क्षतिग्रस्त सडक बनाउन दुई अर्ब चाहिने

विमल खतिवडा

काठमाडौँ — साँफेबगर अछामका डिभिजन सडक प्रमुख ललित खनाल केही दिनयता काठमाडौंमा छन् । उनी कहिले भौतिक पूर्वाधार तथा यातायात मन्त्रालय त कहिले सडक विभाग धाउन व्यस्त छन् । अविरल वर्षासँगै झरेको पहिरोका कारण साँफेबगर–मार्तडी सडक अवरुद्ध भएको तीन साता हुन लाग्यो । सडक खुलाउने विकल्प नभेटेपछि उनी समस्या बोकेर राजधानी आएका हुन् ।

‘पानी पर्न रोकिएको छैन, पहिरोसँगै खसेका ठूला ढुंगाका कारण सडक बन्द छ,’ उनले भने, ‘पहिरो पन्छाउने मेसिन भए पनि त्यसबाट काम सक्ने अवस्था छैन ।’ यो सडक असार २८ देखि बन्द छ । उनका अनुसार बाजुरा सदरमुकाम मार्तडी जोड्ने यो सडक बन्द भएपछि यातायात ठप्प छ ।

‘सबैभन्दा अप्ठ्यारो ताप्रिसेरा–अम्कोट–द्वारी खण्डमा छ,’ खनालले भने, ‘भित्ता कोतरेर खोल्न मिल्ने भए उहिल्यै खोलिसक्थ्यौं, भित्तातिर ठूलाठूला ढुंगा थुप्रिएर बसेका छन् ।’ अन्यत्र पहिरो सफा गरेर सडक सञ्चालन गर्न सके पनि यो खण्ड खोल्न नसकिएको उनले गुनासो गरे । यो सडक साँफेबगरबाट बाजुरा सदरमुकाम मार्तडी जोड्ने सडक हो । अहिले सदरमुकाम आउजाउ टुटेको छ । उनका अनुसार अहिले ‘जियो टेक्निकल’ स्टडी गर्ने विषय उठेको छ । ‘मार्तडी जोड्ने यही एउटा सडक हो,’ उनले भने, ‘त्यसैले यसको दीर्घकालीन समाधान निकाल्नुपर्छ भनेर काठमाडौं आएको हुँ ।’

समस्या साँफेबगर–मार्तडी सडकमा मात्र होइन, बाढीपहिरोले क्षति पुर्‍याएका दुई दर्जन सडक खण्ड अवरुद्ध छन् । कतै पुल त कतै सडक नै बगाएका कारण तिनमा यातायात सञ्चालन हुन सकेको छैन । बेनी–जोमसोम–कोरला सडकअन्तर्गत गलेश्वरदेखि मुस्ताङसम्मका विभिन्न खण्डमा पहिरो जाँदा सडक अवरुद्ध छ । असार २५ देखि यो खण्डमा सवारी चल्न सकेका छैनन् । म्याग्दीको गलेश्वर राहुघाटको बेलिब्रिज बगाएपछि अहिले बेलिब्रिज निर्माणको काम भइरहेको बेनी–जोमसोम कोरला सडक आयोजनाका इन्जिनियर अश्विनीकुमार यादवले जानकारी दिए । यो पुल बनाउन अझै एक साता लाग्छ ।

त्यसैले गलेश्वरदेखि मुस्ताङसम्म यातायात बन्द छ । उक्त सडक खण्डको रुप्से झरनामा पर्ने पुल पनि बाढीले बगाएको छ । काभ्रेभीरमा करिब ३० मिटर सडक बगाएको उनले सुनाए । यही सडकमा पर्ने खहरे खोलामा निर्माणाधीन पुलसमेत बगाएको छ । ‘यो खण्डका आधा दर्जनभन्दा बढी ठाउँमा पहिरो खसेर सडक अवरुद्ध छ, कतै पुल बगाएकाले समस्या भएको छ,’ यादवले भने, ‘सबैतिर सडक पुनः सञ्चालन हुन करिब तीन साता लाग्छ ।’ घासादेखि लेतेसम्म ठाउँठाउँमा सडक अवरुद्ध छ । सडक विभागले पनि अहिले देशभरका विभिन्न सडक खण्डका करिब दुई दर्जन स्थानमा पहिरो गएको बताएको छ । बाढीपहिरोले अहिलेसम्म विभिन्न सडक खण्डका १ सय ५४ स्थानमा क्षति पुर्‍याएको थियो ।

बढी क्षति र समस्या अरनिको राजमार्गअन्तर्गत बाह्रबिसे–तातोपानी, बेंसीसहर–चामे, बेनी–जोमसोम र साँफेबगर–मार्तडी सडकमा भएको विभागका उपमहानिर्देशक एवं प्रवक्ता शिवहरि सापकोटाले जानकारी दिए । ‘बेंसीसहर–चामे सडकका धेरै खण्ड अझै अवरुद्ध छन् । हाम्रा कर्मचारी पनि जान सकेका छैनन्,’ उनले भने, ‘केही ठाउँमा पुलसमेत बगाएकाले यातायात सञ्चालनमा समस्या भएको छ ।’ बाजुरा जाने बाटोमा पर्ने साँफेबगर–मार्तडी खण्डस्थित ताप्रिसेरामा घट्टेखोलाको पक्की पुल पनि बाढीले बगाएको छ ।

‘बाढीपहिरोले बिगारेका सडकको वास्तविक क्षति आइसकेको छैन,’ सापकोटाले भने, ‘केही दिनअघि गरेको प्रारम्भिक अनुमानअनुसार पुनः मर्मत गर्न २ अर्बभन्दा बढी लाग्ने देखिएको छ ।’ अहिले अवरुद्ध सडक पुनः सञ्चालनमा ल्याउने काम भइरहेको उनले जानकारी दिए । ‘पानी पर्ने क्रम रोकिएको छैन, जसले गर्दा पहिरो र बाढीले गर्दा सडकमा क्षति पुगेको छ,’ उनले भने, ‘पानी पर्न रोकिएपछि कहाँकहाँ कति क्षति भयो भन्ने यकिन गर्छौं ।’

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७७ ०७:३०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

कहिले आउला मेलम्ची ?

अख्तियारले कागजपत्र झिकाएर छानबिन सुरू गरेकाले आयोजना निर्माण कतिन्जेल अवरूद्ध होला भन्नेमा अन्योल छ ।
ऋषिराम पौड्याल

काठमाडौँ — ‘कहिले यो दसैं, कहिले अर्को दसैं । कहिले यो आर्थिक वर्ष, कहिले अर्को वर्ष । यो सुन्दा–सुन्दा हामी दिक्क भइसकेका छौं,’ सांसद अनिता देवकोटाले गत बुधबार राष्ट्रिय सभाअन्तर्गतको राष्ट्रिय सरोकार तथा समन्वय समितिको बैठकमा मेलम्चीबारे प्रश्न गरिन्, ‘सचिवज्यू भन्दिनुस्, पानी आउने दसैं र अर्को आर्थिक वर्ष कहिले आउँछ ?’

राजधानीवासीलाई खानेपानी उपलब्ध गराउने ३० वर्षअघिको सपना पूरा हुनै लाग्दा मेलम्ची सुरुङको ढोकै भत्केपछि सांसद देवकोटाले खानेपानी मन्त्रालयका सचिव माधव बेल्बासेसँग व्यंग्यात्मक शैलीमा यस्तो प्रश्न राखेकी हुन् ।

परीक्षणकै क्रममा गत असार ३० गते सुरुङको ढोका भत्केर हेलम्बुस्थित मुहानको फ्लसिङ अडिटबाट पानी बाहिर निस्केपछि सांसद मात्र होइन, सर्वसाधारणमा पनि मेलम्चीको पानी अब कहिले आउँछ भन्ने प्रश्न फेरि उब्जिएको छ । खानेपानीमन्त्री विना मगरले अब तत्कालै राजधानीवासीले मेलम्चीको पानी पिउन पाउने घोषणा गरेको १० औं दिनमा सुरुङको ढोका फुट्यो । अब यसको प्राविधिक जाँचमै समय बितिरहेको छ । ढोका खुलेको घटनालाई आधार बनाई अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले कागजपत्र झिकाएर छानबिन सुरु गरेपछि आयोजनाको निर्माण कतिन्जेल अवरुद्ध होला भन्नेमा अन्योल देखिएको खानेपानी मन्त्रालयका अधिकारीले बताए ।

ढोकाको डिजाइन नै परिवर्तन गरेर भित्र खुल्नुपर्नेमा बाहिर खुल्ने बनाउनु दुर्घटनाको पहिलो कारण भएको मन्त्रालयले गठन गरेको छानबिन समितिको प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । आयोजनाको २७ किमि सुरुङको अन्य तीन ठाउँमा यस्तै ढोका जडान गरिएको छ । उक्त समितिले डिजाइन, गुणस्तर र जडानमा गम्भीर त्रुटि भएको भन्दै सुरुङका ती ढोकाको पनि जाँच हुनुपर्ने सुझाव दिएको छ । समितिले बनाएको प्रतिवेदन नै अख्तियारले लगेकोले आयोजनाको गुणस्तरमाथि छानबिन हुने सम्भावना देखिएको सरोकारवाला प्राविधिकको भनाइ छ ।

‘समितिले तयार गरेको प्रतिवेदन पायौं,’ अख्तियारका प्रवक्ता तारानाथ अधिकारीले कान्तिपुरसँग भने, ‘त्यसमाथि छानबिन सुरु भएको छ ।’ अख्तियारले आयोजनाको संरचनाको गुणस्तरमाथि छानबिन गर्न खोज्यो भने आयोजना तत्काल अघि बढाउन समस्या हुने मन्त्रालयका अधिकारी बताउँछन् । अख्तियारमा आयोजनाको सबै संरचनाको गुणस्तर जाँच गर्न माग गर्दै उजुरी परेको छ । सुरुङको ढोका डिजाइन र जडानको जिम्मेवारी भारतीय ठेकेदार कम्पनी प्रेसिजन इन्फ्राटेक लिमिटेडको हो । छानबिन प्रतिवेदनमा आयोजना, परामर्शदाता र प्रेसिजनबीच समन्वय नभएको ठहर गरिएको छ । परामर्शदाता स्पेनको इप्टिसा बिट्स जेभी रहेको छ ।

निर्माण अघि बढाउन प्रेसिजन इन्फ्राटेकले तयार गरेको प्रस्तावलाई परामर्शदाताले स्वीकृति गरेपछि आयोजनाले अनुमोदन गर्नुपर्छ । ढोकाको डिजाइन परिवर्तन गर्दा परामर्शदातासँग पर्याप्त छलफल नभएको छानबिन प्रतिवेदनमा उल्लेख छ । लगातार काम गर्ने हो भने पनि प्रक्रिया पूरा गर्न लागि केही समय त लाग्छ । ‘त्यसमा पनि गुणस्तर जाँच गर्दा डिजाइन र जडानमा ठूलो परिवर्तन गर्नुपरेमा समय अरू थपिन सक्छ,’ आयोजनाका एक प्राविधिकले भने, ‘जसरी सजिलै काम सुरु गर्ने भनिएको छ त्यो सम्भव छैन ।’ स्थानीयले आयोजानमा प्रयोग भएका गिट्टी, बालुवा र सिमेन्टबाट बनेका संरचानको पनि छानबिन गर्नुपर्ने माग गर्दै आएका छन् । उक्त सामग्री स्थानीय सप्लायर्सहरूले उपलब्ध गराएका हुन् ।

आयोजनाका कार्यकारी निर्देशक तिरेशप्रसाद खत्रीले भने दुई महिनामा सबै काम सक्ने दाबी गरे । ‘हामीले काम गर्ने तालिका नै बनाइसकेका छौं, उनले भने, ‘निर्माण व्यवसायी प्रेसिजन इन्फ्राटेकले सुधार गरेर काम गर्ने प्रतिबद्धता जनाइसकेको छ ।’ समितिको प्रतिवेदनमा खुस्केको भनिएको नट–बोल्ट तथा ढोका गुणस्तर जाँच गरेर मात्र नयाँ संरचना तयार गर्न भनिएको छ । प्रेसिजन इन्फ्राटेकले लकडाउनका कारण दक्ष प्राविधिक ल्याउन नसकेकाले डिजाइन र जडानमा गल्ती भएको स्पष्टीकरण आयोजनालाई दिएको छ । ‘निर्माण व्यवसायी प्रेसिजन इन्फ्राटेक र परामर्शदाताले ‘रिभ्यु रिपोर्ट’ पेस गर्ने तयारीमा छन्,’ खत्रीले भने । निर्माण व्यवसायी प्रेसिजन इन्फ्राटेकले ढोकाको डिजाइन र संरचना भारतमा बनाएर ल्याएको हो । हाल सुरुङलगायतका संरचना निर्माणमा संलग्न सिनो हाइड्रो आउनुअघि नै इन्फ्राटेकले इटालियन निर्माण व्यवसायी सीएमसीडी राभेन्नसँग सव–कन्ट्र्याक्टरका रूपमा ढोकाको सबै काम गर्ने जिम्मेवारी पाएको थियो । सीएमसीडीले सुरुङ निर्माण छाडेर गए पनि इन्फ्राटेकलाई भने निरन्तरता दिइएको थियो । नयाँ कम्पनी ल्याउन प्रक्रिया पूरा गर्दागर्दै ढिलाइ हुने भएपछि पुरानैलाई दिएको आयोजनाको भनाइ छ ।

आयोजनाका प्रवक्ता राजेन्द्र पन्तका अनुसार आयोजनाको बाँकी काम पूरा गर्न अहिले १० वटा प्याकेजमा ९ वटा निर्माण कम्पनीले काम गरिरहेका छन् । सिनोको मुख्य काम सुरुङ र हेड–वर्क्सको हो । सुरुङ निर्माणको ब्रेक–थ्रु भने सीएमसीडीले गरेको थियो ।

सीएमसीडीले काम छाडेपछि मन्त्रिपरिषद्को २०७६ जेठको निर्णयअनुसार सोही आर्थिक वर्षको कात्तिकमा इन्फ्राटेकसँग हाइड्रोमेकानिक निर्माण व्यवसायीका रूपमा सम्झौता गरिएको हो । निर्माणमा संलग्न परामर्शदाता इप्टिसा बिट्स जेभीका प्रबन्धनिर्देशक विलास कोइराला आफूहरूले पनि घटनाको छानबिन गरिरहेको बताउँछन् । उनले कहाँ, कसको गल्ती भएको हो सुधार गरेर जान सकिने भएकाले आयोजना अघि बढाउन धेरै समय नलाग्ने दाबी गर्छन् । उनले भने, ‘सुरुङको संरचनामा २–२ मिटरको फरकमा परीक्षण गरेकाले ठूलो समस्या आउँछ भन्ने लाग्दैन ।’

हालसम्म निर्माणका लागि करिब २९ अर्ब खर्च भइसकेको आयोजनाले जनाएको छ । घटनापछि आयोजना प्रभावित हेलम्बु र मेलम्ची क्षेत्रका बासिन्दाले सुरुङ नभत्किने ग्यारेन्टी गरेर मात्र पानी प्रवेश गराउन माग गर्दै आएका छन् । समितिले पनि स्थानीय बासिन्दा र आयोजनाका कर्मचारीको सुरक्षा प्रविधिको संरचना बनाउन सुझाव दिएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण १७, २०७७ ०७:१८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×