दोहोरो अंकको आकांक्षा राखेका प्रदेशको आर्थिक वृद्धि ४ प्रतिशतभन्दा कम- अर्थ / वाणिज्य - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

दोहोरो अंकको आकांक्षा राखेका प्रदेशको आर्थिक वृद्धि ४ प्रतिशतभन्दा कम

कोभिड–१९ संक्रमणसँगै आर्थिक गतिविधि कम भएकाले चालु आवमा सबै प्रदेशको जीडीपी वृद्धिदर खुम्चने भएको हो
कृष्ण आचार्य

काठमाडौँ — बजेट तथा योजनामा दोहोरो अंकको आर्थिक वृद्धिको महत्त्वाकांक्षा राखेका सात प्रदेशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) को वृद्धिदर ४ प्रतिशतभन्दा कम हुने भएको छ ।



कोरोना भाइरस (कोभिड–१९) संक्रमणसँगै आर्थिक गतिविधि कम भएकाले चालु आर्थिक वर्षमा सबै प्रदेशको जीडीपी वृद्धिदर खुम्चने भएको हो । केन्द्रीय तथ्यांक विभागले मंगलबार सार्वजनिक गरेको प्रदेशस्तरीय आर्थिक वृद्धिको प्रक्षेपणअनुसार सबैभन्दा कम वृद्धि वाग्मती प्रदेशको हुने भएको छ । ‘सुदूरपश्चिमको आर्थिक वृद्धिदर सबैभन्दा बढी ४.०८ र वाग्मती प्रदेशको वृद्धिदर सबैभन्दा कम १.२३ प्रतिशत रहने अनुमान गरिएको छ,’ विभागद्वारा जारी प्रतिवेदनमा भनिएको छ ।

प्रदेश १ को आर्थिक वृद्धि ३.४१, २ को २.२८, गण्डकीको २.६८, प्रदेश ५ को २ प्रतिशत र कर्णाली प्रदेशको ३.५६ प्रतिशत हुने विभागको प्रक्षेपण छ । गत वर्ष सातै प्रदेशको आर्थिक वृद्धिदर ६.४ देखि ८.१२ प्रतिशतसम्म भएको थियो । गत आवमा प्रदेश २ को वृद्धिदर सबैभन्दा बढी ८.१२ र सबैभन्दा कम वाग्मतीको ६.४ प्रतिशत रहने संशोधित अनुमान छ । कोरोना भाइरसले असर नगरेको खण्डमा धेरै प्रदेशको वृद्धिदर यसभन्दा माथि र केहीको १० प्रतिशत हाराहारीमा हुने बजेट तथा योजनामा लक्ष्य तय गरिएको थियो । चैतलगत्तै मुलुक लकडाउनमा रहेकाले त्यसको असर राष्ट्रिय तथा प्रदेश अर्थतन्त्रमा पुग्न गएको विभागले जनाएको छ । ‘चालु आर्थिक वर्षका वस्तु तथा सेवा उत्पादनको अनुमान तथा सूचक तयार गर्दा होटल तथा रेस्टुरेन्ट र अन्तर्राष्ट्रिय यातायात क्षेत्र यस आर्थिक वर्षको अन्त्यसम्ममा अत्यधिक प्रभावित हुनेछन्,’ विभागले भनेको छ, ‘अन्य क्षेत्रको आर्थिक गतिविधि जेठबाट क्रमश: नियमित हुने विश्वास गरिएको छ ।’ जेठबाट आर्थिक गतिविधि हुने र कोरोना सन्त्रासपूर्वका महिनामा भएको आर्थिक क्रियाकलापका कारण कुनै पनि प्रदेशको आर्थिक वृद्धि ऋणात्मक नहुने विभागको अनुमान छ ।

‘राष्ट्रिय हिसाबले जुनजुन क्षेत्रको वृद्धिदर ऋणात्मक हुँदै छ, प्रदेशका हकमा पनि त्यही हो,’ विभागका महानिर्देशक नेविललाल श्रेष्ठले भने, ‘समग्रमा वाग्मती प्रदेशको आर्थिक वृद्धिमा बढी धक्का लागेको छ ।’ गत वर्ष ६.४ प्रतिशत आर्थिक वृद्धि भएको यो प्रदेशमा यस वर्ष १.३ प्रतिशत मात्रै हुने विभागको अनुमान छ । ‘प्रदेशहरूमध्ये सबैभन्दा बढी आर्थिक गतिविधि गर्ने प्रदेश वाग्मती हो र उसैको वृद्धिदर झन् कम हुने भएको हो,’ श्रेष्ठले भने, ‘व्यापार, घरजग्गा कारोबार यही प्रदेशमा बढी हुने गरेकामा कोरोना भाइरसले असर गरेपछि वाग्मतीमा ठूलो असर पर्न गएको हो । अन्य प्रदेशमा बढी आर्थिक क्रियाकलाप कृषिसँग सम्बन्धित छ, जसलाई कोरोनाले धेरै ठूलो असर गरिसकेको छैन ।’

सार्वजनिक तथ्यांकअनुसार यस वर्ष मुलुकको आर्थिक वृद्धिलाई कृषि क्षेत्रले नै ठूलो भरथेग गर्ने भएको छ । यो वर्ष कृषि तथा वन क्षेत्रले मुलुकको जीडीपीमा २७.०८ प्रतिशत योगदान गर्ने र उसको वृद्धिदर २.४८ प्रतिशत हुने विभागको प्रक्षेपण छ । ‘राष्ट्रिय कुल गार्हस्थ्य उत्पादन उपभोक्ताको मूल्यमा ३७ खर्ब ६७ अर्ब रुपैयाँ अनुमान गरिएकोमध्ये सबैभन्दा बढी हिस्सा ३५.८४ प्रतिशत योगदान वाग्मती प्रदेशको हुनेछ,’ विभागले गरेको प्रक्षेपणमा भनिएको छ ।

वाग्मतीको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन उपभोक्ताको मूल्यमा १३ खर्ब ५० अर्ब रुपैयाँ हुने अनुमान छ । मुलुकको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा प्रदेश १ को १५.८२ प्रतिशत, २ को १३.७८ प्रतिशत, गण्डकीको ८.९० प्रतिशत, प्रदेश ५ को १४.१८ प्रतिशत, कर्णालीको ४.२७ प्रतिशत र सुदूरपश्चिमको ७.२१ प्रतिशत हिस्सा हुने विभागको अनुमान छ ।

‘अघिल्लो आवमा जस्तै चालु आवमा पनि वाग्मती प्रदेशपछि कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा बढी योगदान पुर्‍याउने प्रदेशहरूमा क्रमश: १, २, ५, गण्डकी र सुदूरपश्चिम प्रदेश पर्दछन्,’ विभागको प्रतिवेदनमा भनिएको छ । यस वर्ष कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको वृद्धिदर राष्ट्रिय तहमा उपभोक्ता मूल्यमा २.२८ प्रतिशत अनुमान गरिएको छ । अर्थतन्त्रको आकार भने वर्तमान मूल्यमा ३७ खर्ब ६७ अर्ब ४ करोड रुपैयाँ पुुग्ने हो । यो अघिल्लो वर्षको तुलनामा ३ खर्ब ८ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ बढी हो ।

‘औद्योगिक वर्गीकरणअनुसारका आर्थिक क्रियाकलापहरूलाई हेर्दा गत आव र चालु आवमा वाग्मती प्रदेशबाहेक सबै प्रदेशमा कृषि क्षेत्रको योगदान हिस्सा सबैभन्दा बढी छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘वाग्मती प्रदेशमा थोक तथा खुद्रा व्यापार क्षेत्रको योगदान सबैभन्दा बढी देखिन्छ । यसो हुनुमा यस प्रदेशमा सहरीकरण, बढी जनसंख्या, राष्ट्रिय तहका ठूला व्यापारिक कारोबार आदि हुन् ।’

राष्ट्रिय तहमा दोस्रो हिस्सा ओगटेको व्यापार प्रदेश १, प्रदेश २ र प्रदेश ५ मा दोस्रो हिस्सामै छ । वाग्मती प्रदेशमा घरजग्गा, भाडा तथा व्यावसायिक कारोबार क्षेत्रको हिस्सा दोस्रो छ । गण्डकी प्रदेशमा निर्माण क्षेत्रको योगदान दोस्रो स्थानमा छ भने शिक्षा क्षेत्रको योगदान कर्णाली र सुुदूरपश्चिम प्रदेशमा दोस्रो स्थानमा छ । ‘सबै प्रदेशहरूको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा खानी तथा उत्खनन क्रियाकलापको योगदान सबैभन्दा न्यून देखिन्छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ ।

राष्ट्रिय तहमा मुलुकको जीडीपीमा करिब २१ प्रतिशत हिस्सा ओगटेका विभिन्न क्षेत्रको वृद्धि माइनस (ऋणात्मक) मा हुने निश्चितप्राय: छ । जीडीपीको मापनमा प्रयोग भएका १५ क्षेत्रमध्ये ५ क्षेत्रको आर्थिक गतिविधि तथा उत्पादन गत वर्ष भएभन्दा कम (ऋणात्मक) हुने अनुमान विभागले दुई साताअघि गरिसकेको छ । निर्माण, यातायात र सञ्चार, उद्योग, होटल तथा रेस्टुरेन्ट र खानी तथा उत्खनन क्षेत्रको वृद्धि ऋणात्मक हुने भएको हो । प्रदेशको आर्थिक गतिविधिमा पनि यिनै क्षेत्रको वृद्धिदर ऋणात्मक हुने भएको हो ।

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७७ ०७:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

बारीमा राखिएका किरियापुत्रीलाई घरमा सारियो

माधव अर्याल

पाल्पा — मकैबारीमा आमाको किरिया बसेका बगनासकाली गाउँपालिका–१, चिर्तुङ्धारा मैदानका पूर्णमान श्रेष्ठ र उनको श्रीमती सरितालाई घरमा सारिएको छ । बगनासकाली गाउँपालिका र दलित अधिकारकर्मीको दबाबमा घरमा सारिएको हो ।

पाल्पाको बगनासकाली गाउँपालिका–१, चिर्तुङ्धारा मैदानका पूर्णमान श्रेष्ठ र उनको श्रीमती सरिता घरको सटरमा किरिया बस्दै । यसअघि उनीहरुलाई बारीमा छाप्रो बनाएर राखिएको थियो । तस्बिर : माधव अर्याल/कान्तिपुर

उनीहरुलाई अलग्गै सटरमा राखिएको छ । दुई तलाको घरमा माथिल्लो तल्लामा बुहारी गीतालगायत बस्छन् । सडक छेउको सटरमा उनीहरुलाई राखिएको स्थानीय अनिल हिताङले बताए ।

स्थानीय दलित अधिकारकर्मीले जातीय भेदभाव तथा छुवाछुत (कसुर र सजाय) ऐन २०६८ अन्तर्गत र मुलुकी अपराधसंहिता, २०७४ अनुसार यस्तो दुव्र्यवहारविरुद्ध मुद्दा हाल्ने दबाव दिएका थिए । त्यसपछि मात्रै नेवार समुदायका गुठियारको सहयोगमा उनीहरुलाई बारीबाट घरमा सारिएको हो । १४ वर्षअघि दलित युवतीसँग बिहे गरेको पूर्णमान अहिलेसम्म घरमा पसेका थिएनन् । ‘ठूलो हावाहुरी र पानी पर्न थालेपछि मान्छेको ज्यान बचाउनका लागि पनि घरमा सारेका हुन्,’ दलित अधिकारकर्मी तथा बगनासकाली गाउँकार्यपालिका सदस्य तेजप्रसाद रसालीले भने, ‘तत्काल समस्या समाधानका लागि घरको सटरमा सारेका हुन् ।’

पूर्णमान र उनकी श्रीमती सरितालाई ७३ वर्षीया आमा मनकुमारीको निधनपछि मकै बारीको छाप्रोमा बसालेका थिए । सुरुमा गुठियारले केही टाढा रहेको पौवामा बस्न आग्रह गरेका थिए । पौवामा बस्न नहुने तर्क दलित समुदायबाट आयो । त्यसपछि घर छेउकै मकै बारीमा बस्न घरपरिवारले अनुमति दिए । नेवार समुदायका गुठियारले घर नबनाई पूर्णमानको ससुराली पक्षबाट छाप्रो बनाएर किरियाका लागि राखेका थिए । छाप्रोभित्र पूर्णमान र उनका श्रीमती बसेका थिए । मकै बारीमा राखिएकोमा अधिकारकर्मीबाट विरोध भएपछि अहिले घरमा सारिएको स्थानीयले बताए । ‘घर नजिकको बारीमा बस्नका लागि अनुमति लिन पनि समस्या भएको थियो,’ स्थानीय कमल नेपालीले भने ।

मकैबारीमा राखेको थाहा पाउनासाथ बगनासकाली गाउँपालिका अध्यक्ष कृष्णप्रसाद बस्याल, प्रवक्ता लक्ष्मीप्रसाद अधिकारी, चापपानीका वडाध्यक्ष थानेश्वर तिमिल्सेना, कार्यपालिका सदस्य रसालीलगायत पुगेका थिए । उनीहरुले घरपरिवार, गुठियार, दलित समुदायसँग छलफल गरे । अध्यक्ष बस्यालले पीडित र पीडक दुवै पक्षलाई बुझेर तत्काल घरमा सार्नुपर्ने सुझाव दिएर फर्किए । उनले यसरी मकै बारीमा राख्नु अन्याय भएकाले तत्काल घरमा सार्ने वातावरण बनाउन पहल गरे । ‘यसरी मकै बारीमा छाप्रो लगाएर राखिनु अन्याय मात्र होइन, अपराध नै हो,’ उनले भने, ‘यस्तो विषयमा हामी गम्भीर छौं । जातीय छुवाछुत गर्न पाइँदैन भनेर बुझाएपछि बल्ल घरमा सार्न तयार भएका हुन् ।’

गाउँपालिकाका प्रवक्ता अधिकारीले अहिलेको अवस्थामा पनि यसरी मकैबारीमा राख्नु गलत भएको बताए । मानवीय संवेदना हराएको जस्तो देखिएकाले घरमा राख्नुपर्ने सुझाएको उनले बताए । चापपानीका वडाध्यक्ष तिमिल्सेनाले यस्तो विषयलाई सबैले गम्भीरताका साथ लिनुपर्ने बताए । ‘पूर्वक्याम्पस प्रमुख जस्तो बौद्धिक व्यक्तिको घरमा नै यस्तो अवस्था देख्नु लाजमर्दो कुरा हो,’ उनले भने, ‘यस विषयलाई गम्भीरताका साथ दिएका छौं ।’ पूर्णमानका दाजु र भाइ विदेशमा छन् । जेठीआमातर्फका (सौतेला) दाजु रामलाल श्रेष्ठ बुटवल बस्छन् । रामलाल कालीगण्डकी राम्दी घाटबाट सिधै बुटवल गएका हुन् । आमाको चितामा रामलालले दागबत्ती दिएका हुन् । उनले नेवा गुठियार र घरपरिवारको सल्लाहअनुसार नै काम भएको बताए ।

‘भाइलाई अलग्गै बस्नु भनेर मैले भनेँ र दोषी म देखिएँ,’ उनले भने, ‘तर घरपरिवार र गुठियारसँगको सल्लाहमै मैले भनेको हुं । समाजलाई परिवर्तन एकै पटक गर्न समस्या रहेछ भन्ने बुझेँ ।’ उनले अहिले घरमा राखेकाले समस्यालाई बल्झाउनेभन्दा साम्य पार्न आग्रह गरे । घाटमा शव छुन नदिएको भन्ने कुरामा सत्यता नभएको उनले बताए । समाज र गुठियारको आग्रहअनुसार भाइ पूर्णमानले दागबत्ती मात्र दिन नपाएको रामलालले बताए । ‘कालीगण्डकीको राम्दी घाटमा शव जलाएपछि सिधै बुटवल गएका रामलाल पुन: फर्केर किन नआएको हो भन्ने कुरा हामीलाई अचम्म लागेको छ,’ स्थानीय कमल नेपालीले भने, ‘धेरै पटक कुरा गरियो तर आउन अटेरी गर्नुको कारण बुझिएको छैन ।’ १४ वर्षअघि अन्तरजातीय विवाह गरेका पूर्णमान अझैसम्म घर पस्न नपाएको कुरा गर्नुपर्ने उनले बताए ।

गुठियार लोकमान श्रेष्ठका अनुसार घरपरिवारले भनेअनुसार नै आफूहरुले विधिवत् कार्य गर्ने बताए । ‘हामी आफैले त्यस्तो काम गरेका होइनौं,’ उनले भने, ‘घरपरिवारले जे भन्नुभयो त्यही गरेका हौं ।’ गुठियारहरु पनि घरका बुहारी र दाजु रामलालको सल्लाहबमोजिम नै काम गरेको बताएका छन् । मलामीसमेत गएर फर्केका अनिल हिताङका अनुसार रातारात बाँस खोजेर छाप्रो बनाएर किरिया बसालिएको हो । दलित समुदायले नै बारीमा छाप्रो बनाइदिन पर्ने अवस्था आउनु नै दु:खद भएको उनले बताए । घरको सटरमा राखेपछि भने गुठियार नै खाना खुवाउन पुगेका छन् । उनका अनुसार सबैको दबाबपछि अहिले अवस्था सामान्य बन्दै गएको छ ।

सम्बन्धित समाचार

घर पस्‍न नपाएपछि बारीमै कोरा

प्रकाशित : वैशाख ३१, २०७७ ०७:०८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×