बढ्यो बत्तीको व्यापार

नुमा थाम्सुहाङ

काठमाडौँ — सर्वसाधारणले तिहारमा घर, पसल उज्यालो बनाउन माटाका दिया, मैन तथा ‘इलेक्ट्रोनिक्स लाइट’ किन्न सुरु गरेका छन् । सादा र बुट्टा भरिएका माटाका दिया र झिलिमिली पार्ने ‘इलेक्ट्रोनिक्स लाइट’ किन्ने ग्राहकका कारण असनका पसलहरूमा भीड हुन थालेको छ । तिहारमा अन्य समयमा भन्दा दिया तथा इलेक्ट्रोनिक्स लाइटको व्यावसायिक कारोबार राम्रो हुने व्यापारीहरूको भनाइ छ ।

घर झिलिमिली पार्न नयाँ वानेश्वरका वीरेन्द्र श्रेष्ठले असनको गल्लीको एक पसलमा एलईडी कनेक्ट लाइट किनेर फर्किए । एउटाबाट अर्कोमा जोडेर बाल्न सजिलो र मल्टिप्लगको आवश्यकता नभएकाले एलईडी कनेक्ट लाइट किनेको उनले बताए । ‘बाल्नलाई र एकबाट अर्कोमा जोड्न सजिलो छ,’ उनले भने, ‘घरमा बच्चाहरूलाई रमाइलो लाग्ने र पिलपिल बलिरहन्छ ।’ ७ सय रुपैयाँको एलईडी कनेक्ट लाइट किनेको उनले सुनाए ।

असन गल्लीमा ४ वर्षदेखि एस गिफ्ट सप चलाउँदै आएका सरोज सापकोटाका अनुसार लेजर, डिस्को, फलिङ, पाइप, रोलिङ र एलईडी लाइट बजारमा उपलब्ध छन् । यीमध्ये एलईडी लाइट बढी रुचाउने उनी बताउँछन् । ‘तिहारमा ग्राहकले झिलिमिली बल्ने लाइट बढी खोज्छन्, त्यसमा पनि एलईडी लाइट राम्रो छ,’ उनले भने, ‘यसले कम भोल्ट पनि लिने भएकाले मानिसको रोजाइमा परेको हो ।’ यी लाइटहरू कम्तीमा पनि ३ वर्षसम्म टिक्ने उनी सुनाउँछन् ।

उनको पसलमा ५० रुपैयाँदेखि १३ सय रुपैयाँसम्मका लाइटहरू राखिएका छन् । चिनियाँ र भारतीय लाइट बजारमा पाइने उनले बताए । तिहारका लागि २ लाख रुपैयाँका लाइट पसलमा ल्याएको उनले सुनाए । दिनमा २५ हजार रुपैयाँको कारोबार गरिरहेका छन् ।

तिहारको समयमा घरलाई झिलिमिलीलाई पार्न बजारमा आएको नयाँ इलेक्ट्रोनिक्स लाइट प्रयोग गरिए पनि माटाका दिया पनि बालिन्छ । माटे दियो किन्नेको भीड पनि उस्तै छ । सादा र बुट्टासहितका माटे दिया बेच्न राखिएको छ ।

भोटाहिटीकी रीता श्रेष्ठले मखनबाट लक्ष्मी पूजाका लागि दुई दर्जन माटे दिया किनिन् । घरमा बत्ती भए पनि दियो बाल्दा भगवान् खुसी हुने विश्वासमा दियो किनेको उनी सुनाउँछिन् । ‘अरू बालिने बत्तीको भन्दा दियोको उज्यालो नै बेग्लै हुन्छ,’ उनले भनिन्, ‘अरू समयमा बालिँदैन, तिहारको समयमा उज्यालो घर देख्न नै रमाइलो लाग्छ ।’

रौतहटका मोहम्मद हुसैनले मखनमा तिहारको समयमा १५ वर्षदेखि माटे दियो बेच्दै आएका छन् । भारतको कोलकाता र आफ्नै गाउँ रौतहटबाट आउने माटे दियो बेच्ने गरेको उनले बताए ।

‘भारतबाट आयातित यस्ता दियामा बुट्टा हुन्छ, ५० कार्टुन दियो ल्याएको छु,’ उनले भने, ‘एक कार्टुनमा ४ सय पिस हुन्छ ।’ रौतहटबाट एक ट्रक माटे दियो ल्याएको उनले बताए । एक ट्रकमा एक लाख दिया रहेको उनी सुनाउँछन् ।

अरू समयको भन्दा तिहारको समयमा माटाका दिया बढी बिक्री हुने उनको अनुभव छ । दिनमा १० हजार बराबरका दियाको व्यापार गरिरहेका उनले छठसम्ममा सबै बिक्ने बताए । बुट्टा भरिएका दियाको प्रतिदर्जन ४० रुपैयाँ र साधारण दियाको प्रतिदर्जन ३५ रुपैयाँका दरले बिक्री गरिहेका उनको भनाइ छ ।

तिहारमा घर, पसल झिलिमिली बनाउन दियो तथा इलेक्ट्रोनिक्स लाइट मात्र नभई मैन पनि बाल्ने गरिन्छ ।

सोह्रखुट्टेकी रिना श्रेष्ठले तिहारकै लागि मैन बत्ती किनिन् । तिहारकै लागि नभए पनि अरू बेला पनि मैन बाल्न सकिने उनले बताइन् ।

बारा, कलैयाका अम्जद खान पैठानले असनमा १९ वर्षदेखि मैन बत्ती बेच्दै आएका छन् । इलेक्ट्रोनिक्स लाइट र दियो मात्र नभई मानिसहरूलाई मैन बत्ती पनि चाहिने भएकाले मैनको बत्ती बेच्दै आएको उनले बताए ।

प्रकाशित : कार्तिक ७, २०७६ ०८:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

अर्थतन्त्र बचतमा, रेमिट्यान्स वृद्धिदर ऋणात्मक 

गत वर्ष यसै अवधिमा शोधनान्तर स्थिति २५ अर्ब ४५ करोडले घाटामा थियो 
कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — चालु आर्थिक वर्षको पहिलो दुई महिनामा अर्थतन्त्र बचतमा छ । अघिल्लो वर्ष सबै महिना घाटामा रहेको शोधनान्तर स्थिति गत असार र साउनमा बचतमा छ । मुलुकबाट बाहिरिने र भित्रिने मुद्रा (रकम) बीचको अन्तर देखाउने शोधनान्तर (भुक्तानी सन्तुलन) ८ अर्ब ८३ करोड रुपैयाँले बचतमा छ । 

राष्ट्र बैंकका अनुसार अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा शोधनान्तर स्थिति २५ अर्ब ४५ करोडले घाटामा थियो । भदौको शोधनान्तर बचत असारको भन्दा बढी हो । असारमा शोधनान्तर स्थिति ६ अर्ब ५ करोड रुपैयाँले बचतमा थियो । चालु आर्थिक वर्षको सुरुसँगै आयात वृद्धिदर घटेको, प्रत्यक्ष विदेशी लगानी बढेको, निर्यात वृद्धिदर सुधारिएकोलगायत कारण शोधनान्तरमा सुधार देखिएको हो ।

‘अमेरिकी डलरमा शोधनान्तर स्थिति अघिल्लो वर्षको दुई महिनासम्ममा २३ करोड ९ लाखले घाटामा रहेकामा गत भदौमा ७ करोड ८५ लाखले बचतमा रहेको छ,’ राष्ट्र बैंकको भदौ महिनाको आर्थिक तथा वित्तीय स्थितिमा भनिएको छ । गत भदौमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी १ अर्ब ९८ करोड रुपैयाँ छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा प्रत्यक्ष वैदेशिक लगानी १ अर्ब २३ करोड रुपैयाँ थियो ।

शोधनान्तरमा सुधार देखिए पनि चालु खाता अझै घाटामै रहेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । गत भदौमा चालु खाता घाटा २१ अर्ब ७९ करोड रुपैयाँ छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो घाटा ३५ अर्ब १६ करोड रुपैयाँ थियो ।

विदेशी विनिमय सञ्चिति बढ्यो
गत भदौमा १० खर्ब ७८ अर्ब ९४ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । गत असारमा यस्तो सञ्चिति १० खर्ब ३८ अर्ब रुपैयाँ थियो । ‘अमेरिकी डलरमा भने यस्तो सञ्चिति ०७६ असारमा ९ अर्ब ५० करोड रहेकामा गत भदौमा ९ अर्ब ४४ करोड कायम भएको छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ ।

विदेशी विनिमय सञ्चितिमध्ये राष्ट्र बैंकमा रहेको सञ्चिति ९ खर्ब ३२ अर्ब ६० करोड छ । भदौ मसान्तको कुल विदेशी विनिमय सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको अंश २३.८ प्रतिशत छ । गत साउन र भदौ महिनाको आयातलाई आधार मान्दा बैंकिङ क्षेत्रसँग रहेको सञ्चितिले ९.६ महिनाको वस्तु आयात र ८.४ महिनाको वस्तु तथा सेवा आयात धान्न पर्याप्त रहने राष्ट्र बैंकको दाबी छ ।

रेमिट्यान्स वृद्धिदर ऋणात्मक
गत साउन र भदौमा कुल १ खर्ब ५३ अर्ब ७३ करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स नेपाल भित्रियो । गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा नेपाल आएको रेमिट्यान्स थोरै हो । ०७५ भदौमा १ खर्ब ५४ अर्ब २० करोड रुपैयाँ रेमिट्यान्स मुलुक भित्रिएको थियो । करिब डेढ वर्षपछि रेमिट्यान्स आप्रवाह ऋणात्मक बनेको हो । गत वर्षका बाह्रै महिना रेमिट्यान्स वृद्धिदर उच्च थियो ।

गत आर्थिक वर्षका सुरुका महिनामा रेमिट्यान्स आप्रवाह वृद्धिदर करिब ३८ प्रतिशतसम्म पुगेको थियो । त्यसपछि घट्न थालेको वृद्धिदर गत असारमा साढे १६ प्रतिशतमा झरेको थियो । यो आर्थिक वर्ष सुरु भएसँगै रेमिट्यान्स आप्रवाह दर ह्वात्तै घट्यो । जसअनुसार गत साउनका रेमिट्यान्स वृद्धिदर २ प्रतिशतमा झर्‍यो । भदौमा आउँदा यस्तो वृद्धिदर ०.३ प्रतिशतले ऋणात्मक छ ।

यो अवधिमा रोजगारीका लागि बिदेसिने नेपालीको संख्या पनि घटेको छ । तर, अन्तिम श्रम स्वीकृति (संस्थागत तथा व्यक्तिगत–नयाँ र वैधानिकीकरण) का आधारमा गत भदौमा वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या ०.२ प्रतिशतले मात्र बढेको देखिन्छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो संख्या ३९ प्रतिशतले घटेको थियो । पुन: श्रम स्वीकृतिका आधारमा वैदेशिक रोजगारीमा जाने नेपालीको संख्या १०.३ प्रतिशतले बढेको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यस्तो संख्या ९.८ प्रतिशतले घटेको थियो ।

बजार भाउ ६.१६ प्रतिशत
गत भदौमा उपभोग्य वस्तुको मूल्य वृद्धिदर ६.१६ प्रतिशत छ । यो राष्ट्र बैंकले चालु आर्थिक वर्षका लागि लक्षित गरेको ६ प्रतिशतको सीमाभन्दा माथि हो । तर, असारको मूल्य वृद्धिभन्दा भने कम हो । गत असारमा यस्तो मूल्य वृद्धिदर ६.९५ प्रतिशत थियो । सो अवधिमा तरकारी, फलफूल, मासु तथा माछा, मसला, लुगा तथा जुत्ता, घरायसी उपयोगिताका वस्तु तथा सेवाको मूल्य उच्च भएको छ ।

भदौमा खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहको मूल्य वृद्धिदर ६.५१ प्रतिशत र गैरखाद्य तथा सेवा समूहको ५.८९ प्रतिशत छ । ‘खाद्य तथा पेय पदार्थ समूहअन्तर्गत मुख्यत: तरकारी, फलफूल, मासु तथा माछा र मसला उपसमूहको मूल्य वृद्धि उच्च छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ,’ प्रतिवेदनमा भनिएको छ, ‘गैरखाद्य तथा सेवा समूहअन्तर्गत मुख्यत: लुगा तथा जुत्ता, घरायसी उपयोगिताका वस्तु तथा सेवा र शिक्षा उपसमूहको मूल्य वृद्धि उच्च छ ।’

क्षेत्रगत रूपमा काठमाडौं उपत्यकामा मूल्य वृद्धिदर सबैभन्दा धेरै छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार गत भदौमा काठमाडौं उपत्यकामा मूल्यवृद्धि ७.९० प्रतिशत, तराईमा ५.६९ प्रतिशत, पहाडमा ५.०९ प्रतिशत र हिमालमा ५.०२ प्रतिशत छ । ०७५ भदौमा काठमाडौं उपत्यकामा २.९८ प्रतिशत, तराईमा ३.६८ प्रतिशत, पहाडमा ५.० प्रतिशत र हिमालमा ३.३५ प्रतिशत मूल्य वृद्धिदर रहेको थियो ।

प्रकाशित : कार्तिक ७, २०७६ ०८:५०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT