आर्थिक वर्षमा मात्र थप ६ लाख ३१ हजार ७ सय २९ जना लगानीकर्ता दोस्रो बजारमा थपिएका छन । २०७७ असारमा दोस्रो बजारमा सक्रिय लगानीकर्ताको संख्या २ लाख ४५ हजार ४ सय ७४ थियो । यससँगै दोस्रो बजारमा कुल लगानीकर्ताको संख्या ८ लाख ७७ हजार २ सय ३ पुगेको छ । यसरी एकै वर्षमा लगानीकर्ताको संख्या १ सय २३ प्रतिशत वृद्धि भएको छ । गएको एक वर्षमा बजारमा थपिएकामध्ये सबै जसोले अनलाइन सेयर कारोबारका लागि ‘लगइन र युजरनेम’ लिएको देखिन्छ । यसअनुसार गत असारसम्म अनलाइन कारोबारका लागि ‘लगइन’ लिने लगानीकर्ताको संख्या करिब ७ लाख ९२ हजार छ । २०७७ असारमा यस्तो संख्या ३५ हजार १ सय १९ मात्र थियो ।

पब्लिक कम्पनीको सेयरलाई विद्युतीय रूपमा सुरक्षित राख्ने सीडीएस एन्ड क्लियरिङ कम्पनीका अनुसार गत असारसम्म ३७ लाख ५१ हजार ७ सय डिम्याट (सेयर अभौतिकीकरण खाता) खाता खुलेका छन् । २०७७ असारमा डिम्याट खाताको संख्या १७ लाख २३ हजार ९ सय थियो । पछिल्लोपटक खुलेको युनियन लाइफ इन्स्योरेन्सको आईपीओमा २१ लाख ८२ हजार ७ सय ७५ जनाको आवेदन परेको थियो । यो हालसम्मकै उच्च हो ।

आर्थिक वर्ष २०७७/७८ मा सेयर बजारमा १४ खर्ब ६० अर्ब रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षमा दोस्रो बजारमा कुल १ खर्ब ५५ अर्ब ७६ करोड रुपैयाँ बराबरको सेयर कारोबार भएको थियो ।

प्रकाशित : श्रावण १०, २०७८ ०७:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लामो दूरीका सवारी चले पनि यात्रु छैनन्

स्थानीय रूटमा चल्ने सवारीमा मनपरी भाडा
कोभिडको जोखिम कायमै तर छैन सावधानी
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — करिब तीन महिनापछि लामा तथा मध्यम दूरीका सवारी शनिबारबाट सञ्चालनमा आएका छन् । कोभिडका कारण वैशाख १६ देखि गरिएको निषेधाज्ञासँगै ठप्प लामा तथा मध्यम दूरीका सवारीलाई साउन ४ मा बसेको मन्त्रिपरिषद् बैठकले सञ्चालन अनुमति दिएको थियो ।

काठमाडौंको नयाँ बसपार्कमा बस सफा गर्दै कर्मचारी । तस्बिर : कविन अधिकारी/कान्तिपुर

सोहीअनुसार जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंले शुक्रबार सार्वजनिक सूचना जारी गर्दै ठप्प सवारीलाई सञ्चालन गर्न भनेको थियो ।

त्रिभुवन विश्वविद्यालय, लोक सेवा आयोगलगायत निकायले परीक्षा तालिका सार्वजनिक गरेकाले देशका विभिन्न भागबाट आउने परीक्षार्थी तथा सर्वसाधारणको आवतजावतलाई सहज बनाउन स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाउँदै सवारी चलाउन दिइएको जनाइएको छ । तर सवारी सञ्चालनमा आए पनि यात्रुको संख्या भने न्यून छ । पहिलो दिन यात्रुको चाप बढी हुने नयाँ बसपार्क, कोटेश्वर, गौशाला, चाबहिल, कलंकीलगायत स्थानका टिकट काउन्टर खुले पनि यात्रु त्यति छैनन् ।

उपत्यकाबाहिरबाट आउने यात्रुको चाप भने बढ्दो रहेको यातायात व्यवसायीले बताएका छन् । पहिलो दिन यात्रुको चाप कम रहेको नयाँ बसपार्क सञ्चालन गर्दै आएको ल्होत्से बहुउद्देश्यीय प्रालिका एचआर म्यानेजर पंकज मल्लले जानकारी दिए । बसपार्कबाट शनिबार साँझसम्म लामो दूरीका १ सय २० वटा बस छुटेको उनको भनाइ छ । ‘काठमाडौंबाट बाहिर जाने यात्रु एकदमै कम छन्,’ उनले भने, ‘उपत्यका भित्रिने यात्रु भने बढ्दो छन् ।’ यात्रुवाहक सवारी दिनदिनै सेनिटाइज गरेर मात्र चलाउने गरिएको छ । तर पनि सम्बन्धित निकायले स्वास्थ्य मापदण्ड पालना गरे/नगरेकोबारे जाँच गरे झन् राम्रो हुने उनको सुझाव छ ।

पहिलो दिन उपत्यकाबाट बाहिरिने सवारी र यात्रुको चाप कम रहेको महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखाका प्रवक्ता एसपी सञ्जीव शर्मा दासले पनि बताए । ‘बस खालीखाली नै बाहिरिएका छन्,’ उनले भने । महाशाखाका अनुसार शनिबार साँझसम्म ३ हजार ५ सय ५१ सवारी भित्रिएका छन् । बाहिरिने सवारीको संख्या भने ३ हजार ५ सय ६९ छ । यसैगरी १६ हजार १ सय २८ यात्रु भित्रिएको र १३ हजार ८ सय ९४ ले उपत्यका छाडेको महाशाखाले जनाएको छ । यसअघि गत असार २१ देखि उपत्यकामा जोरबिजोर प्रणाली हटाएर सबै सवारी सञ्चालन खुला गरिएको थियो ।

काठमाडौंको नयाँ बसपार्कस्थित टिकट काउन्टर । तस्बिर : कविन अधिकारी/कान्तिपुर

पहिलो दिन भएकाले २० प्रतिशत मात्र लामा तथा मध्यम दूरीका सवारी सञ्चालनमा आएको नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघका महासचिव सरोज सिटौलाले बताए । ‘गाडी ग्यारेजमा थन्किएका छन्, चालकहरू आउने क्रम सुरु भएको छ,’ उनले भने । आफूहरूले स्वास्थ्य मापदण्ड अपनाएर गाडी चलाएको उनको भनाइ छ ।

यता उपत्यकाका काठमाडौं, भक्तपुर र ललितपुरमा सञ्चालन हुने सार्वजनिक सवारीमा भने स्वास्थ्य सावधानी नअपनाइएको गुनासो बढेको छ । यात्रुलाई मास्क अनिवार्य गरिए पनि गाडीमा सेनिटाइजर नराखिएको यात्रुहरूले बताएका छन् । सहचालकले पनि मास्क नै नलगाई यात्रु चढाउने गरेका छन् । उपत्यकाका भित्री रुटमा चल्ने सवारीमा यात्रु कोचाकोच राख्ने गरिएका गुनासा पनि छन् । विशेषगरी उपत्यकामा साँझपख गाडीमा यात्रुको भीड हुने गरेको छ । प्रहरीले भने बढी यात्रु बोक्ने सवारीलाई कारबाही गर्न सकेको छैन । उपत्यकाभित्र एउटै रुटमा चल्ने सवारीमा पनि यात्रुबाट फरकफरक भाडा उठाउने गरिएको पाइएको छ । सरकारले अन्तरप्रदेश भाडा समायोजन गरे पनि जिल्लाभित्र चल्ने सवारीको भाडाबारे भने कुनै निर्णय भएको छैन । यात्रुबाट दैनिक मनपरी भाडा असुलेको गुनासो आउने गरेको र त्यहीअनुसार असुल्ने सवारीलाई नियन्त्रणमा लिई कारबाही गरिरहेको महानगरीय ट्राफिक प्रहरी महाशाखाले जनाएको छ ।

नेपाल यातायात व्यवसायी राष्ट्रिय महासंघले भने भाडा समायोजनमा प्रदेश सरकारले ढिलाइ गरेको जनाएको छ । ‘संघीय सरकारले भाडा समायोजन गरिसकेको छ, प्रदेश सरकारले पनि गर्नुपर्छ,’ महासंघका महासचिव सिटौलाले भने, ‘सबै प्रदेशलाई भाडा समायोजन गर्न माग गर्दै ज्ञापन बुझाइसकेका छौं, निर्णयमा ढिलाइ नहोस् ।’ ट्याक्सीका हकमा भने स्थानीय सरकारले निर्णय गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ ।

प्रकाशित : श्रावण १०, २०७८ ०७:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×