सुन्तलामा ग्रिनिङको संक्रमण

हरिराम उप्रेती

गोरखा — जिल्लाका केही पकेट क्षेत्रको सुन्तला बगैंचामा ग्रिनिङ रोग देखापरेको छ । क्षेत्रगत रूपमा ४९ वटा बोटको नमुना ग्रिनिङ टेस्टका लागि पठाइएकामा २८ वटामा रोगको संक्रमण देखिएको प्रधानमन्त्री कृषि आधुनिकीकरण परियोजना सुन्तला जात फलफूल जोनका प्रमुख अजय अधिकारीले बताए । ‘यो ब्याक्टोरियाजन्य रोग हो,’ उनले भने ।

रोगी बिरुवाका बोटका पात नमुना प्रयोशाला परीक्षणका लागि पठाइएको थियो । यो रोग सबैभन्दा विनाशकारी मानिने पनि उनले बताए । रोग लागेपछि टुप्पाबाट बोट मर्दै जाने, पात सानो हुने, फल अमिलो हुने लक्षण देखिन्छ । ‘मंसिरसम्म फल पाक्नुपर्नेमा हरियो हुने, फल सानो हुने, पातका नसा हरियो हुँदै जान्छ,’ उनले भने, ‘यस्तो देखिएपछि जिंग एप्लाई गरेर रिकभर गर्नुपर्छ ।’

रोगी बोटका पात पहेंलो हुँदैमा ग्रिनिङ भन्न भने नमिल्ने उनले बताए । रोगी विरुवा झट्ट नमर्ने र मर्ने अवस्थामा पुग्दा फूल धेरै फुले पनि मसिना दाना लागेर पूरै बोट मर्दै जाने प्राविधिक बताउँछन् । पालुङटार, सहिद लखन र गण्डकी गाउँपालिकाअन्तर्गतका किसानका सुन्तलाको बोटको परीक्षण भएको थियो । सिट्रस सिल्ला नामको किराले रोग सार्ने प्राविधिक बताउँछन् । किराले रोगी बोटलाई चुसेर निरोगीलाई चुस्दा रोग सर्ने उनको भनाइ छ ।

एक हजारभन्दा कम उचाइ भएको ठाउँका नर्सरीमा यो किरा पाइने भएकाले कम उचाइमा उत्पादन भएका बिरुवा नलगाउन किसानलाई सचेत गराइएको छ । ‘बगैंचा व्यवस्थापन गर्न सके रोग नियन्त्रण हुन सक्छ, उत्पादन राम्रै दिन्छ,’ उनले भने, ‘तर, बोट मर्न थालेपछि किसानले व्यवस्थापनमा चासो दिएनन् ।’ करिब १० वर्ष पहिले कम उचाइमा उत्पादन भएको बिरुवा ल्याएर किसानले लगाएकाले रोग फैलिएको हुन सक्ने कृषि प्राविधिकको अनुमान छ ।

रोगका कारण करिब २० प्रतिशत सुन्तला बगैंचामा ह्रास आएको छ । ‘कुन क्षेत्रका कति किसानका बगैंचामा ह्रास आयो, फाइनल डाटा निकाल्दै छौँ,’ उनले भने । यो वर्ष रोगी बगैंचा हटाउने कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखिएको पनि उनले बताए । ‘उत्पादन दिँदैन भनेका बोट हटाउन किसानलाई भन्छौं,’ उनले भने, ‘यसका लागि रूख काट्ने मेसिनलाई अनुदानको व्यवस्था गरेका छौँ ।’ पालुवा पलाउने बेला १५ दिनको फरकमा किरा मार्ने विषादी प्रयोग गर्न पनि उनले किसानलाई सुझाए ।

प्रकाशित : मंसिर २, २०७६ ०९:५३
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

विद्युत् उत्पादन धेरै, खपत न्यून

विप्लव भट्टराई

इलाम — डेढ दशकअघिसम्म विद्युत् आयोजना हेर्नुपर्‍यो भने इलाम नगरपालिकाको पुवाखोला पुग्नुपर्थ्यो । सरकारी लगानीको ६ दशमलव २ मेगावाटको यो आयोजना जिल्लाकै पहिलो जलविद्युत् थियो । अहिले भने निजी क्षेत्रबाट विद्युत् उत्पादन गर्ने होडबाजी चलेको छ । जिल्लाका सम्भावित अधिकांश ठाउँमा एकदशकमा दर्जनभन्दा बढी विद्युत् आयोजना निर्माण भइसकेका छन् ।

चुनावताका हरेकजसो राजनीतिक दलले यहाँको विद्युत्लाई उपयोग गरी विभिन्न उद्योग स्थापना गर्ने वाचा गरे पनि त्यसअनुरूप काम हुन सकेको छैन । यहाँ उत्पादित अधिकांश विद्युत् इलाम नगरपालिकाको गोदक सबस्टेसनमार्फत केन्द्रीय प्रसारणमा जोडिन्छ ।

माईखोलामा १० आयोजना
माईखोलामा सबैभन्दा धेरै विद्युत् आयोजना निर्माण भएका छन् । केही निर्माणाधीन अवस्थामा छन् । एउटै खोलामा १० वटा विद्युत् आयोजना सञ्चालनमा छन् । सिंगो जिल्लालाई दुई भागमा विभाजन गरेर बग्ने माईखोलामा ७ वटा आयोजनाको निर्माण सम्पन्न भएर विद्युत् उत्पादन गरिरहेका छन् भने ३ वटा निर्माणकै चरणमा छन् । जिल्लामा करिब एक सय मेगावाट विद्युत् उत्पादन भइरहेको छ । जिल्लाकै दोस्रो ठूलो आयोजनाका रूपमा हिमाल दोलखाले गोदकमा ४ दशमलव ५ मेगावाटको आयोजना दशकअघि नै सम्पन्न गरेको थियो । पुवाखोला हाइड्रोपछि हिमालले यो आयोजना निर्माण गरेको हो । यही अयोजनाको पानीलाई प्रयोग गरी जोशी हाइड्रो पावरले अर्को आयोजना निर्माण गरेको छ । क्यानेल सिस्टमबाट पानी लगेर बनाइएको यो आयोजनाको क्षमता ८ मेगावाट छ ।

सन्दकपुर गाउँपालिकास्थित माबु, माईमझुवा, सुलुबुङ र जमुनामा पञ्चकन्या माई हाइड्रोको २ वटा योजना सम्पन्न भएर विद्युत् उत्पादन गरिरहेका छन् । पञ्चकन्याले १२ मेगावाटको अप्परमाई र ६ दशमलव १ मेगावाटको क्यासकेट प्रोजेक्ट सञ्चालन गरेको छ । सानिमा माई हाइड्रोले छुट्टाछुट्टै योजनामार्फत २९ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गरेको छ ।

चिसापानी, सोयक र दानाबारीमा सानिमाले २२ मेगावाटको योजना सञ्चालन गरेको छ । त्यही पानीलाई प्रयोग गर्दै दानाबारीमा ७ मेगावाटको क्यासकेट आयोजनासमेत सम्पन्न गरेर उत्पादन भइरहेको छ । नगरपालिकाको सुम्बेक र माई जोगमाईको शिरिसेबीचमा अर्को आयोजना बनेको छ । सगरमाथा हाइड्रो पावरले प्रवर्द्धन गरेको सुपरमाई हाइड्रो प्रोजेक्टले ७ दशमलव ८ मेगावाट क्षमताको यो आयोजना अघिल्लो वर्षदेखि नै सञ्चालनमा ल्याएको हो ।

सन्दकपुर गाउँपालिको सुलुबुङ, जमुना र माई जोगमाईको प्याङबीच सगरमाथाकै प्रवर्द्धनमा सुपरमाई ‘ए’ ९ दशमलव ६ मेगावाट विद्युत् आयोजना निर्माण गरिरहेको छ । यस्तै इलाम नगरपालिका र माई जोगमाईको सोयाङबीचमा क्यासकेट प्रोजेक्टका रूपमा माईखोला हाइड्रोले प्रवर्द्धन गरेको ३ मेगावाट क्षमताको योजना निर्माणाधीन छ । यस तल चाम्लिङ हाइड्रोको ९ दशमलव ५ मेगावाटको माईबेनी विद्युत् योजना निर्माणाधीन छ ।
यीबाहेक माईजोगमाई र सूर्योदय नगरपालिकाबीचको जोगमाईमा खोलामा ७ दशमलव ५ मेगावाटको जोगमाई खोला आयोजना निर्माण सम्पन्न भएर सञ्चालनमा आएको छ ।

जिल्लामा यति धेरै आयोजनाले विद्युत् उत्पादन गर्दै आए पनि आन्तरिक खपत भने न्यून छ । विद्युत् खपत गर्ने ठूला कारखाना खुल्न सकेका छैनन् । घरायसी प्रयोगबाहेक चिया उद्योगहरूले विद्युत् खपत गर्छन् । साना अरू उद्योगको खपत उल्लेख्य छैन ।

प्राधिकरण शाखाका अनुसार जिल्लाको अहिलेको खपत साढे आठ मेगावाट मात्र छ । ४० हजार २ सय २४ ग्राहक रहेको इलामको ७० प्रतिशत जनसंख्याले विद्युत् सेवा पाएका छन् । जिल्लाका ६३ वटा चिया कारखानाले आफ्नै ट्रान्सफर्मर राखेर विद्युत् खपत गरेका छन् । जिल्लामा ठूला उद्योग नहुँदा खपत पनि न्यून भएको हो ।

प्रकाशित : मंसिर २, २०७६ ०९:५३
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×