के होला पदयात्रा पर्यटन ?- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

के होला पदयात्रा पर्यटन ?

पदमार्गका होटल तथा रेस्टुरेन्ट ‘पर्ख र हेर’को अवस्थामा  
पलायन हुँदै गाइड पोर्टर 
दीपक परियार

पोखरा — पर्यटनमा २० वर्ष भिजेका लमजुङ मध्यनेपाल नगरपालिकाका अमनसिंह दुलाल अचेल कुल्ली काम गर्छन् । भरिया (पोर्टर) हुँदै सन् २००४ बाट पर्यटक पथप्रदर्शक (गाइड) बनेका उनले लकडाउनपछि मजदुरी गर्न थालेका हुन् । अत्यधिक पदयात्री पर्यटक आउने वसन्त ऋतुमै लकडाउन भएपछि उनलाई पोखरामा ६ जनाको परिवार पाल्न धौधौ भयो । हातमुख जोर्नै गाह्रो भएपछि मिस्त्री काम गर्न थाले । यही अवस्था वर्ष दिन लम्बिए गाउँ फर्कने सोचमा छन्, उनी ।

‘पहिला कमाइ सन्तोषजनक थियो,’ उनले भने, ‘अहिले मिस्त्री काम गरेर खान मात्रै ठिक्क छ । कोठाभाडा केले तिर्ने ? के गर्ने ? केही सोच्न सकेको छैन ।’ कम्पनीमा आबद्ध नभई स्वतन्त्र रूपमा गाइड काम गर्दै आएका उनी अन्य जागिर पाउन मुस्किल देख्छन् । व्यवसाय गर्न पुँजी छैन । कोरोना कहर ६ महिना, वर्ष दिन लम्बिए गाउँ फर्किएर कुटो केदालो गर्नुको विकल्प देख्दैनन् ।

केही ट्रेकिङ कम्पनीले राहत नदिएको भए र केही विदेशीले कोठा भाडा नव्यहोरिदिएको भए ट्रेकिङ गाइड लालीकुमारी (लक्ष्मी) मल्लको स्थिति नाजुक हुन्थ्यो । पर्यटक लिएर पाखापखेरा, हिमालको फेदी नचहारेको झन्डै ५ महिना पुग्यो । सिटी टुर गाइडसमेत रहेकी उनको अरू आम्दानीको स्रोत केही छैन । पर्वतबाट पोखरा झरेपछि ९ वर्षअघि पोर्टर र ६ वर्षअघिबाट गाइड काम गर्दा अहिले जस्तो अभाव उनले कहिले झेलेकी थिइनन् । उनको श्रीमानसँग छुटेको ७–८ वर्ष पुग्यो । छोराको पालनपोषण, शिक्षादीक्षाको जिम्मा उनकै काँधमा छ । ‘व्यवसाय गरौं भने आर्थिकको कुरा आयो । जागिर पनि पाइँदैन,’ उनी भन्छिन्, ‘सरकारले पर्यटक गाइडलाई अरू कुनै काममा लगाइदियोस् भन्ने लाग्छ ।’

हालसम्म पर्यटन कार्यालय पोखराबाट लाइसेन्स लिने पर्यटक गाइडको संख्या २ हजार ५ सय छ । सक्रिय भने एक हजार जति मात्रै छन् । २ हजार ५ सय जति पोर्टर छन् । गण्डकी प्रदेशमा रहेका १ सय ५९ ट्रेकिङ कम्पनीमा १ हजार २ सय ४५ गाइड तथा पोर्टर आबद्ध रहेको ट्रेकिङ एजेन्सिज एसोसियसन अफ नेपाल (टान) पश्चिमाञ्चल क्षेत्रीय संघको तथ्यांक छ । अन्य केही स्वतन्त्र रूपमा काम गर्छन् । सामान्यतया गाइडले दैनिक १ हजार ६ सय र पोर्टरले १ हजार २ सय ५० रुपैयाँ पाउँछन् । बढी जोखिम हुने थोरोङ पास, तिलिचोलगायत क्षेत्र जाने गाइडले दैनिक १ हजार ८ सय रुपैयाँ र अंग्रेजीबाहेकका भाषामा विज्ञ गाइडले दैनिक २ हजार ५ सय रुपैयाँ आम्दानी गर्छन् । पर्यटकलाई चरा अवलोकन (बर्ड वाचिङ) मा लैजाने गाइडले दैनिक ३ हजार रुपैयाँ कमाउँछन् ।

लकडाउनपछि पदयात्रा मार्ग बन्द छन् । ट्रेकिङ कम्पनी, पदयात्रा मार्गका होटल तथा रेस्टुरेन्टले पनि कोरोना महामारीको प्रत्यक्ष मार खेपेका छन् । कामको अभावमा गाइड तथा पोर्टर पलायन हुने क्रम बढेको नेपाल पर्वतारोहण संघ गण्डकी प्रदेश अध्यक्ष शेषकान्त शर्माले बताए । अनुभवी पर्यटक गाइडसमेत रहेका उनले हाल आधाभन्दा बढी गाइड कृषिमा आबद्ध रहेको जानकारी दिए । केही गाइड अन्तर्राष्ट्रिय उडान खुल्नासाथ खाडी मुलुक जाने तयारीमा रहेको उनले सुनाए । ६ महिना गाइडको राम्रै कमाइ हुने उनको भनाइ छ । त्यही कमाइले बाँकी ६ महिना धानिनुपर्छ । ‘पर्यटनबाहेक वैकल्पिक पेसा गर्न आधासँग रकम अभाव छ, रकम भएकासँग पनि वैकल्पिक सोच छैन,’ उनी भन्छन्, ‘बरु मजदर भरियाले राहत पाए । चामलै माग्न जान पनि गाइडलाई मिल्दैन । अवस्था दुःखद छ ।’

पदयात्री सूचना व्यवस्थापन प्रणाली (टिम्स) मा थुप्रिएको पैसाबाट निश्चित सर्त राखेर आर्थिक राहत प्याकेज नल्याए गाइड पलायन झनै बढ्ने उनी बताउँछन् । एक डेढ वर्ष गुजारा गर्न पुग्ने न्यूनतम रकम प्रदेश वा संघीय सरकारले लाइसेन्स धितो राखेर निर्ब्याजी ऋण दिने गरी राहत प्याकेज ल्याउनुपर्ने उनी सुझाउँछन् । ‘वसन्त ऋतु कमाइ नभई गयो । त्यो सिजनमा काम नगरेको घाटा पुर्ताल शरद् ऋतुमा हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अबको सिजनमा पनि अवस्था नसुध्रिने निश्चित छ । काम नभएपछि पलायनको विकल्प रहँदैन ।’ राज्यले बेलैमा नसोचे पछि दक्ष जनशक्ति चाहिने बेलामा अभाव हुन सक्ने उनले औंल्याए ।

साउन १५ बाट बुकिङ लिन ट्राभल तथा ट्रेकिङ कम्पनी खुलेका छन् । ट्रेकिङ अनुमति, संरक्षण क्षेत्र तथा राष्ट्रिय निकुञ्ज, टिम्स बन्द छन् । कोरोना महामारीले पोखरामै अड्किएका पर्यटक फाट्टफुट्ट राङकोट, अस्ट्रेलियन क्याम्प, मर्दी हिमालसम्म पुगेका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय उडान नभएसम्म पदयात्री पर्यटकको आगमन हुने कुनै आशा नभएको ट्रेकिङ व्यवसायी बताउँछन् । विदेशी पर्यटक आउनेमा आशावादी हुनुपर्ने भए पनि नेपाल आएपछि पनि क्वारेन्टाइनमा बस्नुपर्ने प्रावधानका कारण कुनै उत्साह नल्याएको व्यवसायीको भनाइ छ ।

बुकिङ खुले पनि कार्यालय खोल्ने काम मात्रै भएको टान पोखराका महासचिव जीवनराज सापकोटा बताउँछन् । उनका अनुसार सन् २०१९ को अन्तिमतिरै २०२० र २०२१ को बुकिङ आइसकेको हुन्छ । कोरोना महामारी सुरु भएपछि यो वर्षको मार्च/अप्रिलतिर ६० प्रतिशत बुकिङ रद्द भएका थिए । बाँकी ४० प्रतिशतले अक्टोबर/नोभेम्बरलाई सारेका थिए । कतिपय देशले सन् २०२० मा अन्यत्र ट्राभल नगर्न ट्राभल एड्भाइजरी जारी गरेपछि बाँकी बुकिङसमेत रद्द भएका छन् । २०२० मा पदयात्रा गर्न केही चिनियाँले चासो देखाएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय उडान, होटल, रेस्टुरेन्टलगायत सेवा प्रदायकले कसरी सुरक्षित भएर कार्य सञ्चालन गर्छन् भन्ने उनीहरूको चासो छ । ‘अहिले अलिअलि इन्क्वायरी पनि लिनसक्ने अवस्था छैन,’ उनले भने, ‘कतिपय अन्योलता छ । सबै सुरक्षाका उपाय अपनाउँदा सञ्चालन खर्च बढ्छ कि भन्ने हो ।’

टानले गाइड तालिम दुई वर्षमा एकपल्ट दिन्छ । माग बढी भएमा प्रत्येक वर्ष हुन्छ । गाइड लाइसेन्स लिने र विस्थापित हुने क्रम भने रोकिएको छैन । गाइड पोर्टरलाई पलायन हुन नदिन टिम्सको रकम प्रयोग गरी उनीहरूलाई काम दिनुपर्ने उनको भनाइ छ । नयाँ गन्तव्य खोल्ने, त्यहाँ गोरटो बाटो, पुल, संकेत बोर्डलगायत पूर्वाधार बनाउने काममा पर्यटन मजदुरलाई खटाउनुपर्ने उपाय उनले सुझाए । ‘व्यवसाय जोगाउन करमैत्री वातावरण र घरभाडामा छुट दिए पुग्छ,’ उनी भन्छन्, ‘व्यवसायीभन्दा पनि मजदुरको चिन्ता छ ।’ सरकारले अनुमति दिए पदयात्रा व्यवसाय सञ्चालन गर्ने उनले बताए । तर सुरक्षित रुपले सञ्चालन गर्ने प्रक्रियाबारे पदमार्गका होटल तथा रेस्टुरेन्ट जानकार छैनन् । पर्यटन बोर्ड पोखरा कार्यालयले कास्कीको मर्दी ट्रेकका होटल तथा रेस्टुरेन्टका सञ्चालक तथा कामदारलाई मात्रै उक्त प्रक्रियाबारे तालिम दिएको छ । ‘पर्यटन बोर्ड र सम्बन्धित संरक्षण क्षेत्रले पहलकदमी लिने हो भने विस्तारै आन्तरिक पर्यटकबाट सुरु गरेर अन्य पर्यटक लैजान सकिन्छ,’ उनी भन्छन्, ‘हाल त्यो अवस्था पनि छैन ।’

पदमार्गका होटल तथा रेस्टुरेन्ट ‘पर्ख र हेर’ को अवस्थामा रहेको छोम्रोङ पर्यटन व्यवस्थापन समितिका सचिव दिलीप गुरुङको भनाइ छ । स्वास्थ्य सुरक्षाका मापदण्ड पूरा गरेर व्यवसाय खोल्न व्यवसायी सकारात्मक रहेको उनले सुनाए । ‘पर्यटक आउने वातावरण भयो भने खोल्ने मानसिकतामा छौं,’ उनले भने, ‘सुरक्षा मापदण्डका सम्बन्धमा जानकार भएर मात्रै खोल्छौं ।’

गण्डकी प्रदेशको मनास्लु, अन्नपूर्ण र धौलागिरि क्षेत्रमा ६० वटा लामा तथा छोटा दूरीका पदयात्रा मार्ग छन् । ती पदमार्गको यात्रा २ देखि २२ दिनसम्ममा पूरा गर्न सकिन्छ । सन् २०१९ मा गण्डकीमा १ लाख ८७ हजार विदेशी पर्यटकले पदयात्रा गरेको तथ्यांक छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७७ ०७:४२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

शैक्षिक सत्र जोगाउन गृहकार्य

पाठ्यक्रमलाई समयानुकूल परिमार्जन गर्न र छोट्याउन, वैकल्पिक विधिबाट परीक्षा, पठनपाठन गराउन तथा त्यसैलाई शैक्षिक सत्रका रुपमा मान्यता दिन विज्ञहरुको सुझाव
सुदीप कैनी

काठमाडौँ — कोरोना महामारीका कारण अस्तव्यस्त बनेको शैक्षिक सत्र खेर जान नदिन विकल्प खोज्न तयारी थालिएको छ । महामारी कायमै रहे पनि वैकल्पिक शिक्षण क्रियाकलापबाट शैक्षिक सत्र जोगाउन सकिने सरोकारवालाहरूले औंल्याएका छन् ।

कोरोना कहरकै बीच विद्यार्थीलाई सिक्ने वातावरण कायमै राख्नुपर्नेमा उनीहरूको जोड छ । पठनपाठन ठप्प भए यो शैक्षिक सत्र नै संकटमा पर्ने भन्दै शिक्षा मन्त्रालय पनि शैक्षिक सत्र जोगाउने उपायको खोजीमा जुटेको छ ।

शिक्षामन्त्री गिरिराजमणि पोखरेलले पाठ्यक्रम विकास केन्द्रलाई शैक्षिक क्षतिको न्यूनीकरणका उपाय खोज्न निर्देशन दिएका छन् । निर्देशनअनुसार कार्यसम्पादनमा जुटिसकेको त्रिभुवन विश्वविद्यालय र पाठ्यक्रम विकास केन्द्रले जनाएका छन् । कोरोना महामारीका बीच चैत पहिलो सातादेखि देशभरको पठनपाठनसहित सबै शैक्षिक गतिविधि ठप्पप्रायः छन् । यस्तोमा शिक्षक–विद्यार्थी प्रत्यक्ष कक्षाकोठामा उपस्थित भएर पठनपाठन गर्न सम्भव नभएकाले वैकल्पिक विधिमा जोड दिनुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् । परीक्षा र पठनपाठनको नयाँ मोडल कार्यान्वयन गर्न सके शैक्षिक क्षति न्यूनीकरण गर्न सकिने त्रिभुवन विश्वविद्यालय खुला तथा दूरशिक्षाका निर्देशक गंगाराम गौतमले बताए ।

‘महामारीका बेला सबैलाई एउटै विधिबाट समेट्न सम्भव हुँदैन,’ उनले भने, ‘जसलाई जुन विधिबाट सम्भव हुन्छ, त्यही तरिकाबाट शिक्षण क्रियाकलापमा सहभागी गराउन उपयुक्त हुन्छ ।’ पढाउने र परीक्षा सञ्चालनका प्रशस्त विकल्पहरू रहेका उनले दाबी गरे ।

विद्यालयदेखि उच्च शिक्षासम्म गरी करिब ९० लाख विद्यार्थी अध्ययनरत छन् । यी सबै विद्यार्थीको इन्टरनेटमा पहुँच छैन । अनलाइनमा पहुँच नहुने विद्यार्थीका लागि रेडियो, टेलिभिजन, पठनसामग्रीलगायत खुला र दूरशिक्षाका माध्यमबाट शिक्षण गर्नुपर्ने उनले सुझाए । विद्यालय शिक्षा र उच्च शिक्षामा छुट्टाछुट्टै विधिबाट पठनपाठन र परीक्षा सञ्चालन गर्न सकिने उनको धारणा छ । ‘विश्वविद्यालयका विद्यार्थी फुसर्दिला बनेर घरमा बसेका छन्, उनीहरूलाई टोलटोलमा गएर स्कुले विद्यार्थीलाई स्वयंसेवीका रूपमा पढाउन थाल भन्न सकिन्छ,’ उनले भने । परम्परागत विधिबाट मात्रै भन्दा पनि कुनै न कुनै माध्यमबाट विद्यार्थीलाई पढाइलेखाइमा संलग्न गराउन सके महामारीका बेला क्षति कम हुने उनको तर्क छ ।

विद्यालय र विश्वविद्यालयका पाठ्यक्रमलाई परिमार्जन गरेर पनि शैक्षिक सत्र नै गुम्ने जोखिमलाई रोक्न सकिने विज्ञहरूको बुझाइ छ । पढाइ, परीक्षा र पाठ्यक्रमको ढाँचा समयानुकूल बनाउनुपर्नेमा उनीहरूले जोड दिएका छन् । त्रिवि पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका प्रमुख पारसनाथ यादव पनि विद्यालयदेखि विश्वविद्यालय तहको पाठ्यक्रम काँटछाँट गरेर छोटो बनाउन सकिनेमा सहमति राख्छन् ।

‘विद्यार्थीलाई पाठ्यक्रममा भएका सबै कुरा पढाउनुपर्छ भन्ने पनि छैन,’ उनले थपे, ‘अनावश्यक कुरा हटाएर सिकाउनैपर्ने कुरा मात्र राखेर पाठ्यक्रम घटाउन सकिन्छ ।’ पाठ्यक्रम घटाए थोरै समयमा नै उद्देश्यअनुसार पठनपाठन हुन सक्ने उनको विश्वास छ । विद्यार्थी, शिक्षण संस्था र शिक्षकको अवस्थाअनुसार शिक्षण र मूल्यांकनमा ‘मल्टिमोडल’ (बहुप्रक्रिया) अपनाउन सकिने विज्ञहरू तर्क गर्छन् ।

हाल विद्यालय तहमा एक शैक्षिक सत्रमा एक हजार २४ घण्टाको पठनपाठन हुने गर्छ । त्यसलाई घटाएर ७/८ सय घण्टामा पुर्‍याउन सकिने यादव बताउँछन् । वैशाखबाट सुरु हुने शैक्षिक सत्र ४ महिना बितिसक्दा पनि अझै अनिश्चित छ । यसबीचमा निजी, सामुदायिक विद्यालय र क्याम्पसहरूमा समेत वैकल्पिक कक्षा सञ्चालन भए । तर त्यसको प्रभावकारितामै प्रश्न उठ्यो । विज्ञहरू भने त्यस्ता वैकिल्पक कक्षालाई प्रभावकारी बनाउँदै शैक्षिक सत्रमै गणना गर्नुपर्ने सुझाव दिन्छन् ।

केही निजी विद्यालयले भने अनलाइनबाटै पहिलो त्रैमासिक परीक्षासमेत लिइसकेका छन् । शिक्षा मन्त्रालयले भने हालसम्म पनि शैक्षिक गतिविधिको अन्योल हटाउन सकेको छैन । विशेष गरी सामुदायिक विद्यालयमा वैकल्पिक कक्षा प्रभावकारी हुन सकेको छैन । कतिपय स्थानीय तहले भने यस्ता क्रियाकलापलाई अभियानकै रूपमा अघि बढाएका थिए । तर अहिलेसम्म विद्यार्थीलाई विद्यालय पहिचान गराएर अभिलेखीकरण गराउने, पाठ्यपुस्तक उपलब्ध गराउने, शिक्षक–विद्यार्थीबीच सम्पर्क गराउनेलगायत गतिविधि सुरु भएका छैनन् ।

विद्यालय शिक्षाअन्तर्गत पाठ्यक्रम विकास केन्द्रका पूर्वमहानिर्देशक लेखनाथ पौडेलले शिक्षक निर्देशिकाका लागि पनि पाठ्यक्रम परिमार्जन गर्न उपयुक्त हुने औंल्याए । ‘विपद्का बेला सबै कुरा पढाइरहन सम्भव हुँदैन, विद्यार्थीले पढ्नैपर्ने र उनीहरूलाई सिकाउनैपर्ने कुराहरू यी हुन् भनेर छुट्याउँदा उपयुक्त हुन्छ ।’

विद्यार्थीको अध्ययनलाई निरन्तरता दिने र विद्यालय खुल्ने अवस्था आएपछि कति समय बाँकी रहन्छ त्यहीअनुसार पनि पाठ्यक्रम छरितो बनाएर लागू गर्न सकिने उनको भनाइ छ । ‘अहिले शिक्षक–अभिभावकले बालबालिकासँग सम्पर्क बढाउने बेला हो,’ उनले थपे, ‘कोरोना महामारी रोकिएर पढौंला, पढाउँला भनेर बस्नु हुँदैन ।’ पठनपाठन, परीक्षालगायत विषयमा सम्भव हुने विधि प्रयोग र लागू गर्नुपर्नेमा उनको जोड छ ।

प्रकाशित : श्रावण ३१, २०७७ ०७:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×