बालापनको सुन्तले स्वाद

नुमा थाम्सुहाङ

काठमाडौं — सुन्तलाको केस्रा जस्तै सानो, स्वाद र बास्ना पनि त्यस्तै । कुनै फरक नै नपाइने । त्यो जमानामा १ रुपैयाँमा गुलियो खालको चार वटा मिठाई पाइने भनेपछि केटाकेटी हुरुक्कै हुन्थे । 

ZenTravel

त्यही समयमा पाइने अन्य मिठाईभन्दा सस्तो पनि । घर र विद्यालय छेउको सानो घुम्ती पसलमा सुन्तला मिठाई खाने र किन्नेको बेग्लै जमात हुने संगीतकार अर्जुन पोखरेलको सम्झना छ ।
त्यतिबेला उनी ६/७ वर्ष थिए जतिबेला यो मिठाईको आकर्षण केटाकेटी हुँदा थियो । यसको पुनरागमनले सबैको बालापन फर्कने उनी सुनाउँछन् ।

Meroghar


गुलियोले बच्चाहरूको मन तान्ने भएकाले अरू मिठाईभन्दा सस्तो पाइने उनले बताए । ‘दसैं तिहारमा भेला गरेर जोगाएको पैसाले पनि किनेर खाएको सम्झना छ,’ उनले भनिन्, ‘घरमा अरू खानेकुरा भए पनि पैसाले यो मिठाई किनेर खानुको मज्जा नै बेग्लै थियो ।’

आजभन्दा ३०/३५ वर्ष अगाडि आएको यो मिठाईले सबैको जिब्रो र मनमा बास पाएको थियो भने बीचमा हराउँदा यसलाई सम्झने पनि धेरै नै थिए । ‘म ८/९ वर्षकी हुँदा एकदम धेरै खान्थें,’ २९ वर्षीया उदयपुरकी रेस्मा तामाङले सम्झना गर्दै भनिन्, ‘सानो सुन्तलाको केस्राजस्तै पाइने अनि स्वाद नि धेरै मन पर्ने । गोजीमा पैसा हुने बित्तिकै पसलमा गएर किनेर खाइहाल्थें ।’

काठमाडौं चक्रपथमा बस्दै आएकी उनी यसको उत्पादन फेरि सुरु भएपछि जमलबाट किनेर खाने गरेकी बताइन् । बीचमा मिठाई हराउँदा एक पटक भए पनि आए हुन्थ्यो भन्ने लाग्ने गरेको उनले भनिन् । ‘तर, सानोबेला जस्तो गुलियो खान चैं सकिँदैन रैछ,’ उनले भनिन्, ‘यसको स्वाद भने अझै मनपर्छ ।’

भारतबाट भित्रिए पनि नेपालको वीरगन्जमा यसको उत्पादन हुन्छ । तर, उपत्यकामा भने नयाँबाटो थिमी भक्तपुरमा रहेको उज्ज्वल कन्फेक्सनरी उद्योगले विसं. २०५८ सालमा यसको सुरुवात गरेको हो । काभ्रे, पनौती बस्ने र उद्योगको मेसिनरी अपरेटर उत्तम खत्रीले २२ वर्षदेखि मिठाईसम्बन्धी काम गर्दै आएका छन् । यही उद्योगमा भने ११ वर्षदेखि निरन्तर काम गरिरहेका छन् ।

उनलाई पनि सानो हुँदा मिठाई खाएको सम्झना छ । ‘सुन्तलाको स्वाद र गुलियो नै यसको आकर्षण हो,’ उनले भने । डेढ घण्टा लगाएर चिनी, ग्लुकोज र मिठाईमा प्रयोग गरिने सुन्तला जस्तै देखिने रङ मिलाएर ३ सय डिग्रीको आगोमा पकाइन्छ । पाकेको जेलीलाई सेलाउन प्लेटमा राखिन्छ भने त्यसपछि यसलाई मेसिनले काटेको सुन्तलाको आकार नबिग्रिने गरी यसलाई चिनीको चास्नीमा ५ मिनेट जति घोलेपछि प्याकिङका लागि तयार हुने उनले जानकारी दिए । ‘यसमा सुन्तलाको जस्तो बास्ना आउने र हल्का गुलियोलाई सन्तुलन गर्न अमिलो पनि मिसाइन्छ,’ उनले भने, ‘एक पटकमा १८/२० केजी तयार गरिन्छ । साढे ५ सय ग्रामको प्याकेटमा र ८ सय ग्रामको बट्टामा राखेपछि बजारमा बिक्रीका लागि तयार हुन्छ ।’ तयार भएको ६ महिनासम्म केही नहुने उनले सुनाए ।

हराइसकेको सुन्तलाको अस्तित्व आउनु नै रोचक छ । समयसँगै यसले अन्य मिठाईलाई प्रतिस्पर्धामा हराउनुपर्‍यो भनेर फेरि पुरानै शैलीमा एक पटक त्यही स्वाद र याद लिएर आएको छ । सुन्तला मिठाईको बजार र लोकप्रियता बढ्दै गएपछि उपत्यकामा यसलाई पुन: जीवन दिएको उद्योगका सञ्चालक चन्द्रकृष्ण प्रजापतिले बताए । ‘पहिला पनि यसको उत्पादन भारत र नेपालको वीरगन्जबाट हुन्थ्यो । अहिले पनि हुन्छ,’ बीचमा उद्योग बन्द हुनुको कारणमा उनले भने, ‘यसको लोकप्रियता थियो नै तर बीचमा यसको कस्ट महँगो पर्न गयो । पुरानो मेसिन, काम गर्ने मान्छे नै थिएनन् ।’ उपत्यकाभित्र अरू उद्योग पनि स्थापना भए । तर, हालसम्म भने सुन्तला मिठाई उत्पादन गर्ने जीवित उद्योग भनेको यो मात्रै रहेको उनले बताए ।

यसलाई जीवित गर्न उनले पुरानो मेसिन बेचे । १२ लाख रुपैयाँको लगानीमा नयाँ मेसिन ल्याई उत्पादन सुरु गरेका हुन् । समयको मागअनुसार र महँगो कच्चा पदार्थको मूल्यका कारण मिठाईको पनि मूल्य परिवर्तन भएको उनले बताए । समय र उमेरको परिवर्तनले मानिसको यसप्रति रुचि नरहनु पनि यसको पलायनको एक कारण रहेको उनको भनाइ छ । विभिन्न ब्रान्डको मिठाईले पनि यसको बजारलाई असर पारेको उनको बुझाइ छ ।

‘बीचमा विभिन्न कारणले बन्द भए पनि फेरि यसलाई सुरु गरौं भनेर हामीले थालेका हौं,’ उनले भने, ‘हाल ५ वर्षदेखि निरन्तर चलाइरहेका छौं । कच्चा पदार्थको अभाव र महँगो मूल्यले उत्पादनमा समस्या हुन्छ । हाम्रो मिठाईको बिक्री मूल्य बढाउन मिल्दैन भने उत्पादन छोड्यौं भने बजार पनि घट्छ ।’ भक्तपुरको सुन्तला झापा, नुवाकोट, बनेपालगायत डिलरहरूबाट विभिन्न जिल्लाका बजारमा पुग्छ ।

उनको उद्योगले महिनामा ५० केजी चिनीको ५० बोरा र ६ सय केजीको ६ ट्रंक ग्लुकोज खपत गर्छ । उद्योगको सुरुवाती दिनमा १० रुपैयाँ चिनीको मूल्य हुँदा १ रुपैयाँको चार वटा मिठाई आउनु र अहिले चिनी प्रतिकेजी ८० रुपैयाँ हुँदा १ रुपैयाँको एउटा आउनु भनेको लागतअनुसार मूल्य कम रहेको बताए । यसको उत्पादनले फेरि पुरानो पुस्तालाई बालापन याद दिलाउँछ भने नयाँलाई भने फरक मिठाईको स्वाद लिन पाउने अवसर दिने उनले सुनाए ।

बजारमा पाइने अन्य मिठाईको तुलनामा यसले धेरै प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्ने उनको भनाइ छ । ‘बाहिर विभिन्न स्वाद र प्रकारका मिठाई पाइन्छन्,’ उनले भने, ‘त्योसँग यसले प्रतिस्पर्धा गर्न धेरै गाह्रो छ । तर, सबैले माया भने गर्छन् किनभने धेरैको बालापन यससँग जोडिएको छ ।’



प्रकाशित : मंसिर २२, २०७६ ०८:३८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

हिमाली जिल्लामा व्यावसायिक आँप खेती

राजबहादुर शाही

(मुगु) — हिमाली जिल्लामा प्राय: स्याउ फल्छ । अब १२ सय मिटरसम्मको तल्लो भूभागमा आँप पनि फल्न थालेको छ । जिल्लाको खत्याड गाउँपालिका ८ सुकाढिकका केही किसानले व्यावसायिक रूपमै आँप खेती सुरु गरेका छन् । फल्न अनुकूल हुने गरी तापक्रम बढेपछि किसान यसतर्फ आकर्षित भएका हुन् ।

खत्याडका गणेश गिरीले बारीमा ६ वर्षदेखि आँप फलाइरहेका छन् । बारीमा आँपका चार वटा रूख छन् । केही वर्षयता लटरम्म आँप फलेपछि बिक्री गरी राम्रो आम्दानी लिन थालेका छन् । सुकाढिक गाउँकै दान गिरी, धनराज कार्की, टक्क डाँगर, वीरबहादुर कार्की र राजबहादुर कार्कीलगायतले पनि आँप फलाएका छन् । रहरले बिरुवा ल्याएर रोपेकाहरूले पछिल्ला केही वर्षयता आँप राम्रो फल्न थालेको बताए । यो वर्ष गाउँका ११८ घरधुरीले आफ्नै लगानीमा आँपका करिब एक हजार बिरुवा रोपे ।

गिरीले हरेक वर्ष तीन क्विन्टलसम्म आँप बिक्री गर्दै आइरहेको बताए । उनको बारीमा फलेका आँप स्थानीय बजारमा प्रतिदाना २० रुपैयाँमा बिक्री हुन्छ । पाँच वर्षयता आँपको उत्पादन राम्रो हुँदै आएको उनले बताए । सुकाढिकमा तराईमा हुने अनार, अम्बा र केरा पनि फल्न थालेको छ ।

स्थानीयले बारीमा आँप, अनार र केरालगायत फलफूल फल्न थालेपछि बर्सेनि नेपालगन्ज, दाङ र सुर्खेत गएर फलफूलका बेर्ना खरिद गर्दै रोप्ने क्रम बढेको छ । साबिक कर्णालीका पाँच जिल्लामध्ये मुगुको सुकाढिक गाउँमा मात्र आँप फल्ने गरेको स्थानीय टक्क डाँगरले बताए । ‘हाम्रो गाउँमा आँप पाक्छ भन्दा कसैले पत्याउँदैनन्,’ उनले भने, ‘यहाँ आएर देखेपछि भने दंग पर्छन् ।’ आफ्नो बारीमा आँपका ५० बोट लगाएको उनले बताए । आँप पाक्ने मौसममा बाजुराको बोल्डिक, धिम र फैतीलगायत गाउँका बासिन्दा सुकाढिकमा खरिदका लागि आउने गरेका छन् ।

सुकाढिकमा आँप फल्न थाले पनि जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले थप अनुसन्धानमा ध्यान नदिएको स्थानीय राजबहादुर कार्कीले बताए । ‘कुन जातको आँप फल्यो र कसरी बढी फलाउने भन्ने चिन्तामा किसान हुन्छौं,’ उनले भने, ‘प्राविधिक सहयोग मात्रै उपलब्ध गराऊ भन्दा पनि कृषि कार्यालयले ध्यान दिएन ।’ गोडमेल र काँटछाँटको विधि थाहा नहुँदा व्यावसायिक तरिकाले आँप फलाउन चाहनेलाई समस्या भइरहेको उनको गुनासो छ ।

उन्नत जातका बिरुवा वितरण भए धेरै किसान व्यावसायिक आँप खेतीमा लाग्ने उनको भनाइ छ । ‘हाम्रो गाउँबाहेक जिल्लामा अन्त आँप नहुने भएकाले बजारमा बिक्दैन भन्नुपरेको छैन,’ उनले भने । खत्याडको रातापानी, तलिबगर, हयाङलु, सोरु गाउँपालिकाको फोतु, सिप, तारापानी र लिब्रु रावलबाडालगायत गाउँमा सुन्तला उत्पादन हुने गरेको छ । २६ सय मिटरभन्दा माथि स्याउ फल्ने गरेको कृषि विकास कार्यालयका वरिष्ठ कृषि विकास अधिकृत केबी रोकायाले बताए । ‘बर्सेनि जिल्लाको हावापानीमा परिवर्तन भइरहेको छ,’ उनले भने, ‘तराईमा हुने फलफूल र तरकारी हाम्रा लेकाली बस्तीमा फल्न थालेपछि किसान क्रमश: व्यावसायिक बनिरहेका छन् ।’ बर्सेनि कार्यालयले किसानलाई सुन्तला, कागती र स्याउलगायत बिरुवा अनुदानमा वितरण गरिरहेको उनले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर २२, २०७६ ०८:३६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×