सलहले खोस्यो गाँस- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार

सलहले खोस्यो गाँस

भेरीगंगा–१३ मा ५६३ घरको ३५०० सय रोपनीमा लगाइएको मकैबालीमा पूर्ण क्षति
किसान भन्छन्, ‘मकैबारीमा जाँदा उराठ लाग्छ, चिन्ताले सताउँछ ।’
कलेन्द्र सेजुवाल

(रामघाट, सुर्खेत) — भेरीगंगा नगरपालिका–१३, रामघाटकी मनकली सुनारले दुई रोपनी जग्गामा मकै लगाएकी थिइन् । राम्ररी फलेको भए उनको ६ जनाको परिवारलाई जेनतेन दुई महिना खान पुग्थ्यो । तर साउन पहिलो साता आएको सलहले त्यही गाँस पनि खोसिदियो ।

‘घोगा लाग्ने बेला सलह आएर बारीभरि छपक्कै बसे, भर्खर टुसाएका कोसा पनि खाइदिए,’ उनले भनिन्, ‘मकैका बोटजति काटेर घाँस बनायौं, अब के खाएर बाँच्ने हो थाहा छैन ।’

साउन ३ र ४ गते आएको सलहको ठूलो हूलले मनकली जस्तै भेरीगंगा–१३ का रामघाट, सीतापुर, करेली, बेलचौर र रामपुर गाउँका थुप्रै किसानको गाँस खोसेको छ । ५ सय ६३ घरको करिब ३ हजार ५ सय रोपनीमा लगाइएको मकैबाली पूर्णरूपमा क्षति गरेको वडा कार्यालयको भनाइ छ । टोल विकास संस्थाबाट १ हजार ९ सय ८२ क्विन्टल मकै क्षति भएको विवरण प्राप्त भएको वडाध्यक्ष टीकाराम सुवेदीले बताए । ‘यहाँका मान्छेको बाँच्ने आधार भनेकै मकै हो, त्यही पनि खाइदिएपछि ठूलो चिन्ता थपिएको छ,’ उनले भने, ‘हामीले संकलन गरेको विवरण नगरपालिका र प्रदेश सरकारलाई दिने सोच त बनाएका छौं । तर राहत पाइने/नपाइने थाहा छैन ।’

भेरीगंगा–१३ मा सिँचाइ सुविधा छैन । मकै यहाँको प्रमुख अन्नबाली हो । त्यही बाली पनि सलहले नष्ट गर्दा स्थानीय चिन्तित छन् । सीतापुरका दुर्गबहादुर डाँगीले आफ्नो ५ रोपनीमा लगाएको मकैमा एउटै घोगा पनि सद्दे नरहेको बताए । उनका अनुसार सलहले मकैको धानेबाल र चमरा खाइदिएपछि घोगामा दाना भरिएका छैनन् । मुस्किलले लागेका दाना पनि चाउरिएका छन् । ‘हेर्दाहेर्दै सलह आएर मकैबारीमा ढपक्कै भए, थाल जति ठटाए पनि गएनन्,’ उनले भने, ‘दुई दिनसम्म बारीमा बसेका सलहलाई टुलुटुलु हेरिरह्यौं, अहिले आएर मकैको यस्तो बिजोग देख्नुपर्‍यो ।’

सोही गाउँकी धनसरा भण्डारीले मकैबारीमा पस्दा उराठ लाग्ने गरेको बताइन् । उनका अनुसार पोहोर साल यतिबेला मकैका बोटमा ठुल्ठूला घोगा लाग्थे, गाउँलेहरू घोगा भाँचेर पोलेर खान्थे । अहिले पोल्नलाई पनि घोगा नरहेका उनले दुःखेसो पोखिन् । ‘बारीभित्र पस्यो भने मकैका बोट देखेर चिन्ता लाग्छ, पहिलोपटक बेसाहा गर्नुपर्ने भयो भन्ने कुराले मन कुँडिन्छ,’ उनले भनिन्, ‘मेरो बारीका मकैमा त पात पनि बाँकी रहेनन्, कम्तीमा पात भए गाईभैंसीलाई घाँस दिन त हुन्थ्यो ।’

कर्णाली प्रदेश सरकारको प्रदेश कृषि विकास निर्देशनालयका अनुसार साउन पहिलो साता कर्णालीमा भित्रिएको सलहको ठूलो समूहले सबैभन्दा बढी क्षति भेरीगंगा–१३ को रामघाट क्षेत्रमा पुर्‍याएको छ । धेरै बोटमा घोगा नलागेका र लागेका घोगा पनि चाउरिएको निर्देशनालयका निर्देशक चित्रबहादुर रोकायाले जानकारी दिए । ‘मुस्किलले लागेको घोगामा पनि गेडा थोते छन्, मकैको वृद्धि–विकास हुने बेला सहलले पात र धानचमरा खाँदा यति ठूलो क्षति भएको हो,’ उनले भने, ‘क्षतिको असर अहिले आएर घोगामा देखिएको छ ।’ रामघाटका साथै मटेला, दशरथपुर, लेकबेंसीमा पनि सलहले ठूलो क्षति पुर्‍याएको उनले बताए ।

वडा कार्यालयका अनुसार यहाँको कुल खेतीयोग्य जमिनमध्ये करिब २० हजार ५ सय रोपनीमा मकै र २ सय ७० रोपनीमा धान लगाइएको छ । केही जग्गामा कोदो पनि लगाइएको छ । सलहले धानमा खासै क्षति नगरे पनि कोदोलाई मकैजत्तिकै क्षति पुर्‍याएको छ । बेलचौरकी उमा मल्लले आफ्नो १२ रोपनीमा लगाएको मकै र रहरले लगाएको कोदो खाएको बताइन् । ‘पहिले त घरलाई खान पुगेर बेच्ने पनि गर्थ्यौं,’ उनले भनिन्, ‘अहिले बेसाहा गर्नुपर्ने भयो, यस्तो दुःख त कहिले पनि हुन्थेन ।’

कर्णालीमा सलह प्रवेश गर्ने बित्तिकै निर्देशक रोकाया कृषि प्राविधिकसहित रामघाट गएर किसानलाई सलह भगाउने उपाय सिकाएका थिए । त्यसको केही दिनपछि प्रदेशकी भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारीमन्त्री विमला केसी पनि रामघाट पुगेकी थिइन् । मन्त्री र कर्मचारीले आफ्ना पीडा सुने पनि राहतबारे ठोस जवाफ नपाएको किसान बताउँछन् । ‘हामीलाई राहत नगरपालिकाले दिन्छ कि सरकारले दिन्छ थाहा छैन, जताबाट भए पनि व्यवस्था गरिदिए हुन्थ्यो,’ दुर्गबहादुरले भने, ‘कोरोनाले काम गर्न नदिएर रोजीरोटी खोसेको बेला सलहले मकै सखाप पारेपछि परिवार कसरी पाल्ने भन्ने चिन्ताले सताउन थालेको छ ।’ कृषिमन्त्री केसीले ‘राहतको व्यवस्था गरौंला’ भनेर आश्वासन दिए पनि अहिलेसम्म सरकारले चासो नदिएको उनले गुनासो गरे ।

जग्गा कम भएका विपन्न किसानलाई यसको मार अझ बढी परेको छ । उनीहरूका लागि कोरोनाभन्दा सलह काल बनेर आएको छ । परिवारका ६ जना सदस्यका अभिभावक बेलचौरका गोपीलाल सुनार बर्सेनि कामको लागि भारत जान्छन् । यसपटक कोरोना कहरले भारत जाने बाटो बन्द गर्‍यो । घरमा लगाइएको मकै पनि सलहले खाइदियो । उनले १ रोपनी ऐलानी र १ रोपनी नम्बरी जग्गामा मकै लगाएका थिए । ‘गरिबलाई दुःखमाथि दुःख हुँदो रहेछ, यस्तो बेला पनि के–कस्तो छ भनेर सोधखोज गर्न कोही आउँदैनन्,’ उनले भने, ‘दुःख परेको बेला सहयोग नगर्ने सरकार हाम्रा लागि कहिले काम लाग्ला ?’ वडा नम्बर १३ को पूरै क्षेत्र र वडा नम्बर ११ को गोठेरीमा सलहले क्षति पुर्‍याएको भेरीगंगा नगरपालिकाका नगर प्रमुख भूपेन्द्रबहादुर चन्दले जानकारी दिए । वडाबाट क्षतिको विवरण आएपछि राहतबारे निर्णय गर्ने उनको भनाइ छ ।

प्रदेश र संघीय सरकारलाई समेत आवश्यक राहत सहयोग गर्न उनले आग्रह गरे । कसरी भयो क्षति ? प्रदेश कृषि विकास निर्देशक रोकायाका अनुसार सलहले मकैको पात, धानेबाल (भाले फूल) र चमरा (पोथी फूल) मा क्षति पुर्‍याएको छ । सलहले पात खाइदिँदा प्रकाश संश्लेषण प्रक्रियामा असर पुगी मकैको वृद्धि–विकासमा असर परेको उनको भनाइ छ । ‘यसले गर्दा मकैको बोट सुक्ने, लागेका घोगा पनि विकास नहुने भएको छ,’ उनले भने, ‘बिरुवाको पातै नभएपछि खाना बन्ने प्रक्रिया अवरुद्ध हुन्छ, सलहको प्रकोपबाट सबैभन्दा बढी क्षति यही तरिकाबाट भएको छ ।’ सलहले मकैको धानेबाल र चमरा खाइदिँदा परागसेचन प्रक्रियामा असर परेको छ । धानेबालमा रहेको पराग झरेर चमरामा पुगेपछि बल्ल घोगा बन्छ । सलहले यी दुवै खाइदिएपछि घोगा बन्ने प्रक्रिया रोकिएको उनले जानकारी दिए । ‘अधिकांश मकैका डाँठ (बिरुवा) मा घोगा छैनन्,’ उनले भने, ‘लागेको घोगा पनि सुकेका छन् ।’ परिपक्व भइनसकेको सलहका कारण पनि धेरै क्षति हुन पुगेको उनको भनाइ छ । परिपक्व हुनुभन्दा अगाडिको ‘स्टेज’ को सलहलाई प्रोटिन (खाना) को मात्रा धेरै चाहिने भएकाले किसानले जति धपाउँदा पनि बालीबाट नउठेको रोकायाले बताए ।


प्रकाशित : श्रावण २१, २०७७ ०७:२९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

अस्पताल भरिए, संक्रमित घरमै

मकर श्रेष्ठ

काठमाडौँ — इपिडिमियोलोजी तथा रोग नियन्त्रण महाशाखा (ईडीसीडी) का कर्मचारीले मंगलबार संक्रमण पुष्टि भएका काठमाडौंका एक युवालाई फोन गरे । संक्रमित बसेको ठाउँ पत्ता लगाए । स्वास्थ्य अवस्था बुझे । अनि उनलाई कोरोना पोजिटिभ भएको जानकारी पनि गराए । तर उनलाई आइसोलेसनमा लगिएन ।

ती युवालाई जस्तै मंगलबार बेलुका ८ बजेसम्म संक्रमण पुष्टि भएका ६९ जनालाई नै ईडीसीडीले फोन गरेको थियो । ‘अस्पतालमा भर्ना गरिहाल्नुपर्ने हो कि होइन भन्ने पत्ता लगाउन फोन गरेका हौं,’ ईडीसीडीका निर्देशक डा.वासुदेव पाण्डेले भने । उनका अनुसार काठमाडौं उपत्यकामा आफ्नै घर (छुट्टै ट्वाइलेट र बाथरुम प्रयोग गर्न मिल्ने) भएका र होम आइसोलेसनमा बस्न चाहनेलाई घरमै राखिएको छ । ‘तत्कालै अस्पताल लैजानुपर्ने छ भने तत्कालै कहीं न कहीं व्यवस्थापन गरेका छौं,’ उनले भने ।

उनले भने, ‘संक्रमितलाई आइसोलेसनमा राख्ने जति पनि अस्पताल छन्, सबै भरिभराउ भएपछि व्यवस्थापन गर्न गाह्रो भएको हो । यसैले कोरोना पोजिटिभ देखिएको व्यक्तिलाई फोन गरेर त्यसबारे सचेत गराउँदै एक दिन घरमै बस्न आग्रह गरिरहेका छौं ।’

काठमाडौं उपत्यकामा मंगलबार ६९ जनामा संक्रमण पुष्टि भएकामा १४ जनालाई शय्या अभावले व्यवस्थापन गर्न नसकिएको ईडीसीडीले जनाएको छ ।

अन्य १५ जनालाई भने होम आइसोलेसनमा राखिएको छ । सोमबार पनि यही समस्या भएकै कारण संक्रमित ६२ जनामध्ये १४ जनालाई मात्र आइसोलेसनमा भर्ना गरिएको ईडीसीडीका वरिष्ठ जनस्वास्थ्य अधिकृत उत्तमकुमार कोइरालाले बताए । ‘कोरोना संक्रमितको संख्या बढेको छ । संक्रमित राख्ने आइसोलेसन भएका सीमित अस्पताल भरिएका छन्,’ संक्रमित व्यवस्थापनमा खटिएका उनले भने, ‘अब नयाँ संक्रमितलाई राख्न अस्पताल थप्नुपर्छ ।’

स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले निजी अस्पतालमा पनि संक्रमित भर्ना गर्न मिल्ने गरी प्रोटोकल बनाएर शुल्कसमेत निर्धारण गरेको छ । तर मन्त्रालयले तोकेको शुल्क न्यून भएको भन्दै उनीहरूले बिरामी भर्ना गर्न मानेका छैनन् । संक्रमितको उपचारका लागि काठमाडौं उपत्यकामा टेकुस्थित सहिद शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल, पाटन अस्पताल, बलम्बुस्थित सशस्त्र प्रहरीको अस्पताल, कीर्तिपुरस्थित आयुर्वेद अस्पताल, दुवाकोटको केएमसी अस्पताललाई तोकिएको छ । महाराजगन्जस्थित त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा भने रेफर गरिएका कोभिडका गम्भीर बिरामीको उपचार भइरहेको छ । लक्षण नभएका बिरामीलाई केएमसी र आयुर्वेद अस्पतालमा पठाउने गरिएको छ ।

उपत्यकाबाहिर संक्रमण देखिएका केहीलाई पाटन, सशस्त्र, शिक्षण र टेकुमा समेत ल्याउने गरिएको छ । सशस्त्र प्रहरीको एपीएफ अस्पतालमा १ सय २० शय्या छन् । मंगलबार साँझसम्म १ सय १७ जना भर्ना भएका अस्पतालले जनाएको छ । यीमध्ये १ सय ८ जना कोराना संक्रमित हुन् । एक जना भेन्टिलेटरमा छन् । पाटन अस्पतालमा ६० जना संक्रमित मात्रै भर्ना गर्ने क्षमता छ । तर अहिले ८६ जनाको उपचार भइरहेको अस्पतालका निर्देशक विष्णुप्रसाद शर्माले बताए । उनका अनुसार २१ शय्याको आईसीयू रहेकोमा हाल ७ जना भर्ना भएका छन् । दुई जना भेन्टिलेटरमा छन् ।

यस्तै, टेकु अस्पतालमा आइसोलेसन केन्द्रमा ३४ र आईसीयूमा २० शय्या छन् । अस्पतालका निर्देशक डा.सागर राजभण्डारीका अनुसार मंगलबारसम्म आईसीयूमा सहित ४६ जनाको उपचार चलिरहेको छ । ‘लक्षण भएका केहीलाई आईसीयूमा राखेका छौं,’ उनले भने, ‘भेन्टिलेटरमै राख्नुपर्ने चाहिँ कोही छैनन् ।’ आयुर्वेद अस्पतालका २० शय्यामध्ये कुनै पनि खाली छैन । ‘ईडीसीडीबाट थप १५ जना राख्दिनुस् भन्ने आग्रह छ,’ अस्पतालका एक कर्मचारीले भने, ‘तर कसरी राख्ने ?’

शय्या अभावमा केएमसी अस्पतालको महिला वार्डमा समेत पुरुषलाई भर्ना गर्नुपरेको अस्पतालका डा.जेनस आचार्यले बाध्यता सुनाए । एक सय शय्याको अस्पतालमा १० शय्या बच्चाका लागि छुट्याइएको छ । बाँकीमध्ये संक्रमित महिला र पुरुषका लागि समान ४५/४५ शय्याको व्यवस्था गरिएको उनले बताए । ‘पुरुष वार्ड सबै भरिएको छ । महिला वार्ड खाली थियो । मन्त्रालयले त्यो वार्डमा पनि पुरुष राख्न भनेपछि त्यहीअनुसार व्यवस्थापन गरेका छौं,’ उनले भने । त्रिवि शिक्षण अस्पतालमा सात जना संक्रमितको उपचार भइरहेको छ । जसमध्ये एक जना आईसीयूमा छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २१, २०७७ ०७:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×