निर्माण क्षेत्रमा कतै काम सुरु, कतै तयारी

देशभर निर्माणाधीन विद्युत् आयाेजना प्रायः चालू अवस्थामा
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — सरकारले लकडाउन खुकुलो बनाउँदै उद्योग र निर्माणाधीन आयोजना निर्माण वातावरण सहज गराउने भने पनि त्यसअनुसार काम हुन सकेको छैन । केही आयोजनाको काम सुरु भए पनि प्राय: उद्योग तथा परियोजनाले काम अघि बढाउन नसकिएको बताएका छन् ।


अहिले करिब तीनवटा खानी मात्र सञ्चालनमा आएको नेपाल सिमेन्ट उत्पादक संघका अध्यक्ष ध्रुव थापा बताउँछन् । अन्य खानी सञ्चालनका लागि प्रक्रिया थालिए पनि सहज नभएको उनले गुनासो गरे । खानी सञ्चालन गर्नेबारे प्रशासनमा समन्वय गर्न जाँदा जिम्मेवारी सबै लिनुपर्ने र उद्योग रहेका बस्तीमा केही घटना घटे त्यसको जवाफदेही पनि हुनुपर्छ भन्ने प्रतिक्रिया आउने गरेको उनको भनाइ छ ।

यति बेलासम्म प्राय: सबै खानी सञ्चालनमा आउनुपर्ने हो । तर सरकारले गरेको निर्णयअनुसार काम हुन सकेको छैन । ‘खानी सञ्चालन प्रक्रिया थालेका छौं,’ थापाले भने, ‘पाल्पामा ५ मध्य ३ वटा खानी सुरु भए भन्ने जानकारी आएको छ । उदयपुर र हेटौंडामा सुरु गर्न सकिएको छैन । बर्खा लागेपछि खानीबाट चुनढुंगा ल्याउन सकिन्न ।’

यति बेला समस्या चुनढुंगाको छ । सिमेन्ट मौज्दात छ । १५ प्रतिशत उद्योग सञ्चालनमा छन् । सीमित आयोजना निर्माणको काम मात्र सुरु हुँदा सिमेन्ट नभएर काम रोकिने अवस्था छैन । ‘अहिले बजारमा सिमेन्टको माग धेरै छैन । जति माग छ, त्यसलाई पुर्‍याउन सकिएको छ,’ थापाले भने, ‘भविष्यमा अवस्था सहज भएर माग बढ्न थाले गाह्रो पर्छ ।’

उद्योगहरु चलाउने प्रयास भइरहेको नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका पूर्वअध्यक्ष पशुपति मुरारका पनि बताउँछन् । ‘राष्ट्रिय गौरवका आयोजनाको काम सुरु भएपछि सिमेन्टको आवश्यकता पर्‍यो, हामीले मौज्दातमा भएको सामान उपलब्ध गरायौं,’ उनले भने, ‘सरकारले लकडाउन खुकुलो बनाएर उद्योग पुन: सञ्चालन गर्न भने पनि त्यति सहज वातावरण भने छैन ।’

गाउँमा उद्योग चलाउँदा स्थानीयमा त्रास हुने खतरा बढेको उनले बताए । त्यसैले पहिले खानी चलाउनुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘खानी चलेनन् भने उद्योग सञ्चालन गाह्रो हुन्छ,’ उनले भने, ‘बर्खाअघि नै खानीबाट सामान ल्याइसक्नुपर्छ ।’

प्रशासन र प्रहरीबीच समन्वय नहुँदा थप समस्या भएको उनले बताए । ‘सरकारले आवश्यक स्वास्थ्य मापदण्ड पूरा गरेर उद्योग चलाउने निर्णय गर्छ,’ उनले भने, ‘उद्योगका मजदुर र गाडीलाई सीडीओले हिँड्न अनुमति दिन्छन्, प्रहरीले समात्छन् ।’ अहिलेको अवस्थामा पूर्ण क्षमतामा उद्योग चलाउन नसकिने उनको भनाइ छ ।

पूर्ण क्षमतामा उद्योग चल्दा दैनिक ४५ हजार टन सिमेन्ट उत्पादन हुन्छ । त्यस्तै ४० हजार टन चुनढुंगा खपत हुन्छ । देशभर ६१ वटा सिमेन्ट उद्योग सञ्चालनमा छन् । जसमा चुनढुंगामा आधारित उद्योग २१ वटा छन् ।

देशभर निर्माणाधीन विद्युत् आयोजना प्राय: चालू अवस्थामा रहेको विद्युत् प्राधिकरणका प्रवक्ता प्रबल अधिकारीले जानकारी दिए । ‘निर्माणाधीन आयोजानाका लागि सामान छैन,’ उनले भने, ‘सिमेन्ट र निर्माण सामग्री सकिएको ठाउँमा पुर्‍याउने प्रयास भइरहेको छ । निजी क्षेत्रकै लगानीमा निर्माणाधीन आयोजना धेरै छन्, तिनमा पनि केहीको काम भइरहेको छ, केहीको सुरु गर्ने तयारी छ ।

सडक विभाग भने लकडाउनका बेलामा पनि देखिने गरी काम भएको बताउँछ । निर्माणको अन्तिम चरणमा रहेका ८ वटा पक्की पुल सम्पन्न भएको र ५० किमि सडक ओभर–ले गरिएको विभागका महानिर्देशक केशवकुमार शर्माले जानकारी दिए । यही अवधिमा ५० किमि नयाँ कालोपत्र र ६० किमि नयाँ सडक निर्माण भएको उनको दाबी छ । ‘केही ठाउँमा पास मागेपछि सिफारिस पठाउने काम भएको छ,’ उनले भने, ‘नागढुंगा–सिस्नेखोला सुरुङमार्गको काम सुरु गर्ने तयारीमा छौं । कामदार ल्याउने कुरा अगाडि बढाइँदै छ ।’

मध्यपहाडी लोकमार्गको गोरखा खण्डमा पनि काम सुरु गर्ने भन्दै निवेदन आएको छ । धेरैतिरबाट काम सुरु गर्न निवेदन आएको उनले बताए । सरकारले लकडाउन खुकुलो बनाएपछि केही थप आयोजनामा काम सुरु गर्ने तयारी हुँदै छ । कोरोना संक्रमितको संख्या बढेपछि भने कामदारमा मानसिक त्रास बढेको उनको भनाइ छ । ‘काममा फर्किन डराएका छन् । स्थानीय स्तरमा काम सुरु गर्दा स्थानीयले सहज मान्दैनन्,’ शर्माले भने, ‘समुदायले काम गर्न दिएन भने गाह्रो छ ।’

सहरी विकास मन्त्रालयका सचिव मधुसूदन अधिकारीले पनि भवन निर्माणको काम लकडाउनका बेला पनि जारी रहेको बताए । ‘सरकारको पछिल्लो निर्णयपछि निर्माणका काम गर्न थप सहज हुने अपेक्षा छ,’ उनले भने, ‘तर त्यसका लागि आवश्यक जनशक्ति, निर्माण सामग्रीको आपूर्ति सहज हुनुपर्छ ।’

घर गएका कामदार फर्किन समय लाग्ने भएकाले तीव्र स्तरमा काम अघि बढाउन कठिन भएको उनको भनाइ छ । सिंहदरबार परिसरमा संसद् भवन निर्माणको काम भइरहेको उनले जानकारी दिए । भंैसेपाटीमा मन्त्री क्वार्टर निर्माणको काम पनि जारी अधिकारीले जानकारी दिए ।

गोदावरीमा ३ हजार क्षमताको सभाहल निर्माण धमाधम छ । ‘उपत्यकाबाहिर ठूला आयोजनाको काम पनि सुरु भएको छ,’ उनले भने, ‘नुवाकोटमा केन्द्रीय कारागार भवन निर्माण जारी छ ।’ प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७७ ०८:०८

ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

पुन: सुरु भयो ठूला संरचनाको पुनर्निर्माण

स्वास्थ्य मापदण्ड पूरा गर्दै निजी आवास निर्माण अघि बढाउँछौं : प्राधिकरण
भूकम्पपीडितले किस्ता रकम बुझ्ने समय थपिने
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — लकडाउनका कारण रोकिएको पुनर्निर्माणको काम शारीरिक दूरी कायम गर्दै पुन: थालिएको छ । त्यसमा पहिलो प्राथमिकता ठूला संरचनालाई दिइएको राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले जानकारी दिएको छ । धरहरा, रानीपोखरी र सिंहदरबार पुनर्निर्माणको काम सुरु गरिएको प्राधिकरणका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुशील ज्ञवालीले जानकारी दिए ।

धरहरा निर्माणमा दैनिक करिब ४५ जना कामदार खटिएका छन् । त्यति नै कामदार सिंहदरबार पुनर्निर्माण खाटिएको र रानीपोखरीमा २५ जनाले काम अघि बढाएको उनको भनाइ छ । ‘एकै पटक सबैतिरको काम पिकअप गर्न सकिँदैन । क्रमश: सानो स्केलबाट गर्दै जाने सोचमा छौं,’ ज्ञवालीले भने, ‘जिल्लाहरुमा पनि यही किसिमले काम सुरु गर्दै अघि बढ्छौं ।’

‘लकडाउनका बेला थोरै संख्यामा कामदार राखेर धरहराको काम अघि बढाइएको थियो । अहिले संख्या बढाएका छौं,’ उनले भने, ‘जसले गर्दा कामको रफ्तार बढेको छ । अरूतिर काम सुरु भएको एक हप्ता भयो, विस्तारै आवश्यक मापदण्ड पूरा गरी अन्यत्र पनि कामलाई तीव्र पार्छाैं ।’

निर्माण थालिएका संरचनामा काम गर्ने कामदारलाई क्याम्पमै खानेबस्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । लकडाउनले गर्दा निजी आवास निर्माणको काम सुरु हुन सकेको छैन । यसबारे के गर्ने भन्ने निर्णय भइसकेको छैन । ‘निजी आवास निर्माणमा आफैं र समुदाय मिलेर सानो संख्यामा काम गर्न सकिन्छ,’ ज्ञवालीले भने, ‘गर्नु नै पर्छ भनेर निर्देशन दिने पक्षमा छैनौं । सामाजिक दूरी कायम गरेर गर्छौं भन्नेलाई रोकावट हुन्न ।’

ठूलो संख्यामा काम गर्दा लकडाउनको अवज्ञा हुने भएकाले सुरु गर्न निर्देशन नदिइएको उनले बताए । निजी आवास निर्माणमा पहिलो, दोस्रो र तेस्रो किस्ता रकम लिने समय थपिने उनको भनाइ छ । तर कहिलेसम्म थपिन्छ भन्नेबारे निधो भइसकेको छैन । ‘लकडाउनको अवस्था क्लियर भएपछि समय थप्नेबारे निर्णय गर्छौं । ०७६ माघ मसान्तभित्र पहिलो किस्ता लिएका लाभग्राहीले ०७७ असार मसान्तसम्ममा दोस्रो किस्ता र सम्पूर्ण लाभग्राहीले निजी आवास पुनर्निर्माणको तेस्रो एवं अन्तिम किस्ता ०७७ मंसिर मसान्तसम्ममा लिइसक्न प्राधिकरणले समय सीमा तोकेको थियो ।

प्राधिकरणअन्तर्गत निर्देशक समितिको बैठक बस्ने तयारी भइरहेको र त्यसमा छलफल भएपछि किस्ता लिने समय थपबारे निर्णय हुने प्राधिकरणका सहप्रवक्ता मनोहर घिमिरेले जानकारी दिए । ‘यसमा पुनर्विचार गर्ने सैद्धान्तिक सहमति भएको छ,’ उनले भने, ‘कहिले कायम गर्ने भन्नेबारे निर्णय भइसकेको छैन ।’

प्राधिकरणअन्तर्गतकै कार्यकारी समिति बैठकले शुक्रबार जोखिम वर्गलाई ५० हजार रकम दिने कुरा कार्यान्वयनमा लैजान संक्षिप्त निर्देशिका बनाई पारित गरेको उनले जानकारी दिए । गुनासो सम्बोधन चाँडो गर्ने विषयमा पनि बैठकमा कुरा उठेको उनले बताए ।

भूकम्प गएको ५ वर्षमा ६८.५ प्रतिशत पुनर्निर्माणको काम सकिएको छ । त्यस्तै १५.५ प्रतिशत काम निर्माणको क्रममा छ । यसमा निजी आवास, शिक्षा, स्वास्थ्य, पुरातात्त्विक सम्पदा, सार्वजनिक र सुरक्षा निकायका भवन पुनर्निर्माण पर्छन् । प्राधिकरणका अनुसार ४ लाख ९४ हजार ४४ निजी आवास अर्थात् ६३ प्रतिशत निर्माणको काम सकिएको छ ।

प्रकाशित : वैशाख २८, २०७७ ०८:४५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×