मासियो सलकपुरको सुन्तला

पर्वत पोर्तेल

(सलकपुर, इलाम) — कात्तिकदेखि नै लटरम्म फलेका सुन्तलाले दक्षिणी इलामको सानो गाउँ सलकपुर पहेंलपुर हुन्थ्यो । गाउँको नामै ‘गोल्डेन भ्याली’ राखिएको थियो । ६ वर्षयता भने पहेंलपुर सुन्तला फल्ने यो गाउँले पहिचान गुमाउँदै छ । लटरम्म सुन्तला फल्ने बोटहरू क्रमश: मासिन थालेका छन् ।

‘विगतमा हरेक शनिबार र आइतबार सुन्तला खरिद गर्न आउने भारतीय पर्यटकले गाउँ भरिभराउ हुन्थ्यो,’ स्थानीय सुन्तला किसान लाखमान तामाङले सुनाए, ‘बोटै मासिन थालेपछि न सुन्तला फलोस्, न त पर्यटक नै आउन् ।’

विगतमा भारतको मिरिक, दार्जिलिङ, सिलिगुडी, सिक्किम, कोलकातालगायतबाट सुन्तला खरिद गर्न भारतीय व्यापारी र पर्यटक आउँथे । कात्तिक पहिलो सातादेखि पुस पहिलो सातासम्म सुन्तला पाक्ने सिजन हो । रोङ गाउँपालिका–६ सलकपुरका सत्यम राईको करिब ४० रोपनी क्षेत्रमा सुन्तलाको बगान थियो । अहिले सबै बोट मासियो ।

स्थानीय लाखमान तामाङ, कौसिला तामाङलगायत सयभन्दा बढी किसानको हविगत पनि उस्तै छ । ‘सुन्तले गाउँका रूपमा पहिचान बनाएको सलकपुरको पहिचानै संकटग्रस्त बन्न पुगेको छ,’ अर्का स्थानीय सुवास भण्डारीले भने, ‘बर्सेनि सुन्तला बगानहरू मासिँदै छन् ।’ सलकपुरमा प्रतिघर कम्तीमा ५० देखि बढीमा ३ सय बोटसम्म सुन्तला खेती हुँदै आएको थियो । अज्ञात रोगको संक्रमणका कारण कुल सुन्तला बगानमध्ये ९० प्रतिशत हाराहारी मासिइसकेको छ । बाँकी पनि क्रमश: मासिने क्रममा छ । किसान लाखमानले झ्याङ सुकेर बोट दाउराका रूपमा प्रयोग गर्न बाध्य भएको बताए । ‘यी बोटले पहिला सुन्तला खुवाए, अहिले दाउरा बालेर भात खुवाइरहेका छन्,’ उनले भने । स्थानीयवासीको मुख्य नगदेबाली सुन्तला खेतीबाट वार्षिक ३ करोड बढी आम्दानी हुन्थ्यो । स्थानीय किसान कुमार मोक्तानका अनुसार सुन्तलाका बोट सुक्दै मर्न थालेपछि आम्दानीको दरिलो स्रोत नै गुमेको छ ।

कारण पत्ता लागेन
स्थानीयका अनुसार पहिला जरा कुहिने, पात चाउरिँदै झर्ने र सिंगो बोट नै सुक्दै जाने समस्या देखिएको लामो समय बित्यो । यो समस्याले सिंगो सुन्तला बगानै मासिँदासमेत कृषि सम्बद्ध निकायले खास चासो नदिएको स्थानीयको आरोप छ । करिब २ वर्षअघि बाली संरक्षण प्रयोगशाला विराटनगरले ‘सर्भे एन्ड सर्भिलेन्स’ नामक योजना बनाएर अनुसन्धानका लागि लाखौं बजेट समेत विनियोजन गरेको थियो । कृषिविज्ञ र प्राविधिकसहितको टोलीले वर्ष दिन लगाएर अनुसन्धान पनि गर्‍यो । तर, लाखौं खर्चिएर भएको अनुसन्धानको रिपोर्ट अहिलेसम्म बाहिर नआएको स्थानीयको आरोप छ ।



प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७६ ०७:५८
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

लुम्लेको पर्यटन साइनो

नवीन पोखरेल

काठमाडौँ — भूतपूर्व बेलायती गोर्खालाई न्यायिक अभियानमार्फत् बेलायतको आवासीय अधिकार दिलाएपछि जोआना लुम्ले ‘गोर्खाली चेली’ का उपनामले चर्चित बनिन् । नेपालमा २०७२ मा गएको महाभूकम्पबाट पीडितका लागि राहत संकलनका लागि उनको रोदनयुक्त अनुनय बेलायतका लोकप्रिय टीभी च्यानलहरू बीबीसी, आईटीभी, च्यानल फोर, च्यानल ५ र स्काईमा बजेपछि बेलायतीले सक्दो सहयोग पनि गरे ।

उनको ‘नेपाल अर्थक्वेक अपिल’ बाट एकै दिन करिब ३ अर्ब रुपैयाँ संकलन भएको समाचार प्रकाशित भएको थियो । अभियानलाई बेलायती महारानी र युवराज चार्ल्सले समेत समर्थन गरेका थिए ।

बेलायतको नेपाली समुदायसँग निकट रहेकी बेलायती अभिनेत्री जोआना लुम्ले एकपटक फेरि नेपालसँग जोडिएकी छन् । यद्यपि उनको यो ‘कनेक्सन’ अभिनय वा गोर्खा आन्दोलनले भने जुराएको होइन् । नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि उनी सद्भावना दूत (गुडविल एम्बासेडर) छानिएसँगै उनको फेरि चर्चा सुरु भएको हो । बेलायतको माथिल्लो सदन ‘हाउस अफ लर्डस’ मा गत बिहीबार आयोजित विशेष कार्यक्रममा अभिनेत्री लुम्लेसहित बेलायतको सर्वाधिक धनाढ्य व्यापारिक घराना हिन्दुजा ब्रदर्सका गोपीचन्द हिन्दुजा र बेलायती उपल्लो सदनकी सदस्य ब्यारोनेस बर्मालाई ‘गुडविल एम्बासेडर’ घोषणा गरिएको हो । विश्वभरका पर्यटन व्यवसायीको कुम्भमेला मानिने ‘वर्ल्ड ट्राभल मार्केट’ (डब्ल्यूटीएम) मा भाग लिन लन्डन गएका बेला संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्ययनमन्त्री योगेश भट्टराईले उनलाई सद्भावना दूत नियुक्त गरेका हुन् ।

नियुक्तिपछि नेपाल भ्रमण वर्ष २०२० प्रवर्द्धन र बेलायतबाट नेपाल जाने पर्यटक संख्या बढ्ने विश्वास मन्त्री भट्टराईको छ । यसबाट नेपाली समुदाय पनि आशावादी छन् । ‘त्यस्ता हाई प्रोफाइल व्यक्तिले बोलेका कुरा बेलायतमा सुनिन्छ । यसबाट हामी आशावादी छौं,’ ब्रिटेन नेपाल च्याम्बर अफ कमर्सका उपाध्यक्ष तथा ट्राभल टुर व्यवसायी विराज भट्ट भन्छन् । भट्टले ४ देखि ६ नोभेम्बरसम्म लन्डनमा भएको वर्ल्ड ट्राभल मार्केट प्रदर्शनी नेपाल पर्यटन प्रवर्द्धनका लागि कोसेढुंगा भएको दाबी गरे । बेलायतका लागि नेपाली राजदूत डा. दुर्गाबहादुर सुवेदीले बेलायतबाट नेपाल जाने पर्यटकको संख्या बढिरहेको जनाउंदै यसवर्ष ७५ हजार र आउंदो वर्ष एक लाख पर्यटक नेपाल लैजाने उद्देश्यले प्रवर्धनात्मक कार्यक्रम गरिएको जनाए ।

प्रकाशित : कार्तिक २४, २०७६ ०७:५८
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×