डडेलधुराको बीउ बंगलादेश

लगानीअनुरुप राम्रो मुनाफा हुन थालेपछि कृषक परम्परागत खेती छोडेर तरकारी र बीउ उत्पादनतर्फ 
डीआर पन्त

डडेलधुरा — १२ वर्षअघि दाजुको विवाह गर्दा धनगढीबाट तरकारी खरिद गरेर ल्याएका भागेश्वर–४ का जयराज भट्ट अहिले बर्सेनि ५ लाख रुपैयाको तरकारी बिक्री गर्छन् ।

५ लाख रुपैयाँ बराबरकै बीउसमेत बेचिरहेका छन् । बारीमा उत्पादित तरकारी डडेलधुरा सदरमुकामबाट सिधै राजधानी काठमाडौं पुग्न थालेको छ । डडेलधुरा–काठमाडौं सिधा यातायात सुरु भएपछि उनले स्थानीय बजारमा नबेची सिधै पठाउन थालेका हुन् । डडेलधुराको पोखरास्थित बीउ बैंकमार्फत तरकारी, मकै र गेडागुडीका बीउ बंगलादेशसम्मै निर्यात भइरहेको छ ।

जयराजले झैं जिल्लाका विभिन्न पकेट क्षेत्रका कृषकले उत्पादन गरेको बीउ पछिल्लो समय सिधै बंगलादेश निर्यात हुन थालेपछि अधिकांश कृषक बीउ उत्पादनमा लागेका छन् । कृषि ज्ञान केन्द्र डडेलधुराका कृषि विकास अधिकृत दिलबहादुर विष्टका अनुसार गत वर्ष डडेलधुराबाट मात्र १० करोड रुपैयाँभन्दा बढीको बीउ बंगलादेश निर्यात गरिएको छ । प्रमुख खाद्य बाली गहुँ, मकै, गेडागुडीसँगै तरकारीको बीउ बर्सेनि ५ हजार क्विन्टलभन्दा बढी उत्पादन हुने गरेको कृषि ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।

लगानीअनुरूप राम्रो मुनाफा हुन थालेपछि परम्परागत खेती छोडेर तरकारी र बीउ उत्पादन गर्ने कृषकको संख्या बढेको छ । ‘विदेशबाट फर्केर तरकारी र बीउ उत्पादनमा लगानी गर्ने दर्जनौं युवाहरूले यो क्षेत्रमा एउटा लहर नै ल्याएका छन्,’ क्षेत्रीय कृषि निर्देशनालयका कृषि प्राविधिक टेकबहादुर विष्टले भने, ‘परम्परागत कृषि खेतीले भविष्य सुनिश्चित नहुने बुझ्पेछि युवाहरू आधुनिक तरिकाले कृषि कर्ममा संलग्न भएका छन । जिल्लामा ३२ वटा युवा कृषक समूहले बीउ र तरकारी उत्पादनमा ठूलो लगानी गरेका छन् ।

सुरुमा जिल्लाको दुर्गममा रहेको गांगखेतका कृषकहरूले बीउ उत्पादन सुरु गरेका थिए । अगुवा कृषक विष्णु थापाले भने, ‘राम्रो मुनाफा हुन थालेपछि व्यावसायिक तरकारी खेती गरिरहेका कृषकले बीउ उत्पादनमा पनि हात हाले ।’ तत्कालीन कृषि विकास अधिकृत राजेन्द्र मिश्रले बीउ उत्पादनका लागिप्रोत्साहन गरेको सम्झँदै थापाले भने, ‘उत्पादन भएको बीउको बजार पनि कृषि कार्यालयले व्यवस्था गरिदिन्थ्यो ।’ हालका वर्षमा जिल्लामा तरकारी उत्पादन हुने पकेट क्षेत्रका रूपमारहेका अमरगढी नगरपालिका, भागेश्वर गाउँपालिका, आलीताल र गन्यापधुरा गाउँपालिकाका सयौं कृषक व्यावसायिक बीउ उत्पादनमा लागेका छन् ।

मुला, रायो केराउ, सिमी, मेथी, चम्सुर, गोलभेंडा, काँक्रो, भिन्डी, ब्रोकाउली, प्याज, काउली, अकबरे खुसार्नी, धनियाँ, सलगम र स्विचचार्डको बीउ प्रमुख रूपमा उत्पादन भई बंगलादेशसम्म पुग्ने गरेको जिल्ला कृषि ज्ञान केन्द्र डडेलधुराले जानकारी दिएको छ । ठाउँ ठाउँमा बीउ बैंकहरू स्थापना भएका छन् भने कृषकहरूले बैंकमा लगेर बीउ बिक्री गर्छन् ।

‘व्यवसायीहरूले बैंकबाट बीउ खरिद गरी विदेश निर्यात सुरु गरेका हुन् । कृषक र स्थानीय व्यवसायीका बीच कृषि ज्ञान केन्द्रले समन्वय स्थापना गरिदिएको छ,’ स्थानीय बीउ व्यवसायी हरिमोहन ऐरले भन्,े ‘बजारीकरण र प्रचारप्रसारमा पनि विभिन्न संघसंस्थाहरूले सहयोग गरिरहेका छन् ।’ उनका अनुसार बीउ व्यापारीहरू घरमै पुगेर खरिद गर्न थालेका छन् । कृषि ज्ञान केन्द्र र कृषि क्षेत्रमा कार्यरत विभिन्न गैरसरकारी संस्थाको तथ्यांकअनुसार गत वर्ष १० करोड रुपैया भन्दा बढीको बीउ र ५० करोडभन्दा बढीको तरकारी डडेलधुराबाट बाहिरिएको छ ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०९:०९
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

रैथाने धान संरक्षणमा स्थानीय

अगन्धर तिवारी

पर्वत — उन्नत जातको धानमा बढी उत्पादन हुनुको सट्टा बाला नलाग्ने र विभिन्न रोगको संक्रमणलगायत समस्या देखिएपछि मोदी गाउँपालिका–२ देउपुर कुँडुलेका किसान रैथाने धानबाली संरक्षण अभियानमा जुट्न थालेका छन् । 

करिब ५० परिवारले विगत ३ वर्षयता उन्नत जातका धान रोप्न छाडेका छन् । गत वर्ष लोकतन्त्र धानमा बाला नलाग्ने समस्या देखिएपछि फलेबास–३ पोखराचौरका किसानले पनि यो वर्ष उन्नत धान लगाएनन् । धान बढी उब्जनी हुने कटुवाचौपारीमा समेत कतिपय किसानले केही वर्षयता उन्नत धानको बीउ लगाउन छाडेका छन् ।

उन्नत जातका धानमा प्रत्यक्ष र तत्कालका लागि केही फाइदा देखिए पनि दीर्घकालीन बेफाइदा धेरै भएपछि किसान पुराना र स्थानीय बीउको संरक्षण गर्न थालेका हुन् । बर्सेनि बाहिरैबाट बीउ किन्नुपर्ने, ३० दिनभित्रको बीउ रोप्न नभ्याए फल नलाग्ने, धानको अनुपातमा चामल नपर्नेलगायत बेफाइदा बुझेपछि नयाँ जातका धान लगाउनै छोडेको कुँडुलेकी भिममायाँ चापागाईंले बताइन् । ‘केही वर्ष प्राविधिक र जानकारले उन्नत र आधुनिक धान रोप्दा फाइदा हुने बताएका थिए । कतिपयले दबाबै दिए,’ उनले भनिन्, ‘दुई वर्ष रोप्यौं । दुवै वर्ष थरीथरीका समस्या देखिएपछि चटक्कै छोड्यौं ।’ स्थानीय जातको धान संरक्षण गर्न थालेपछि अनादी, कनजिरा, मन्सरा, आँगालगायत बीउ खोज्न गाउँबाहिरबाट समेत किसान आउने गरेको स्थानीय हेमनाथ चापागाईंले बताए ।

‘विकासे धान रोप्दा धेरै फल लाग्छ भनेर कृषिका सरहरूले धेरै कर गर्नुभयो, हामीले मानेनौं,’ स्थानीय हेमनाथले भने, ‘अहिले ठीक गरिएछ भन्ने लागेको छ ।’ आधुनिक र उन्नत जातका धान खोज्दै गत असारमा कुश्मा, फलेबास र बेनीसम्मका किसानहरू कुँडुले पुगेको उनले बताए । कुँडुलेका किसानले मोदी तथा पातीखोलाको किसानका फाँटमा एक्ले, अनादी, कनजिरालगायत धान लगाएका छन् । बीच भाग अर्थात् कुँडुले आसपासको तप्केनीमा मन्सरा, वीरम्फुलेलगायत धान लगाएका छन् । माथिल्लो र सिँचाइ नहुने क्षेत्रमा आँगा, मार्सीलगायत धान लगाएको स्थानीय अगुवा किसान तुलसी पौडेलले बताइन् ।

अघिल्लो वर्ष उन्नत धानबाट धोका खाएपछि फलेबास–३ पोखराचौर र आर्खेतका किसानले यो वर्ष पुरानै जातमा फर्किएका छन् । गत वर्ष स्थानीय कृषि प्राविधिकहरूले दोब्बर फल्ने भन्दै अनुदानमा बाडेको धानमा बाला नलागेपछि यो वर्ष करिब दुई दर्जन बढी किसानले पूरै कोदेगुडुरा, मार्सी, मन्सुरालगायतका धानको बीउ खोजेर लगाएको स्थानीय पूर्णप्रसाद भुसालले बताए । ‘अघिल्लो वर्ष नगरपालिकाकै कृषि कार्यालयले फसायो,’ उनले भने, ‘अहिले कसैको कुरा सुनेनौं । पुस्तौंदेखिको धान छोडेकामा अहिले पछुतायौं ।’

नगरपालिकाले अनुदानमा वितरण गरेको ८० किलो लोकतन्त्र धानमा बाला लागेको थिएन । नगरप्रमुख पदमपाणि शर्माले राहत दिने बताए पनि एक वर्ष बितिसक्दा अझै राहत नपाएको किसानको गुनसो छ । जिल्लाभर धेरै फलाउने, छिटो पाक्ने, हावाहुरीबाट नढल्ने लगायतका फाइदाको पछि लाग्दै उन्नत जातका नाममा नक्कली र विभिन्न रोगको संक्रमण फैलाउने धानको बीउ रोक्नुपर्ने कतिपय किसान बताउँछन् ।

‘विगतमा उन्नत जातका भन्दै धेरै धानका बीउ ल्याइएको थियो,’ कटुवाचौपारीका केशवदास पौडेलले भने, ‘यहाँको माटोमा एक्ले र जेठोबुढो जत्तिको अरू फल्दैन । कृषिले पनि त्यो सिफारिस गर्नुपर्छ ।’ स्थानीय किसानले धेरै वर्षदेखि रोप्दै आएका धानमा मिसावट हुने भएकाले स्थानीय जातकै मूल बीउ भए उन्नत जातको बीउको आवश्यकता नहुने किसान दण्डपाणि पौडेलले बताए ।

प्रकाशित : मंसिर १, २०७६ ०९:०८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT