डुइङ बिजनेस रिपोर्ट विवाद : ५ रिपोर्टको समीक्षा गरिने- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

डुइङ बिजनेस रिपोर्ट विवाद : ५ रिपोर्टको समीक्षा गरिने

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — विश्व बैंकले १७ वर्षदेखि प्रकाशन गर्दै आएको व्यावसायिक वातावरणको सूचकांक (डुइङ बिजनेस रिपोर्ट) प्रकाशन केही समयका लागि स्थगन गरेको छ ।

सन् २०१७ र २०१९ मा प्रकाशित डुइङ बिजनेस रिपोर्टको तथ्यांकमा अनियमितता भएको जानकारी आएको भन्दै विश्व बैंकले तत्कालका लागि रिपोर्ट स्थगन गरेको जनाएको छ ।

‘अक्टोबर २०१७ मा प्रकाशित डुइङ बिजनेस रिपोर्ट २०१८ र २०१९ मा प्रकाशित डुइङ बिजनेस रिपोर्ट २०२० मा तथ्यांक परिवर्तन भएको विषयमा अनियमितताको उजुरी आएका छन्,’ विश्व बैंकले जारी गरेको विज्ञप्तिमा छ, ‘तथ्यांकमा भएको परिवर्तन डुइङ बिजनेस रिपोर्ट तयार पार्ने पद्धतिसँग असंगत छन् ।’

विश्व बैंकले तथ्यांकको निष्पक्ष र सत्यताका लागि तत्काल कदम चाल्ने जनाएको छ । ‘पछिल्ला पाँच डुइङ बिजनेस रिपोर्टको संस्थागत तथ्यांक समीक्षा प्रक्रियापछि देखापरेको तथ्यांक परिवर्तनको विषयबारे हामी प्रणालीबद्ध समीक्षा र मूल्यांकन गर्दै छौं,’ विज्ञप्तिमा भनिएको छ, ‘विश्व बैंक समूहको स्वतन्त्र आन्तरिक अडिटलाई तथ्यांक संकलन प्रक्रियाको अडिट र समीक्षा गर्न हामीले अनुरोध गरिसकेका छौं ।’ अध्ययनपछि अनियमितताका कारण प्रभावित देशको तथ्यांक सच्याउने विश्व बैंकको प्रतिबद्धता छ ।

विश्व बैंकका कार्यकारी निर्देशक र तथ्यांकमा भएको अनियमितताका कारण प्रभावित देशका सम्बन्धित निकायलाई यसबारे जानकारी गराइएको विज्ञप्तिमा उल्लेख छ । भनिएको छ, ‘हामीले मूल्यांकन गरिरहेका कारण डुइङ बिजनेस रिपोर्टको प्रकाशन हाललाई स्थगन गरिएको छ ।’

पछिल्ला दुई रिपोर्टमा उल्लिखित वरीयताक्रमका विषयलाई लिएर नेपालमा समेत विवाद भएको थियो । पछिल्लो पटक नेपाल १६ स्थान माथि उक्लिएर ९४ औं स्थानमा छ ।

विश्व बैंकले हरेक वर्ष व्यवसायसँग सम्बन्धित १० विषयमा अध्ययन गरी व्यावसायिक वातावरणसम्बन्धी प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्ने गरेको छ । अघिल्लो वर्ष नेपाल ११०औं स्थानमा थियो । १०५औं स्थानबाट पाँच स्थान तल झर्दा व्यावसायिक वातावरण नभएको भन्दै अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले आलोचना गरेका थिए । विश्व बैंकसँग उनले औपचारिक रूपमा गुनासोसमेत पठाएका थिए । त्यसपछि भएको ९४औं स्थानलाई अत्यधिक सुधार भन्दै सरकारबाहिरका अर्थशास्त्रीहरूले आलोचना गरेका थिए । दुई शीर्षकमा मात्रै उल्लेख्य प्रगति हुँदा समग्र नतिजा राम्रो देखिएकाले विश्व बैंकले सही रूपमा मूल्यांकन गर्न नसकेको भन्दै आलोचना गरेका हुन् ।

१० शीर्षकमध्ये व्यवसाय सुरुवात प्रक्रियामा गत वर्ष ५७.९ र कर्जा उपलब्धतामा ५० अंक थियो । यस पटक नेपालले क्रमशः ६७.३ र ७५ अंक प्राप्त गरेको छ । यी दुई शीर्षकभित्रका केही उपशीर्षकमा उल्लेख्य सुधार भएकाले नेपालको समग्र नतिजा माथि देखिएको हुँदा वास्तविक सुधार भने नभएको अर्थशास्त्रीहरूको भनाइ थियो ।

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७७ ०७:११
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

जसको प्रेरणाले संक्रमण बिर्साउँछ

पहिले स्पाइनल कर्ड इन्जुरी, अहिले कोरोना संक्रमण । तैपनि रामबहादुर गोले आत्मविश्वासका साथ भन्छन्– ‘ फेरि जित्छु । तर , भाइरसभन्दा समाजले सतायो ।’
गोकर्ण गौतम

काठमाडौँ — १८ पुस ०६७रामबहादुर गोलेका लागि अविस्मरणीय दिन । आफ्नो आधा शरीर मरेतुल्य भएको ‘अँध्यारो’ दिन बिर्सनु पनि कसरी ! सिन्धुपाल्चोक बसेलीका गोले भक्तपुर थिमिमा बस्थे । के सुर चल्यो कुन्नि, साथीहरूसँग खासा घुम्न निस्किए ।

तस्बिर : प्रशान्त श्रेष्ठ

फुरुङ्ग परेर फर्कंदै थिए, चौवन्न किलोमा उनी चढेको बस दुर्घटना भयो । हट्टाकट्टा गोलेको कम्मरमुनिको भाग मृततुल्य भयो । पोले नदुख्ने, काटे–घोचे पनि नदुख्ने । स्पाइनल कर्ड इन्जुरीबाट प्रताडित भएछन् ।

जीवन त्यहीँ सकियो जस्तो लागेको थियो तर कहाँ सकिन्थ्यो र ! आत्महत्याको प्रयास पनि गरे । तर, अहिले त्यो दुर्घटनालाई अभिशाप होइन, ‘वरदान’ मान्छन् । किन ? यो कथा पछि भनुँला ।

***

अब उनको जीवनमा आइपरेको अर्को ‘बज्रपात’ को कुरा गरौं ।

९ भदौ ०७७

यो दिन पनि रामले कहिल्यै बिर्सने छैनन् । आफूलाई कोरोना भाइरस संक्रमण पुष्टि भएको दिन ।आधा शरीर नचल्ने हुँदा २८ वर्षका थिए, ३८ वर्षमा कोरोना संक्रमित भए ।

अघिल्लो शनिबार उनकी पत्नी सानुमाया तामाङलाई कोरोना पोजिटिभ देखिएको थियो । दुवै काभ्रे साँगास्थित स्पाइनल इन्जुरी पुनःस्थापना केन्द्रमा काम गर्छन् । गोले यस केन्द्रको मातहतमा चल्ने भ्वाइस सेन्टर दौंतरी परामर्शदाता हुन् भने सानुमाया हाउसकिपर । बिहान ९ बजे अफिस आउने, ५ बजे नजिकैको घरमा जाने गर्थे । बाहिर कतै निस्किएका थिएनन्, कसरी–कसरी भाइरसले भेटेछ । अहिले केन्द्रकै आइसोलेसनमा छन् । आफ्नो पहिचान खुलाउन अनुमति दिँदै शुक्रबार रामले कान्तिपुरसँग भने, ‘हामी दुवै एकदमै ठीक छौं । साधारण रुघाखोकीजस्तो पनि भएको छैन । दुखाइ केही छैन । बाहिर त्रास मात्र बढी फैलिरहेको जस्तो लाग्यो ।’ सतुवा, गुर्जो, जिरा, ज्वानो र बेसार पानी खाइरहेको उनले बताए । खानाचाहिँ बाहिरबाट केन्द्रले नै उपलब्ध गराउँछ ।

केन्द्रमा यतिबेला बिरामी, कुरुवा, स्वास्थ्यकर्मी र अन्य कर्मचारी गरी ३३ जना संक्रमित आइसोलेसनमा छन्, कर्मचारीमध्ये ह्विलचेयर प्रयोगकर्ताचाहिँ गोले मात्र हुन् । उनकै नजिकैचाहिँ ७ जना संक्रमित छन् । ‘म आउनुभन्दा अगाडि यहाँ अरू साथीहरू रोइरहनुभएको रहेछ । म आएपछि नियमित योग र म्युजिक थेरापी गरिरहेका छौं,’ उनले मुस्कुराउँदै भने, ‘अहिले हामी सबै हाँसी–खुसी बसिरहेका छौं । मरिएला भन्ने डर कसैलाई छैन ।’

सबै जना सबेरै उठ्छन्, गोलेले अनुलोमविलोम र कपालभाँती लगायतका श्वासप्रश्वाससम्बन्धी योग गराउँछन् । अरूले अन्य शारीरिक अभ्यास गर्छन् । त्यसपछि उनले उत्प्रेरणा र आशा जगाउने कुराकानी गर्छन् । साँझमा ठूलो स्वरमा गीत घन्काएर सबै नाच्छन्, गोले ह्विलचेयरबाट हात र कुम हल्लाउँछन् । त्यसपछि फेरि जीवन–उपयोगी बातचित हुन्छ । ‘हाम्रा लागि यही नै उपचार भइरहेको छ, सचेत भएर बस्छौं तर बेलाबेला संक्रमित हौं भन्ने नै भुल्छौं,’ उनले सुखद भोगाइ बाँडे । ज्यान आधा नचल्ने हुँदा पनि उनमा भरिएको आत्मविश्वासले अन्य सांग संक्रमितलाई ऊर्जा नमिल्ने कुरै भएन !

तर गोलेको मन आत्तिएको पनि छ । आफू र पत्नी होइन, छोराछोरीका कारण । उनीहरूलाई पनि कोरोना लाग्ला, केही होला भनेर होइन, छरछिमेकीको टोकेसो कसरी सहिरहेका होलान् भनेर ।

ह्विलचेयर प्रयोगकर्ता भएपछि राम र सानुमायाले कमाएको पैसाले भैंसेपाटी, साँगामा घर बनाए । एउटा सपना पूरा भयो । असारको अन्तिममा घर सरे । एक महिना मात्र आरामले बसेका थिए, सानुमायालाई कोरोना देखिइहाल्यो । ‘दुई दिनसम्म रोएकै–रोए भएँ, त्यसमाथि गाउँलेले छिःछि र दुरदुर गरे, म त मरेतुल्य भएँ,’ सानुमायाले भनिन् । पत्नी संक्रमित भएपछि गोलेको मुटुमा चिसो नपसेको होइन तर जसरी पनि बचाउँछु भन्ने आँट थियो । त्यस्तो बेला छिमेकीले साथ दिनु त परको कुरा, उल्टै दपेटेको गुनासो छ उनको । भन्छन्, ‘मेरी बूढीलाई मान्छे मारेको अपराधीजस्तै व्यवहार गरे । कोरोना भाइरसभन्दा समाजको भाइरसले बढी सतायो ।’

गोलेलाई संक्रमण भएपछि दुवै जना केन्द्रकै आइसोलेसनमा बसिरहेका छन् । घरमा १७ र १४ वर्षका छोराछोरी मात्र छन् । स्वाब बुधबार पठाइएको र शुक्रबारसम्म रिपोर्ट नआएको गोलेले बताए । बरोबर फोन गरेर छोराछोरीलाई सम्झाइरहन्छन्, छोराले त तैबिसेक बुझेका छन्, छोरी भने सधैं रोइरहन्छिन् । ‘छोराछोरीलाई रिपोर्ट आयो ? रिपोर्ट आयो ? भनेर छिमेकीले टर्चर दिँदारहेछन् । ठूलो स्वरले बोल्छन् भनेर छोरी फोनमा रुन्छे,’ गोलेले दबिएको स्वरमा भने ।

‘न आफू जान मिल्छ, न त गाउँलेले बुझिदिन्छन् । बडो सकस भइरहेको छ,’ उनले भने । उनलाई डर छ, गाउँलेको व्यवहारबाट आजित भएर छोरीले नराम्रो केही गर्लिन् भन्ने । त्यसैले छोरालाई बहिनीको विशेष ख्याल गर्न अह्राइरहेका छन् । जबकि गोलेले लकडाउनमा हातैले मास्क सिलाएर वरपर बाँडेका थिए ।

रूपरेखा अलग होला तर समाजको यो अपमान उनका लागि नौलो होइन । स्पाइनल कर्ड इन्जुरी भएर थलिएका बेला पनि उनलाई ढाडस होइन, जीवनप्रति थप वितृष्णा पैदा गरिदिने र खिसिट्युरी गर्ने धेरै थिए । निराश हुँदै भन्छन्, ‘पहिले पनि समाजबाट यातनाजस्तै पाइयो, अहिले पनि त्यस्तै भइरहेको छ ।’

दुर्घटनाअगाडि उनी भक्तपुरमा तरकारी बेच्ने, कहिलेकाहीँ मिस्त्री काम गर्थे । कम्मरमुनिको भाग फिटिक्कै नचल्ने भएपछि यहाँ खान, बस्नै धौधौ भयो, बालबच्चा र पत्नी लिएर गाउँ गए । आशा थियो– छरछिमेकी र आफन्त भरोसा बन्नेछन् । तर उनको शारीरिक अवस्था गाउँलेका लागि रमिताजस्तो भइदियो । छिनछिनमा टोकेसो सहनुपर्ने । सबैको सार हुन्थ्यो, ‘यस्तो ज्यान लिएर बाँच्नुको सार छैन, परिवारलाई बोझ मात्र ।’ उनलाई पनि घरीघरी त्यस्तै लाग्थ्यो, भविष्य अन्धकार मात्र देख्थें । आफ्नै कारण श्रीमती र छोराछोरी हेपिनुपर्थ्यो । यसबाट मुक्ति पाउन एउटै मात्र बाटो देखे, आत्महत्या । ‘सबैको घाँडो भएर बाँच्नुभन्दा मर्नु जाती देखें, आत्महत्या प्रयास पनि गरें तर मर्न कहाँ सजिलो रैछ र ? जीवनमा अझै कति भोग्नै बाँकी थियो,’ रामले ती दिनहरू सम्झँदै भने ।

सहारा होला भनेर गाउँ पुगेका थिए, मानसिक तनाव थपेर सहर फर्किए, परिवारैसहित । बिस्तारै आफूमा सकारात्मक भाव जगाउन थाले । नचलेको त कम्मरमुनि न हो । अरू अंग बलिया छन् । त्यसैले हिँड्न नसके पनि के–के गर्न सकिन्छ, ख्याल गर्न थाले । उनको आँखामा पर्‍यो, थांका आर्ट । ६ महिना सिके । त्यसपछि आफूजस्तै अपांगता भएका बालबालिकालाई थांका सिकाउने मौका मिल्यो । लगत्तै अहिले उनले काम गर्ने पुनःस्थापना केन्द्रसँग सम्पर्क भयो । शान्ति सेवागृह, तिलगंगामा सिलाइ–बुनाइ र पेन्टिङसम्बन्धी सीप सिके । तिनताका सानुमाया बनेपामा ज्यामी काम गर्थिन्, रामले खाम बनाउने टेलरको रोजगारी पाए । मासिक ६ हजार आउन थाल्यो । अनि बल्ल पलायो, जीवनप्रतिको आस ।

बाँच्ने आधार बनेपछि स्पाइनल कर्ड इन्जुरीसम्बन्धी जनचेतना फैलाउन लागिपरे । हिजो आफूजस्तै हीनताबोधमा बाँचिरहेकाहरूलाई समाजको अवरोध चिर्दै उत्साहमय जीवनमा फर्काउनु थियो उनलाई । त्यसैले काभ्रेको नमोबुद्धबाट लुम्बिनीसम्म ३ सय ६६ किलोमिटर ह्विलचेयर यात्राको योजना बनाए । १० चैत ०७० बाट सुरु भएको यात्रा ५ वैशाख ०७१ मा टुंगियो । यो यात्राले खुब चर्चा पाए । ‘नसक्ने ठाउँमा अरूको सहायता लिएर, सक्ने ठाउँमा आफैंले काम गर्नॅपर्छ । पहिले पनि खुट्टाले होइन, हात र दिमागबाट काम हुन्थ्यो । अहिले पनि सबल छन् जस्तो लाग्न थाल्यो,’ गोलेले आफूमा आएको परिवर्तनको रहस्य खोले । त्यही आँटले फेरि लुम्बिनीदेखि भारतको बोधगयासम्म ह्विलचेयरमै यात्रा गरे ।

घरीघरी उनलाई लाग्दोरहेछ, दुर्घटना नहुँदो हो त जीवन त्यतिकै बित्थ्यो, तरकारी पसले र मिस्त्री कामभन्दा माथि उठ्दैनथे । पढाइ थिएन, अरू काम जान्दैनथे । तर अहिले उनलाई पुग्दो दाम छ अनि नाम पनि । कैयौंका लागि प्रेरणा बनेका छन् । हिजो रुने बुबाआमा अहिले छोराको तरक्की देखेर दंग छन् । गाउँमा उस्तै शान छ । सरकारी स्कुलबाट झिकेर छोराछोरीलाई बोर्डिङ स्कुल पढाए । आफ्नै घर बनाए ।

उनकै शब्दमा, मन चंगा छ । तर, फेरि उनले युद्ध लड्नु परिरहेको छ, हिजोको जस्तै । हिजो शारीरिक अशक्तताजस्तै समाजले पीडा दियो । अहिले भाइरसभन्दा समाजले सताइरहेको छ । ‘त्यतिबेला गाउँलेहरू बूढीले तँलाई छाडेर पोइल जान्छे, बच्चाको बिजोग हुन्छ भनेर अत्याउँथे । बूढीलाई चाहिँ यो अपांगलाई छोडिनस् भने दुःख पाउँछ भनेर उचाल्थे,’ गोलेका शब्दहरूमा हाम्रो सामाजिक चरित्र प्रतिविम्बित भइरहेको थियो, ‘अहिले छोराछोरीलाई आमा त बाँचेर आउली तर बाबु दीर्घरोगी हो, फर्केर आउँदैन भनेर अत्याउँदै छन् । यस्तो सहनचाहिँ निकै मुस्किल पर्दोरहेछ ।’

कति मान्छेहरू हार मान्दैनन्, गोले त्यस्तैमध्ये एक हुन् । सानुमायाको अनवरत साथ उनको आत्मविश्वासको स्रोत बनेको छ । हिजो उनलाई ‘अब बाँच्दैनस्, बाँचिस् भने पनि यस्तो ज्यानले के गर्छस्, बरु मरे नै सुख पाउँछस्’ भन्नेहरू थिए तर कर्ममार्फत ती सबैको मुख बन्द गरिदिए । फेरि त्यही कथा दोहोरिँदै छ । बडो आत्मविश्वासी भएर भन्छन्, ‘हिजो मैले नै मेरो ज्यानको माया मारिसकेको थिएँ तैपनि यहाँसम्म आइपुगें । अहिले त मर्छु र मरिएला भन्ने रत्तिभर चिन्ता छैन । त्यसैले जसले जति हेला र अपमान गरे पनि फेरि गरेर देखाउँछु ।’

प्रकाशित : भाद्र १३, २०७७ ०६:५८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×