कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

कोभिड १९ को विश्वव्यापी असर : डिजिटलमा उत्साह, अन्यतिर निराशा

कुनै पनि देशको अर्थतन्त्र वृद्धि हुनु भनेको त्यहाँ सम्पत्ति बढ्नु र धेरै मानिसले रोजगारी पाउनु पनि हो । तर कोभिडका कारण संसारभरका देशको अर्थतन्त्र बढ्न सकेको छैन, बरु खुम्चिँदो अवस्थामा छ ।
एजेन्सी

चीनको वुहानबाट सुरु भएर संसारका १ सय ८८ देशको यात्रा गरेको कोभिड–१९ ले महामारीको रूप लिँदा विश्वले नयाँ आर्थिक र सामाजिक संकटको सामना गर्नुपरेको छ । यसको बहुआयामिक असरले नछोएको कुनै क्षेत्र छैन । कुनै एउटा भाइरसका कारण आउने महामारीले स्वास्थ्यबाहेकको क्षेत्रमा यो तहको असर गर्ला भनेर सायदै कसैले कल्पना गरेको थियो ।

कोभिड–१९ का कारण विश्वभर संक्रमितको संख्या १ करोड ७० लाख नाघ्दा साढे ६ लाखभन्दा बढीको मृत्यु भइसकेको छ । कोभिडको संक्रमण मानिसमा मात्रै नभएर अन्य धेरै क्षेत्रमा पनि परेको छ । धेरै व्यापार व्यवसाय कोरोनाका कारण ठप्प छन् भने धेरैले रोजगारी गुमाएका छन् ।

विश्वका ठूला अर्थतन्त्रमै कोभिडका कारण बेरोजगार दर बढ्दो छ । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषको तथ्यांकअनुसार ठूला अर्थतन्त्र भएका मुलुकमा कोभिडका कारण बेरोजगार दर बढेको छ । कोभिड–१९ पछि जापानमा बेरोजगार दर ३ प्रतिशत पुगेको छ भने अमेरिकामा १०.४ प्रतिशत जनसंख्या बेरोजगार छन् । इटालीमा बेरोजगार जनसंख्या करिब १३ प्रतिशत पुगेका छन् ।

कोरोनाका कारण निम्तिएको आर्थिक संकटका कारण रोजगारी सदाका लागि गुमेको मात्रै होइन, संसारभरका धेरै व्यावसायिक प्रतिष्ठानले आफ्ना केही कर्मचारीलाई कोरोना प्रभाव नसकिउन्जेल वा केही महिनाका लागि बिदामा राखेका छन् । धेरै देशमा यस्तो समस्या देखिए पनि फ्रान्स र चीन भने यसमा अपवाद हुन् । फ्रान्स र चीनमा कोरोना महामारीकै बीच कर्मचारी भर्ना लिने दर बढेको छ ।

लिंक्डइनबाट कर्मचारी भर्ना लिएको तथ्यांक केलाउने हो भने यी दुई देशमा मे महिनायता कर्मचारी भर्ना दर केही बढेको छ । तर अमेरिका, ब्राजिल, अस्ट्रेलिया जस्ता देशमा कर्मचारीको भर्ना दर नकारात्मक अवस्थामा छन् । तर लकडाउन खुकुलो भएसँगै लिंक्डइनमार्फत कर्मचारी भर्ना गर्ने दर केही बढ्न लागेको संकेत भने गरेको छ ।

कोरोनाबाट प्रभावित केही युरोपेली देशमा भने कर्मचारी केही समयका लागि बिदामा राख्ने क्रम बढ्दो छ । ब्लुमबर्गको तथ्यांकअनुसार फ्रान्समा १ करोड २० लाख मानिसलाई छोटो अवधिका लागि बिनातलब बिदामा राखिएको छ । यो संख्या भनेको फ्रान्सको कुल कामदारको ४१ प्रतिशत हो । कोरोनाका कारण बढी प्रभावित भएको इटालीमा पनि ७५ लाख मानिसलाई यस्तो खालको बिदामा राखिएको छ, यो त्यहाँका कुल कामदारको २९ प्रतिशत हो । कुनै पनि देशको अर्थतन्त्र वृद्धि हुनु भनेको त्यहाँ सम्पत्ति बढ्नु र धेरै मानिसले रोजगारी पाउनु पनि हो । तर कोभिडका कारण संसारभरका देशको अर्थतन्त्र बढ्न सकेको छैन बरु खुम्चिँदो अवस्थामा छ ।

अघिल्लो वर्षको तुलनामा घट्ने निश्चित भइसकेको छ । अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोषले कोभिड–१९ महामारीका कारण विश्वको अर्थतन्त्र ३ प्रतिशतले खुम्चने आकलन गरिसकेको छ । विश्व बैंकले जुनमा सार्वजनिक गरेको ग्लोबल इकोनमिक प्रस्पेक्ट रिपोर्टमा भने यो वर्ष विश्व अर्थतन्त्र ५.२ प्रतिशतले खुम्चिने छ । यो अवस्था सन् १९३० को आर्थिक मन्दीपछि पहिलो पटक आएको हो । यो आकलनलाई मान्ने हो भने संसारले अहिले ९० वर्षयताकै सबैभन्दा ठूलो आर्थिक मन्दीको सामना गरिरहेको छ ।

आर्थिक मन्दी पनि सबै देशमा उस्तै हुने छैनन् । पर्यटनमा आश्रित इन्डोनेसिया र माल्दिभ्स जस्ता एसियाली मुलुकको अर्थतन्त्र ऋणात्मक हुने अनुमान धेरै अध्ययन र प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ । कोरोनाका कारण अन्तर्राष्ट्रिय उडान बन्द हुँदा यस्ता देशका आर्थिक गतिविधि लगभग ठप्प हुने अवस्थामा पुगेका छन् । लकडाउन नियन्त्रणमा आए आगामी वर्षदेखि भने धेरै देशको अर्थतन्त्र सुधारोन्मुख हुने मुद्रा कोषको आकलन छ ।

कोभिड–१९ का सबैभन्दा बढी प्रभावित क्षेत्र पर्यटन र यातायात हुन् । बढी लगानी पर्ने हवाई क्षेत्र पनि कोभिडका कारण थला परेको छ । फ्लाइड राडारको तथ्यांकअनुसार सन् २०१९ को अप्रिलमा विश्वभर दैनिक हुने हवाई उडानको संख्या २ लाख हाराहारीमा हुन्थ्यो । तर यो वर्ष कोभिड–१९ लाई विश्व स्वास्थ्य संगठनले महामारी घोषणा गरेपछि विश्वभर दैनिक हुने हवाई उडानको संख्या ५० हजारभन्दा मुनि झरेको छ । अझै पनि धेरै देशमा आन्तरिक र अन्तर्राष्ट्रिय हवाई उडान बन्द छ । तर केही देशले भने उड्डयन सेवालाई पुनः सुरु गर्न थालेका छन् । कोरोनाबाट बढी प्रभावितमध्येको एक देश स्पेनले युरोपेली मुलुकबाट आफ्नो देशमा भित्रिनेलाई क्वारेन्टाइनमा बस्नसमेत नपर्ने गरी उड्डयन सेवा पुनः सुरु गरेको छ ।

केही देशले विदेशबाट भित्रिएपछि क्वारेन्टाइनमा बस्नुपर्ने सर्तसहित अन्तर्राष्ट्रिय उडानलाई अनुमति दिएका छन् । तर अहिलेसम्म पनि उड्डयन क्षेत्र पुरानै अवस्थामा फर्कन सकेको छैन । बेलायतमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय उडान केही खुकुलो गरिएको छ । लकडाउनका कारण उडान हुन नसक्दा हवाई सेवा दिने कम्पनी प्रभावित भएका छन् । आम्दानी गुमेपछि अमेरिकन एयरलाइन्सले आफ्ना करिब १० हजार उडान कर्मचारीसहित २५ हजार कर्मचारी कटौती गरेको छ । यो कम्पनीको कुल कर्मचारीको १० प्रतिशत हो ।

हवाई सेवा मात्रै होइन, विश्वप्रसिद्ध होटल चेन पनि कोभिडको मारमा परेका छन् । चर्चित होटल चेन हिल्टनले पनि कोभिड–१९ महामारीकै बीचमा २२ प्रतिशत कर्मचारी कटौती गरेको थियो । कोभिड–१९ ले अन्य क्षेत्रलाई मात्रै होइन, पैसाको कारोबार गरी धनी हुने प्रायः बैंकलाई पनि छाडेको छैन । युरोपको सबैभन्दा ठूलो बैंक एचएसबीसीले आफ्ना १५ प्रतिशत कर्मचारी कटौती गर्ने निर्णय गरिसकेको छ । यो निर्णयको कार्यान्वयनसँगै ३५ हजार कर्मचारीको रोजगारी गुम्नेछ ।

तेल निर्यातमा आधारित अर्थतन्त्र भएको मुलुकलाई पनि कोभिड–१९ ले नराम्ररी प्रभाव पार्‍यो । कोभिड–१९ को संक्रमण रोक्न विश्वभर लकडाउन हुँदा र उद्योगधन्दा बन्द भएपछि तेलको माग लगभग शून्यमा झर्‍यो । माग नहुँदा यो वर्ष तेलको मूल्य प्रतिब्यारेल २० डलरसम्म आइपुग्यो । महामारीका बीच गरिएको लकडाउनका कारण कच्चा तेलको मूल्य १८ वर्षयताकै सस्तो भएको हो । तेल उत्पादक राष्ट्रहरूको समूह ओपेक र रुसबीच उत्पादन कटौतीको विवादले कम भएको तेलको मूल्यलाई थप सस्तो पार्न लकडाउनले भूमिका खेल्यो ।

कोभिड–१९ का कारण आर्थिक मन्दी आएको अर्को उदाहरण उपभोक्ताको व्यवहार पनि हो । संसारभर उत्पादन ठप्प भएको छ, मानिसको आयमा कमी आएको छ जसको । प्रभावस्वरूप उपभोक्ताले किनमेलमा कमी गरिरहेका छन् । उपभोक्ताको यो व्यवहारमा आएको परिवर्तनस्वरूप महँगा ब्रान्डको बिक्रीमा निकै कमी आएको छ । सपर ट्र्याकले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार जुनमा मेक्सिकोमा खुद्रा व्यापारमा ८९ र चीनमा ३२ प्रतिशत कमी आयो । अमेरिकाको व्यापारमा ५२ प्रतिशत कमी आएको छ । सपर ट्र्याक विश्वभर खुद्रा व्यवसायको विश्लेषण गर्ने कम्पनी हो ।

अन्य व्यवसाय प्रभावित भए पनि ई–कमर्स साइटका लागि भने लकडाउन फाइदाजनक भयो । लकडाउनका कारण फस्टाएको व्यापारका कारण अमेजनका मालिक जेफ बेजोस विश्वकै धनाढ्यको सूचीमा नम्बर एक स्थानमा उक्लिए । योभन्दा नसोचेको फाइदा भने औषधि उत्पादक कम्पनीहरूलाई भएको छ । कोभिड–१९ को भ्याक्सिन निर्माणका लागि परीक्षण गरिरहेको कम्पनीको सेयरको भाउ ह्वात्तै उकालो लाग्यो । कोभिडविरुद्धको खोपका लागि परीक्षण गरेका अस्ट्राजेनाका र रोचे जस्ता कम्पनीको सेयरको भाउ नसोचिएको हिसाबले बढेको छ । प्रकाशित : श्रावण १८, २०७७ ०८:२४

प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कांग्रेसका भ्रातृ संस्था भद्रगोल

सबैजसो भ्रातृ संस्था वर्षौंदेखि अधिवेशन हुन सकेको छैन । पार्टीले प्रभावकारी भूमिका निर्वाह गर्न नसक्नुका पछाडि भ्रातृ संस्थाको तदर्थवाद पनि कारण बनेको छ ।
कुलचन्द्र न्यौपाने

काठमाडौँ — कांग्रेसका १३ भ्रातृ संस्थामध्ये नेपाल दलित संघ ८ वर्षदेखि एउटै नेतृत्वमा चलेको छ जब कि संघको कार्यसमितिको कार्यकाल तीन वर्षको हो । अधिवेशन गर्न नभ्याएको अवस्थामा विधानले एक वर्षको समय बढाउन सक्ने ठाउँ दिएको छ । तर, पार्टी नेतृत्वले अधिवेशन नगराई ४ वर्षदेखि जबर्जस्ती म्याद थप्दै आएको छ । 


संघमा सभापति शेरबहादुर देउवानिकट मीन विश्वकर्मा नेतृत्वमा छन् । पूर्वमन्त्रीसमेत रहेका विश्वकर्मा पार्टीको केन्द्रीय कार्यसमितिका सदस्यसमेत हुन् । विधानअनुसार उनी कुनै पनि भ्रातृ संस्थाको नेतृत्वमा बस्न मिल्दैन ।

पछिल्लो प्रावधान अमेरिका र भारतका जनसम्पर्क समितिका अध्यक्षको हकमा लागू हुनेछ । अमेरिकाका जनसम्पर्क समितिका अध्यक्ष आनन्द (गोरख) विष्ट र भारतका जनसम्पर्क समितिका अध्यक्ष बालकृष्ण पाण्डेलाई सभापति देउवाले केही समयअघि पार्टीको केन्द्रीय कार्यसमितिको आमन्त्रित सदस्यमा मनोयनन गरेका छन् । देउवानिकट रहेका दुवैले त्यहाँको अध्यक्षसमेत अहिलेसम्म छाडेका छैनन् । जसले दुई जनसम्पर्क समितिमा विवाद खडा भएको छ । विधानविपरीत कार्य तत्काल रोक्न आग्रह गर्दै बिहीबार सभापति देउवालाई ध्यानाकर्षण पत्र बुझाउँदा पौडेल पक्षले यो विषयलाई पनि जोडदार रूपमा उठाएको थियो ।

विधानको व्यवस्थाले नेतृ लक्ष्मी परियारसमेत दलित संघमा बस्न मिल्दैन । पार्टीको केन्द्रीय कार्यसमितिमा रहेकी उनी संघकी महामन्त्री हुन् । अर्को भ्रातृ संस्था किसान संघको त ०६४ सालमा नेपाली कांग्रेस र नेपाली कांग्रेस (प्रजातान्त्रिक) बीच एकीकरण भएदेखि अधिवेशन भएको छैन ।

नेपाल विद्यार्थी संघको १२ औं महाधिवेशन समयभित्र गर्न नसकेको आरोपमा पार्टी नेतृत्वले नैनसिंह महर नेतृत्वको निर्वाचित कार्यसमितिलाई हटाएको थियो । संघको कार्यकाल दुई वर्षको छ । अहिले अधिवेशन हुन नसकेकै दुई वर्ष पुग्न लाग्यो ।

तीन वर्ष कार्यकालको तरुण दलले समेत अधिवेशन गर्न सकेन । दलको ६ महिनाअघि नै म्याद सएिको हो । दोस्रोपटक फेरि म्याद थपिएको छ । अनौठो त के छ भने, पोखरा अधिवेशनमा निर्वाचन नगराई भागबण्डामा दलको नेतृत्व चयन गरिएको थियो । त्यतिबेला पार्टी सभापति देउवाले नेतृत्व र कोषाध्यक्ष, वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेल पक्षले महासचिव र पूर्वमहामन्त्री कृष्णप्रसाद सिटौलाले उपसभापति लिएर चार जना पदाधिकारी चयन गरेका थिए । पौडेलपक्षीय महासचिव भूपेन्द्रजंग शाही कारबाहीमा परेपछि करिब एक वर्षदेखि दल तीन जना पदाधिकारीमा सीमित छ । दलको कार्यसमितिको संख्या ९५ जनाको छ ।

महिला संघको पनि आगामी भदौबाट म्याद सकिँदैछ । भ्रातृ संस्थाहरू वषौंदेखि तदर्थवादमा चल्दा त्यसले कांग्रेसको भूमिकालाई समेत कमजोर बनाएको नेताहरू बताउँछन् । केन्द्रीय सदस्य गुरुराज घिमिरेका अनुसार पार्टी र यसका भ्रातृ संस्थामा सुधार हुन नसक्नुका पछि माउपार्टीको नेतृत्वको कार्यशैली र भूमिका मुख्य जिम्मेवार छ । ‘प्रतिबन्धित अवस्थामा पार्टी सञ्चालनको जुन शैली थियो, अहिले पनि त्यही शैलीबाट नेतृत्व चलेको देखिन्छ । नेतृत्वले मनोगत शैलीबाटै पार्टी चलाउन खोज्दा यस्तो अवस्था आएको हो,’ उनले भने, ‘त्यही चेतनामा परिवर्तन नआउँदा आज पार्टी यो अवस्थामा पुगेको हो ।’

कांग्रेसका १३ वटा भ्रातृ संस्था, १८ वटा शुभेच्छुक संस्था र ३५ वटा जनसम्पर्क समिति छन् । तर, यिनको सञ्चालन र गतिविधि कहिल्यै स्वतन्त्र भएनन्/छैनन् । पार्टी नेतृत्वकै नियन्त्रणमा यी चल्ने गर्छन् । सभापति देउवाले पार्टी महाधिवेशनअघि कुनै पनि भ्रातृ संस्थाको अधिवेशन गर्न खोजेका छैनन् । देउवाले पार्टीको नेतृत्व सम्हालेपछि करिब आधा दर्जन शुभेच्छुक संस्थाको अधिवेशन गराए तर तिनमा सफलता हासिल गर्न सकेनन् । आफ्नो पक्षलाई जिताउन नसकेपछि उनले अधिवेशनका लागि हतारो गर्नै छाडिदिए । पार्टी महाधिवेशनको मुखमा अधिवशेन नगर्ने रणनीतिमा समेत उनी देखिन्छन् । १३ वटा भ्रातृ संस्थामध्ये चारवटा बाहेक सबैमा देउवानिकट नेतृत्व छ । अधिवेशन हुन नसकेका शुभेच्छुक र जनसम्पर्क समितिको नेतृत्वमा समेत देउवानिकटकै बाहुल्य छ । वरिष्ठ नेता पौडेल पक्षले आफ्नो वर्चस्व फुत्किने भयका कारण भ्रातृ तथा अन्य शुभेच्छुक संस्थाको अधिवेशन गराउन नचाहेको बताउँदै आएको छ ।

दलित संघको अध्यक्षसमेत रहेका नेता मीन विश्वकर्माले अधिवेशनका लागि आफूले पार्टी नेतृत्वकै निर्णय कुरेर बसेको बताउँछन् । उनका अनुसार ७७ जिल्लाकै अधिवेशन सम्पन्न भइसकेका छन् । उनले भने, ‘पार्टी नेतृत्वको निर्देशन प्राप्त हुनासाथ दलित संघको अधिवेशन भइहाल्छ ।’

संस्थापन इतरपक्षीय केन्द्रीय सदस्य जीवन परियार भने पार्टी नेतृत्वकै अनिच्छाका कारण दलितलगायत सबै भ्रातृ संस्थाको अधिवेशन हुन नसकेको बताउँछन् । उनका अनुसार सभापति देउवाले भ्रातृ संस्थाको अधिवेशनलाई पनि आसन्न पार्टीको महाधिवेशनको जोडघटाउसँग तुलना गरेर हेर्ने गरेका छन् । ‘भ्रातृ संस्थामा आफ्नो वर्चस्व गुमेमा महाधिवेशनमा गम्भीर असर पर्छ भन्ने सोच नेतृत्वमा देखिन्छ,’ उनले भने, ‘एकातिर भ्रातृ संस्थाहरूको नेतृत्व गुमाउने, अर्कोतिर महाधिवेशनलाई समेत असर पार्ने सोचेपछि अधिवेशन गर्न खोजिएन ।’ देउवाले शुक्रबार म्याद सकिएका ९ वटा भ्रातृ संस्थाको ६ महिनाको म्याद थप्दासमेत अधिवेशनको प्रसङ्ग उल्लेख गर्न लगाएका छैनन् । देउवाको निर्देशनमा पार्टीका केन्द्रीय सचिव कृष्ण पौडेलले म्याद थपको विज्ञप्ति जारी गरेका थिए । यसप्रति पौडेल पक्षले असन्तुष्टि जनाएको छ ।

देउवानिकट नेता विश्वकर्माले भने पहिला विधान र पछिल्लोपटक कोरोना महामारीका कारण अधिवेशनमा ढिलाइ भएको बताए । पार्टीको नयाँ विधान जारी भएपछि सबै भ्रातृ संस्थाहरूको संरचना र अधिवेशनमा एकरूपता ल्याउन केन्द्रीय सदस्य एनपी सावदको नेतृत्वमा समितिसमेत बनाइएको थियो । समितिका अध्यक्ष सावदले भ्रातृ संस्थाहरूलाई एकरूपता ल्याउने विधान धेरै अघि नै तयार भएको बताए । विधानका कारण अधिवेशन हुन नसकेको तर्क मान्न उनी तयार छैनन । ‘केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा प्रस्तुत गर्नका विधान ठिक्क छ,’ उनले भने, ‘नेताहरूको आपसी झगडा र कोरानो महामारीका कारण ढिलाइ भएका होला । विधानको कारणले होइन ।’

पौडेल आक्रोशित

वरिष्ठ नेता रामचन्द्र पौडेलले अधिवेशन गराउन नखोजी म्यादमात्रै थप्दै लगेर सबै भ्रातृ संस्थालाई अस्थिरिपञ्जर बनाउन खोजेको बताएका छन् । अधिवेशन गराउन तत्परता नदेखाई ९ वटा भ्रातृ संस्थाको म्याद मात्रै थप्ने निर्णयप्रति पौडेल आक्रोशित बनेका छन् । उनले भ्रातृ संस्थालाई नेतृत्वले आफ्नो निहीत स्वार्थको लागि प्रयोग गरेको बताए । ‘निहीत स्वार्थका लागि पटकपटक अधिवेशन स्थगित गराउँदै ल्याएर सारा भ्रातृ संस्थाहरूको अस्थिपञ्जर मात्र बाँकी राख्ने, त्यसमाथि अब अहिले म्याद थप्न पार्टीको बैठकसम्म राख्न आवश्यक नठानी केवल निर्देशानुसार भन्दौ ९ मा भ्रातृ संस्थाको म्याद थप्ने विज्ञप्ति जारी गराउने जस्तो निर्लज्ज कार्यले पार्टीको संगठन र यसको आन्तरिक लोकतन्त्रलाई धज्जी उडाइँदै छ’ पौडेलले भनेका छन्, ‘लोकतन्त्रका लागि आफ्नो जीवन अर्पेर हिँडेका साथीहरू गम्भीर हुनुहोस् ।’

सम्बन्धित समाचार :

प्रकाशित : श्रावण १८, २०७७ ०८:२४
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×