बैंकले मनपरी बिमा गर्न नपाउने

यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — बैंक तथा वित्तीय संस्थाले गर्ने बिमामा कडाइ हुने भएको छ । निक्षेप संकलनको प्रतिस्पर्धामा बैंक तथा वित्तीय संस्थाले ठूला र महत्त्वाकांक्षी योजना सार्वजनिक गर्न थालेपछि सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि बिमा समितिले कडाइ गर्न लागेको हो । 

‘बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सेवाग्राहीलाई निःशुल्क बिमा योजना घोषणा गरेको भेटिएको छ,’ बिमा समितिका अध्यक्ष चिरञ्जीवी चापागाईंले भने, ‘त्यस्ता कारोबारलाई नियमनको दायरामा ल्याउनुपर्नेछ ।’ यसका लागि समितिले अध्ययन प्रक्रिया अघि बढाएको उनले बताए । ‘हाम्रो उद्देश्य बिमितिले कानुनले दिएको सुविधा सजिलै पाउन् भन्ने हो,’ उनले थपे, ‘हाल केही बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सार्वजनिक गरेका बिमा योजनामा कानुनी र विश्वासनीय आधार देखिएन ।’

एक/डेढ वर्षयता बैंक तथा वित्तीय संस्थाले निक्षेप संकलनसँगै विभिन्न किसिमका बिमा योजना ल्याएका छन् । ती योजना स्वास्थ्य, शिक्षा, ठूला प्राणघातक रोग, दुर्घटनालगायतको बिमासँग सम्बन्धित छन् । प्रायः त्यस्ता योजना निःशुल्क छन् । ती बिमा योजना बैंक तथा वित्तीय संस्थामा निक्षेप संकलन गर्ने निक्षेपकर्ताका लागि हो । यस्ता योजनाले विकृति भित्र्याउने, बास्तविक पीडित सुविधाबाट वञ्चित हुने निष्कर्षका आधारमा समितिले कडाइ गर्न लागेको हो ।

‘बैंक तथा वित्तीय संस्थाले गल्ती गरे, उनीहरूलाई बिमा गर्न दिनु हुँदैन भन्ने होइन,’ अध्यक्ष चापागाईले भने, ‘तर, उनीहरूले गरेको बिमासम्बन्धी कामको पनि नियमन हुनुपर्‍यो । अप्ठ्यारो पर्दा बिमित सुविधाबाट वञ्चित हुनु नपरोस् ।’

यसका लागि समितिले आन्तरिक रूपमा गृहकार्य सुरु गरेको उनले बताए । बिमा कम्पनीसँग एक चरणमा छलफल भएको र त्यस विषयमा सत्यतथ्य बुझेर प्रतिवेदन तयार गर्न दुई छुट्टाछुट्टै समिति गठन गरिएको उनले बताए । बैंक तथा वित्तीय संस्थाद्वारा हुँदै आएको जीवन बिमाबारे अध्ययन गर्न विमाविज्ञ भोजराज शर्माको संयोजकत्वमा र निर्जीवन बिमाबारे अध्ययन गर्न कार्यकारी निर्देशक राजुरमण पौडेलको संयोजकत्वमा समिति गठन भएको छ ।

शर्मा संयोजक रहेको समितिमा नेपाल लाइफ र मेटलाइफ एलिको इन्स्योरेन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सदस्य छन् भने पौडेल संयोजक रहेको समितिमा शिखर र एनएलजी इन्स्योरेन्सका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सदस्य छन् । मंगलबार ती समिति गठन भएका हुन् । दुवै समितिले एक साताभित्र प्रतिवेदन बुझाउनेछन् ।

दुवै समितिले बैंक तथा वित्तीय संस्थाद्वारा सञ्चालित बिमा कार्यक्रमलाई कसरी नियमनको दायरामा ल्याउन सकिन्छ भन्ने विषयमा अध्ययन सुरु गरेका छन् । यसका लागि विभिन्न विकल्पका रूपमा अध्ययन भइरहेको समितिका एक सदस्यले बताए । ‘बिमा कम्पनीले बैंकसँग सम्झौता गर्दा बिमा समितिको पूर्वस्वीकृत लिनुपर्ने, बैंकद्वारा बिमा गरिएका ग्राहकले पनि बिमाका लागि छुट्टै फाराम भर्नुपर्ने, निक्षेपकर्तालाई बैंकले दिने सुविधाहरूको छुट्टाछुट्टै प्रस्तवना तयार गर्नुपर्नेलगायत विषयमा अध्ययन तथा छलफल भइरहेको ती अधिकारीले बताए ।

बैंक तथा वित्तीय संस्थाले निक्षेपमा ल्याएका बिमा योजनामा कुन बैंकसँग सम्झौता गरेको हो ? दाबी भुक्तानी लिन कहाँ सम्पर्क गर्ने हो ? लगायत विषय प्रस्टसँग देखिने गरी उल्लेख गर्नुपर्ने लगायत विषयमा पनि छलफल भइरहेको जनाइएको छ ।

बैंक तथा वित्तीय संस्था बिमा समितिको नियमनभित्र नभएकाले केही यो विषयमा राष्ट्र बैंकसँग पनि समन्वय गर्ने पर्ने र त्यसका लागि पनि छलफल भइरहेको छ । ‘राष्ट्र बैंकसँग पनि केही विषयमा समन्वय गर्नुपर्नेछ,’ ती सदस्यले भने, ‘यो सम्बन्धीमा छुट्टै निर्देशिका पनि जारी गर्नुपर्ने हुन सक्छ ।’ बैंक तथा वित्तीय संस्थाले सार्वजनिक गरेका बिमा योजनाहरूमा निक्षेपकर्तालाई विभिन्न किसिमका रोग, दुर्घटनालगायत छन् । बिमा कम्पनी ती विषयमा बिमा गर्नका लागि निश्चित मापदण्ड तोकेको हुन्छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २२, २०७६ ११:०१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

नेपाल बैंकका प्रबन्धकले गरे हिनामिना

नेपाल बैंकका वरिष्ठ प्रबन्धक भूपराज कोइरालाले कृत्रिम निक्षेप देखाएर ब्याज लिने र बढी भएको ब्याज आफ्नो खातामा स्थानान्तरण गरी ६० देखि ७० लाख रुपैयाँसम्म हिनामिना ।
यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — नेपाल बैंकका कर्मचारी भूपराज कोइरालाले आर्थिक अनियमितता गरेको खुलासा भएको छ । कोइरालाले विभिन्न शाखामा प्रमुख रहँदा वास्तविकभन्दा बढी मुद्दती निक्षेप देखाएर बैंकबाट ब्याज असुल्ने र बढी भएको ब्याज आफ्नो खातामा स्थानान्तरण गरी अनियमितता गरेको आरोप बैंकले लगाएको छ । 

कोइरालाले करिब ६० देखि ७० लाखसम्म हिनामिना गरेको बैंकको प्रारम्भिक प्रतिवेदनले देखाएको छ । ‘कम्तीमा करिब ६० लाख रुपैयाँ हिनामिना भएको देखिएको छ,’ स्रोतले भन्यो, ‘अझै अनुसन्धान बाँकी रहेकाले रकम अझै बढ्न सक्छ ।’ हाल यो मुद्दा प्रहरीको केन्द्रीय अनुसन्धान ब्युरो (सीआईबी) ले अनुसन्धान गरिरहेको छ । कोइरालालाई बैंकले निलम्बन गरिसकेको छ ।

लेखा परीक्षणका क्रममा दोषी भेटिएपछि थप अनुसन्धानका लागि सीआईबीलाई आग्रह गरिएको बैंकका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत कृष्णबहादुर अधिकारीले स्वीकार गरे । ‘आन्तरिक लेखा परीक्षणका क्रममा दोषी देखियो,’ उनले भने, ‘सम्बन्धित कर्मचारीलाई निलम्बन गरिएको छ भने बैंकिङ कसुरको अभियोगमा प्रहरीले थप अनुसन्धान गरिरहेको छ ।’

कोइराला नेपाल बैंकका नवौं तहका कर्मचारी हुन् । ०६१ सालमा कोइराला छैटौं तहबाट नेपाल बैंकमा प्रवेश गरेका थिए । गत साउनदेखि उनी बैंकमा कर्णाली प्रदेश प्रमुखको जिम्मेवारीमा थिए । त्यसअघि उनी भक्तपुर, डिल्लीबजारलगायत शाखा प्रमुख थिए । सोही समयमा पदीय दुरुपयोग गरी कोइरालाले आर्थिक अनियमितता गरेको देखिन्छ । ‘कोइरालाले ५/७ वर्षअघि देखि नै सो काम आर्थिक हिनामिना गर्दै आएका रहेछन्,’ बैंक स्रोतले भन्यो, ‘पछिल्लो समय डिल्लीबजारको शाखाबाट यो कुरा बाहिरियो ।’

कोइरालाले बैंकको स्वचालित सिस्टमलाई म्यानुअल रूपमा चलाएर बैंकको दायित्व बढी देखाउने र त्यसरी आएको पैसा आफ्नो खातामा स्थानान्तरण गरेको अनुसन्धानका क्रममा देखिएको छ । उनले निक्षेपकर्ताको बचत चलाएका छैनन् । म्यानुअल रूपमा धेरै ब्याज देखाएर बैंकको दायित्व बढाएका छन्, यसले बैंकको खर्च बढाएकाले मुनाफामा असर परेको देखिन्छ । हाल उनी फरार छन् । प्रहरीले उनको खोजी गरिरहेको छ ।

रकम धेरै नभए पनि ती कर्मचारी नियत खराब देखिएपछि निलम्बित गरिएको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अधिकारीले बताए । ‘कति रकम हिनामिना भयो, त्यो मुख्य कुरा होइन, अनुसन्धानपछि थाहा होला,’ उनले भने, ‘कर्मचारीको नियत खराब र दोषी देखियो ।’ बैंकमा सुशासन कायम गर्ने सवालमा आर्थिक हिनामिना, अनैतिक व्यवहार र गलत आचरण रहेका कुनै कर्मचारीलाई पनि नछोडिने उनले बताए । ‘सुशासन कायम राख्ने र आर्थिक हिनामिनाको सवालमा बैंकले शून्य सहनशीलताको नीति लिएको छ,’ उनले भने, ‘यो कुरा बैंकले सबै तह र तप्काका कर्मचारीमा पुर्‍याउन निर्देशन दिएको छु ।’

गलत आचरण, आर्थिक हिनामिनालगायत विभिन्न उजुरीका आधारमा बैंकले अरू कर्मचारीउपर पनि छानबिन भइरहेको स्रोतले बताएको छ । अरू कर्मचारीको विषयमा जिज्ञसा राख्दा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत अधिकारीले भने, ‘केही कर्मचारी उपर अध्ययन अनुसन्धान भइरहेको छ, टुंगोमा पुगिएको छैन ।’ आन्तरिक लेखापरीक्षणको क्रममा दोषी पाइएपछि दसैंअघि नै बैंकले कोइरालालाई सीआईबीलाई अनुसन्धान गर्न आग्रह गर्ने निर्णय गरेको थियो । सोहीअनुसार थप अनुसन्धानका लागि प्रहरीलाई जिम्मा दिइएको हो । उनलाई बैंकर कसुरको आरोप लागेको प्रहरी स्रोतले बताएको छ ।

आर्थिक अनियमितता गरेको आरोपमा बैंकले छैटौं तहकी कर्मचारी सदीक्षा कार्कीलाई पनि बर्खास्त गरेको छ । कार्की नयाँ कर्मचारी हुन् । गत जेठ २ मा नेपाल बैंकमा नियुक्ति पाएकी कार्की चितवनमा कार्यरत थिइन् । कार्कीले पनि बैंकको ६० हजार रुपैयाँ आफ्नो खातामा हालेकी थिइन् । परीक्षण काल नसकिँदै गल्ती भेटिएपछि जागिरबाटै बर्खास्त गरिएको बैंक स्रोतले जनाएको छ । नेपाल बैंक विसं १९९४ मा स्थापना भएको नेपालका सबैभन्दा जेठो बैंक हो । यसमा नेपाल सरकारको ५१ प्रतिशत सेयर लगानी छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २०, २०७६ २१:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT