मोतीपुर औद्योगिक क्षेत्रको काम ठप्प

कान्तिपुर संवाददाता

बुटवल — दुई वर्षअघि विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन (डीपीआर) तयार गरिए पनि रूपन्देहीको मोतीपुरमा प्रस्तावित औद्योगिक क्षेत्र निर्माणको काम सुरु भएको छैन । संघीय सरकारले आर्थिक वर्ष ०७२/७३ मा तिनाउ किनारमा रहेको ८ सय १३ बिघा क्षेत्रफलमा प्रदेशस्तरीय औद्योगिक क्षेत्र बनाउने योजना ल्याएको थियो । 

त्यसयता डीपीआरसमेत तयार भइसकेको छ । बस्ती व्यवस्थापनको टुंगो नलाग्दा निर्माण र व्यवस्थापनको काम अघि नबढेको हो । वातावरणीय प्रभाव मूल्यांकन (ईआईए) प्रतिवेदन स्वीकृतिको कामसमेत अल्झिएको छ ।

प्रस्तावित जग्गा नदी उकास क्षेत्र हो । उक्त जग्गाको ०७३ वैशाख २९ मा परियोजनाको नाममा लालपुर्जा बनेको छ । त्यही स्थानको करिब १ सय ५० बिघा क्षेत्रफलमा बस्ती रहेको छ । त्यहाँ ०२७ सालदेखिको बसोबास छ ।

सार्वजनिक जग्गा ओगटेर बसेकाले आफू हटेर औद्योगिक क्षेत्र बन्न नदिने अडान लिएका छन् । स्थानीय तह र यस क्षेत्रका जनप्रतिनिधि उनीहरूकै पक्षमा छन् । सीमा जोडिएका स्थानीय तहले बस्ती व्यवस्थापन गरेर मात्र औद्योगिक क्षेत्र निर्माणको काम अघि बढाउन सुझाव दिएका छन् । बस्ती त्यही व्यवस्थापन गर्ने वा स्थानान्तरण गर्ने भन्नेबारेमा अन्य सरोकारवाला भने विभाजित छन् ।

मोतीपुर औद्योगिक क्षेत्र परियोजनाका प्रमुख निमेश अधिकारीले सर्वसहमतिमा काम गर्ने वातावरण नभएकाले भौतिक निर्माणका काम गर्न नसकेको बताए । ‘बस्ती त्यहीं राख्ने वा स्थानान्तरण गर्ने भन्ने कुरा टुंगिन बाँकी छ,’ उनले भने, ‘यसलाई नटुंग्याईकन मुआब्जा तोक्न वा अन्य योजना कार्यान्वयन गर्न नसकिएको हो ।’ स्थानीयको राय लिएर मात्रै भौतिक निर्माणको काममा लाग्ने औद्योगिक व्यवस्थापन लिमिटेडको सुझावअनुसार पछिल्लो समय सार्वजनिक सुनुवाइको तयारी गरेको उनले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७६ ०९:३६
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

भान्सामा बिरलै बसाउँछ कालानमक

कम खर्चमा बढी उत्पादन हुने अन्य उन्नत जातका धानमा किसानको आकर्षण 
मनोज पौडेल

(कपिलवस्तु) — एक समय कसैको भान्सामा कालानमक चामल पाक्दा टोलछिमेक सुगन्धित हुन्थ्यो । खाँदा मुलायम । उस्तै स्वादिष्ट पनि । यसको स्वाद लिने यस्तै बखान गर्थे । डेढ दशकअघिसम्म यहाँ घरमा पाहुना सत्कारमा कालानमकको भात पस्किने गरिन्थ्यो । जिल्लामा यो मान र प्रतिष्ठाको प्रतीक बनेको थियो । बास्नादार प्रजातिको यो धान अहिले सम्झनामा सीमित बनेको छ । 

यो रैथाने धान तराईका भान्सामा बिरलै पाइन्छ । जिल्लाकै पहिचान र कृषकको शानका रूपमा रहेको कालानमक लोप हुँदै गएको छ । लगानीअनुसार प्रतिफल नहुँदा कृषकले लगाउन छाडेका छन् । तराईमा कपिलवस्तु र रूपन्देहीको दक्षिणी क्षेत्रमा खेती हुन्थ्यो । अहिले यसको लागत बढी पर्छ । रोग–कीरा बढी लाग्छन् । धेरै स्याहार गर्नुपर्छ । पानी पनि उत्तिकै बढी चाहिन्छ ।

यसको माग धेरै छ । उत्पादन भने कम छ । राम्रो फलाउन समस्या छ । त्यसैले किसानले यसको खेती गर्न छाडेका छन् । कमैले खेती गरेको देखिन्छ । कम खर्चमा बढी उत्पादन हुने अन्य उन्नत जातका प्रजातिमा किसानको आकर्षण बढेको छ । ‘सिँचाइको राम्रो व्यवस्था रहेको खेतमा कालानमक लगाउन सकिन्छ,’ वरिष्ठ कृषि प्राविधिक राकेश ओझाले भने, ‘धान फल्न पनि बढी समय लाग्छ ।’

त्यसैले कृषकको आकर्षणमा कालानमक नपरेको उनले बताए । कालानमक कपिलवस्तु र रूपन्देहीको ब्रान्ड रहेको किसान संघ केन्द्रीय सदस्य चतुर्भुजमणि त्रिपाठीले बताए । ‘स्थानीय तह, प्रदेश र संघको बाली विकास र संरक्षणका प्रशस्त कार्यक्रम छन्,’ उनले भने, ‘तर, यसको संरक्षणका लागि सबै उदासीन छन् ।’ उनका अनुसार यो शताब्दी पुरानो अनाज हो । अहिले लोप भइसकेको छ । पुर्खाले छाडेको नासो इतिहास बन्न लाग्दा पनि सबै चुपचाप रहेको उनले बताए ।

यो धान पृथक् छ । कालो हुने हुँदा यसलाई कालानमक भन्ने गरिएको कृषक बताउँछन् । डेढ दशकअघि दुवै जिल्लामा १० हजारभन्दा बढी हेक्टरमा कालानमक खेती हुन्थ्यो । ४/५ वर्षदेखि मुस्किलले ६/७ सय हेक्टरमा खेती भइरहेको कृषि ज्ञान केन्द्र प्रमुख रामचन्द्र आर्यालले बताए । ‘२ वर्षअघिसम्म २ बिघामा धन लगाउँथे,’ कपिलवस्तु नगरपालिका–३ का चैतु यादवले भने, ‘अहिले लगाउनै छाडें ।’

सिँचाइ झन्झट, लगानीअनुसार परिश्रम नउठ्ने भएकाले बेवास्तामा परेको हो । ‘पहिला यही धान बढी उत्पादन हुन्थ्यो,’ उनले भने, ‘अहिले हुँदैन, त्यसैले यो वर्ष कालानमक खेती गरिनँ ।’ बर्सेनि नयाँ र उन्नत जातका धानखेती गर्ने क्रम बढ्दै गएका कारण धानका रैथाने जात संकटमा पर्ने खतरा बढ्दै गएको वरिष्ठ कृषि विशेषज्ञ खुर्सेद अहमद खाँले बताए ।

पछिल्ला दिनमा किसानका खेतमा काला रङका धानका बाला झुलेको देखिन छाडेको छ । अन्य जातका पहेंला धान जताततै झुलेको देखिन्छ । जनसंख्या बढ्दै गएका कारण मीठो मसिनोभन्दा पनि परिवारका सबै सदस्यले पेटभरि खानुपर्ने भएकाले कम स्वादिलो भए पनि उन्नत र हाइब्रिड जातका धानखेती गर्नुपर्ने अवस्था आएको पकडीका कृषक सुरेन्द्र त्रिपाठीले बताए ।

यस वर्ष परीक्षणका रूपमा जिल्लामै धेरै कपिलवस्तु नगरपालिका–२ का अध्यक्ष रामभजन कलवारले १५ बिघामा कालानमक लगाएका छन् । ‘अहिलेसम्म राम्रो छ,’ उनले भने, ‘राम्रो उत्पादन भयो भने अर्को वर्ष राम्ररी खेती गर्छु ।’ कलानमक चामल प्रतिकेजी १२० रुपैयाँ पर्छ । यो चामल स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि फाइदाजनक छ । यो चामलमा कोलेस्ट्रोटलको मात्र कम हुन्छ । कोलेस्ट्रोल रगतमा पाइने एक प्रकारको बोसो हो । त्यो बढ्दै जाँदा थाहा नपाउने गरी मुटुको समस्या बल्झिन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २६, २०७६ ०९:३५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
×