अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार निर्देशिका जारी गर्न माग- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार निर्देशिका जारी गर्न माग

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — भारतले अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार कार्यविधि जारी गरेपछि स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूले नेपालले पनि अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार निर्देशिका जारी गर्नुपर्ने माग गरेका छन् । भारतले आफूसँग ऊर्जा व्यापार सम्झौता भएका मुलुकसँग विद्युत् व्यापार गर्न ल्याएको निर्देशिकाअनुसार गत साता कार्यविधि जारी गरेको हो ।


क्षेत्रीय ऊर्जा व्यापारलाई सहजीकरण गर्न भन्दै भारतले सन् २०१८ मा अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापारसम्बन्धी निर्देशिका जारी गरेको हो । सोही आधारमा भारतको केन्द्रीय विद्युत् प्राधिकरणले फेब्रुअरी २६ मा अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापार कार्यविधि जारी गरेको थियो ।

कार्यविधिमा भारतले ऊर्जा व्यापार सम्झौता गरेका मुलुकबाट भारतीय कम्पनीले विद्युत् आयात र निर्यात गर्न पाउने उल्लेख छ । यस्ता मुलुकले भारतीय कम्पनीमार्फत भारतको इनर्जी एक्सचेन्ज मार्केटमा पनि पहुँच पाउन सक्ने व्यवस्था कार्यविधिमा छ । नेपालले भारतसँग सन् २०१४ मा ऊर्जा व्यापार सम्झौता गरेको थियो । नेपालसँग जस्तै भुटान र बंगलादेशसँग पनि भारतले उक्त सम्झौता गरेको छ ।

भारतले कार्यविधि जारी गरेपछि भारत हुँदै तेस्रो मुलुकमा विद्युत् आयात–निर्यात गर्न सकिने भन्दै स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको संस्था, नेपाल (इप्पान) ले कार्यविधिको स्वागत गरेको छ । भारतले कार्यविधि जारी गरेपछि आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा इप्पानले नेपालले पनि विद्युत् व्यापारका लागि आवश्यक नीति, नियम, कानुन र प्रक्रिया व्यवस्था गर्न ढिलाइ गरे अर्थतन्त्रमा दूरगामी असर पर्ने टिप्पणी गरेको छ । भारतले कार्यविधि जारी गरिसकेकाले नेपाल सरकारले पनि क्षेत्रीय व्यापारलाई पूर्णता दिन ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइ मन्त्रालयमार्फत अन्तरदेशीय विद्युत् व्यापारसम्बन्धी निर्देशिका जारी गर्नुपर्ने र विद्युत् नियमन आयोगमार्फत यसको नियमन गर्नुपर्ने स्वतन्त्र ऊर्जा उत्पादकहरूको धारणा छ । निजी क्षेत्रबाट ३ हजार मेगावाट बराबरका आयोजना निर्माणाधीन रहेको इप्पानले जनाएको छ ।

करिब २ हजार ६ सय मेगावाट बराबरका आयोजना निर्माण चरणमा जाने तयारीमा रहेको पनि बताइएको छ । ‘आगामी पाँच वर्षभित्र नेपालको ग्रिड प्रणालीमा ७ हजार १ सय मेगावाट हुने निश्चित छ,’ इप्पानले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘तर अहिलेको अधिकतम खपत जम्माजम्मी १ हजार ५ सय मेगावाट गरेको छ ।’

स्वदेशी खपत बढाई बाँकी ऊर्जा क्षेत्रीय बजारमा व्यवस्थापन गर्नेबाहेकको विकल्प सरकारसँग नभएको भन्दै ऊर्जा उत्पादकले क्षेत्रीय व्यापारका लागि कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्न माग गरेका हुन् । संसद्मा विचाराधीन ऊर्जा विधेयकमा पनि अन्तरदेशीय ऊर्जा व्यापारसम्बन्धी प्रावधान राखेर पारित गर्नुपर्ने इप्पानको माग छ ।

निजी क्षेत्रको पहलमा स्थापित नेपाल पावर एक्सचेन्ज लिमिटेडलाई ऊर्जा व्यापारका लागि आवश्यक स्वीकृति दिन इप्पानले माग गरेको छ । सरकारको विद्युत् व्यापारसम्बन्धी संयन्त्रमा इप्पानको अनिवार्य प्रतिनिधित्व गराउन पनि माग गरिएको छ । ‘देशको आन्तरिक ऊर्जा खपत बढाउन इन्डक्सन चुलो र विद्युतीय सवारी साधनमा सहुलियतको व्यवस्था गर्ने र उद्योगलाई सहुलित दरमा विद्युत् उपलब्ध गराउने,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७७ ०७:५९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सेयरले बढायो कर संकलन

सात महिनामा ६ अर्ब ५७ करोड उठ्यो   िसेयर बजारबाट उठ्ने कर ४ सय प्रतिशतले वृद्धि
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — चालु आर्थिक वर्षको सात महिनामा सेयर बजारबाट मात्र करिब ६ अर्ब ५७ करोड रुपैयाँ कर संकलन भएको छ । यो गत साउनदेखि माघसम्म सेयर बजारका लगानीकर्ता तथा धितोपत्र व्यवसायीहरूले पुँजीगत लाभकर, अग्रिम कर कट्टी, लाभांश र आयकरबापत तिरेको कर हो  ।

गत आर्थिक वर्षको तुलनामा चालु आर्थिक वर्षको सात महिनामा संकलित कर करिब ४ सय प्रतिशत (३ सय ८५ प्रतिशत) बढी हो । गत आर्थिक वर्षमा सेयर बजारबाट १ अर्ब ३५ करोड रुपैयाँ मात्र कर उठेको थियो ।

यो वर्ष सेयर बजारबाट करमार्फत सरकारलाई गएको रकम हालसम्मकै उच्च हो । अघिल्ला वर्षहरूमा बजारमा सामान्य वृद्धि मात्र रहेकाले लगानीकर्ताले धेरै नाफा कमाउन पाएका थिएनन् । यो वर्ष बजार निरन्तर बढिरहेको छ । सोही कारण करबापतको रकम पनि बढेको जानकारहरू बताउँछन् । आर्थिक वर्ष २०७२/७३ मा सेयर बजारबाट १ अर्ब ७७ करोड रुपैयाँ कर संकलन भएको थियो । त्यति बेला नेप्से परिसूचक १ हजार ७ सय विन्दु हाराहारीमा थियो । आर्थिक वर्ष २०७३/७४ मा यस्तो कर १ अर्ब ८१ करोड रुपैयाँ थियो । सो अवधिमा नेप्से परिसूचक भने केही घटेर १ हजार ५ सय ८२ विन्दुमा थियो ।

चालु आर्थिक वर्षको सात महिनामा सेयर बजारका लगानीकर्ताले करिब सवा १ खर्ब रुपैयाँ शुद्ध नाफा आर्जन गरेका छन् । उक्त नाफाबाट औसत ५ प्रतिशत रकम पुँजीगत लाभकरका रूपमा सरकारलाई तिरिएको छ । आर्थिक वर्ष २०७६/७७ मा सेयर कारोबारबाट लगानीकर्ताले करिब १९ अर्ब ६० करोड रुपैयाँ शुद्ध नाफा आर्जन गरेका थिए । सेयर कारोबारमा नाफा भएको अवस्थामा व्यक्तिगत लगानीकर्ताले नाफाको ५ प्रतिशत रकम पुँजीगत लाभकर तिर्नुपर्छ । संस्थागत लगानीकर्ताले नाफाको १० प्रतिशत लाभकर तिर्नुपर्छ । सामूहिक लगानी कोष (म्युचुअल फन्ड) ले भने कर तिर्नुपर्दैन । कुल सेयर कारोबारमा अधिकांश हिस्सा व्यक्तिगत लगानीकर्ताको छ भने संस्थागतको संख्या न्यून छ । यसकारण संस्थागत र व्यक्तिगत लगानीकर्ताले तिरेको करको दरलाई औसत ५ प्रतिशत मानेर यहाँ विश्लेषण गरिएको हो ।

चालु आर्थिक वर्ष गत साउनदेखि माघसम्म लगानीकर्ताले सेयर कारोबारमा ५ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँ पुँजीगत लाभकर तिरेका छन् । गत आर्थिक वर्षमा पुँजीगत लाभकरबापत ९८ करोड रुपैयाँ मात्र संकलन भएको थियो । चालु आर्थिक वर्षको सात महिनामा लगानीकर्ताको सम्पत्ति (बजार पुँजीकरण) अघिल्लो वर्षको तुलनामा दोब्बर भएको छ । यसअनुसार गत माघसम्म लगानीकर्ताको कुल सम्पत्तिको बजार मूल्य (कुल बजार पुँजीकरण) ३४ खर्ब ६ अर्ब रुपैयाँ छ । अघिल्लो आर्थिक वर्षको अन्त्यमा यस्तो पुँजीकरण १७ खर्ब ९२ अर्ब रुपैयाँ थियो । जबसम्म लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षण गर्दैनन्, तबसम्म यो किताबी मूल्यमै रहन्छ । यसकारण उल्लिखित नाफा लगानीकर्ताले सेयर बिक्रीपछि प्राप्त आयबाट कर तिरेपछि बचेको रकम हो ।

चालु आर्थिक वर्षको सात महिनामा नेप्से परिसूचक थप १ हजार १ सय ६४ अंक बढेको छ । यसको अर्थ गत माघसम्म नेप्से परिसूचक २ हजार ५ सय २६.९२ विन्दुमा थियो । गत असार मसान्तमा यो परिसूचक १ हजार ३ सय ६२.३५ अंकमा थियो । सो अवधिमा दैनिक औसत कारोबार पनि उल्लेख्य बढेको छ । गत माघसम्म दोस्रो बजारमा दैनिक औसत कारोबार ४ अर्ब १३ करोड रुपैयाँ छ । गत असार मसान्तमा यस्तो कारोबार ८२ करोड रुपैयाँ थियो ।

पुँजीबजारको इतिहासमा करिब साढे २ दशकपछि नेप्सेले २०७५ कात्तिक २० देखि पूर्ण स्वचालित विद्युतीय कारोबार सुरु गरेको थियो । विद्युतीय कारोबार सुरु भएको पनि झन्डै दुई वर्ष पुगिसकेको छ । पुँजीबजारमा करिब १८ लाख लगानीकर्ता आबद्ध रहेको विभिन्न सरकारी निकायले बताउँदै आएका छन् । तर दोस्रो बजारमा कारोबारका लागि योग्य लगानीकर्ता ५ लाख ९४ हजार मात्र रहेको नेप्सेले जनाएको छ । नेप्सको तथ्यांकअनुसार गत शुक्रबारसम्म ४ लाख ४५ हजार जनाले अनलाइन कारोबारका लागि युजर नेम र पासवर्ड लिइसकेका छन् । तीमध्ये सक्रिय अनलाइन लगानीकर्ताको संख्या २ लाख २२ हजार रहेको नेप्सेको तथ्यांक छ ।

प्रकाशित : फाल्गुन २३, २०७७ ०७:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×