हाइब्रिड धानमा कालोपोके

अगन्धर तिवारी

(पर्वत) — थोरै खेतमा धेरै फलाउन अनधिकृत उन्नत जातका धान रोपेका किसान पाक्ने बेलामा पछुताएका छन् । प्राविधिक सिफारिसबिना लगाइएका एआरआई ६, यूएस ३१२, तहल्का, लोकतन्त्रलगायतका धान पाक्ने बेलामा बालाभरि कालोपोके देखा परेको छ । 

जिल्लाका कुश्मा, फलेबास नगरपालिका, बिहादी गाउँपालिकालगायतका किसानले लगाएको हाइब्रिड धान पाक्ने बेलामा सखाप हुन थालेको छ ।
धेरैजसो कटुवाचौपारी, मुडिकुवा, शंकरपोखरी, सिल्मी, रानीपानी, बर्राचौरलगायतका खेतका धानमा यस्तो प्रकोप देखिएको हो ।

धान पसाएर दाना लाग्ने बेलामा धानकै दानाजस्तै पहेंलो देखिने किसानले बताएका छन् । प्रकोप सुरु भएको पहिलो साता पहेंलो, दोस्रो साता पाकेको सुन्तलाजस्तो हुँदै पाक्ने बेलासम्म कालो पोकामा परिणत भएको किसानले बताए । ‘सुरुमा धानमै टाँसिएको पहेंलो ढुसीजस्तो देखिएको थियो,’ कुश्मा नगरपालिका–९ का केशवदास पौडेलले भने, ‘बिस्तारै पहेंलो सुन्तला रङमा बदलिंदै अहिले धानको बाला नै ढाक्ने गरी कालो भएको छ ।’

स्थानीय धानको तुलनामा तीन गुणासम्म फल्ने भएकाले कटुवाका धेरैजसो किसानले यो धान लगाएका छन । भारतबाट सीधै बीउ ल्याउनुपर्ने भएकाले बीउको मूल्य पनि महँगो भएको रामचन्द्र अधिकारीले बताए । ‘साढे चार सय रुपैयाँ किलोमा किनेर ल्याएको हो,’ उनले भने, ‘पोहोर राम्रै फलेकाले अहिले पनि रोपियो । यस्तो होला भन्ने सोचिएन ।’ कृषि प्राविधिकको सल्लाहबिना रोपिएको हुँदा किसानले सम्बन्धित निकायमा गुनासोसमेत गर्न सकेका छैनन् । ‘कसैलाई सोधेर रोपेको होइन,’ स्थानीय दुर्गादत्त पौडेलले भने, ‘कृषिले सिफारिस गरेको भए राहत माग्ने आधार हुन्थ्यो । अब कसलाई गुनासो गर्ने ।’

धानबालीविज्ञ एवं कृषि ज्ञान केन्द्र पर्वतका प्रमुख वासुदेव रेग्मीका अनुसार धानमा देखिएको यो रोगको नाम फल्स स्मर्ट (झुट्टा कालोपोके) हो । ‘यस्तो रोग लागेको धान र पराल दुवै बिषाक्त हुन्छ,’ रेग्मीले भने, ‘मानिसमा फुड पोइजन, झाडाबान्ता, पेट दुख्ने समस्या हुन्छ । पराल, ढुटो कनिका खुवाएका पशु छेरेर मर्छन् ।’ सिफारिस नगरिएका यस्ता धानका बीउ विक्रेतालाई नै कारबाही गर्नुपर्ने रेग्मी बताउँछन् । उनका अनुसार समुद्र सतहदेखि ७ सय मिटरभन्दा माथिल्लो क्षेत्रमा यो धान लगाउनु हुँदैन । बर्णसंकर (हाइब्रिड) सबै प्रकारका जातका धान धेरै संवेदनशील हुने भएकाले त्यस्ता धान लगाउँदा प्राविधिकको सल्लाह लिनुपर्नेमा किसानले आफूखुसी लगाउँदा बर्सेनि यस्तो समस्या देखिने गरेको रेग्मीको तर्क छ । बाग्लुङका पनि धेरैजसो स्थानमा यस्तै रोग देखापरेको उनले बताए । यो रोग समाधानको उपयुक्त उपाय नभएको रेग्मीले बताए ।

धानमा देखिने यस्तो समस्या मौसमको खराबीले छिटो देखापर्ने प्राविधिकको दाबी छ । रात र दिनको तापक्रममा धेरै बदली हुने, पसाउने बेलामा वर्षा भइरहने रासायनिक मलको बढी प्रयोगलगायतका कारण यस्तो समस्या देखिने प्राविधिक कृष्ण तिवारीले बताए ।



प्रकाशित : कार्तिक ५, २०७६ ०९:१२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

तिहारअघि नै फूलको माग उच्च

अर्जुन राजवंशी

(विर्तामोड) — फूल खेती गरेका यहाँका उद्यमी महिलालाई दसैंयता बिक्री गर्न भ्याइनभ्याइ छ । 

स्थानीय गोमा भट्टराई, नैनाकला भट्टराई, सुष्मा भण्डारी, कञ्चना बराल, यशोदा चापागाईं र शर्मिला अधिकारीले विर्तामोड नगरपालिका ४ स्थित एक बिघा जमिनमा फूल खेती गरेका थिए । साउन अन्तिम साता लगाएको फूल खेतीमा दसैंको घटस्थापनाका दिनदेखि फूल बिक्री सुरु भएको छ ।

विषादीमुक्त खेती गरेकाले फूलको माग दैनिक आउने गरेको भण्डारीले बताइन् । दसैंदेखि दैनिक ५०–६० वटा माला बिक्री गर्दै आएको उनले बताइन् । ३० वटा थुङ्गाको एउटा माला बनाएर उनीहरूले प्रतिमाला ५० रुपैयाँ लिने गरेका छन् ।

‘दसैंमा भएका विवाह, पूजा तथा दैनिकजसो हुने सहकारीका साधारणसभाबाट फूलको माग आउने गरेको छ,’ भण्डारीले भनिन् । उनीहरूले २० हजार सयपत्री फूलका बिरुवाबाट उत्पादन लिइरहेका छन् । फूल खेती प्लास्टिक मल्चिङ विधिबाट गरेका छन् । आफैंले नर्सरी राखेर गरेको फूल खेतीमा करिब ३ लाख रुपैयाँ लगानी गरेका छन् । ‘तिहारसम्ममा हामीले ५ लाख रुपैयाँको फूल बिक्री गर्ने लक्ष्य राखेका छौं,’ गोमाले भनिन् ।

तिहारका लागि फूल खेती गरे पनि दसैंदेखि नै फूलको माग आउन थालेको नैनाकला भट्टराईले बताइन् । ‘हामीले अर्गानिक फूल उत्पादन गरेका छौं,’ नैनाकलाले भनिन्, ‘धेरै फूल बेचेर पैसा कमाउनेभन्दा पनि भारतबाट आउने विषादीयुक्त फूलको प्रयोग घटाउने हाम्रो लक्ष्य हो ।’ जिल्लामा विर्तामोड, धुलाबारी, भद्रपुर, दमक, सुरुङ्गा, हल्दीबारी, चारपाने, कचनकवललगायतका स्थानमा व्यावसायिक फूल खेती गरिएको छ । ‘तिहारअगावै फूल फूले पनि कुनै समस्या भएन,’ बरालले भनिन्, ‘बजारमा फूलको माग दैनिक रहेकाले किसानलाई फूल खेतीबाट कुनै क्षति छैन ।’

उनीहरूले बेरोजगार महिलाहरूको प्रेरणाका लागि विगत तीन वर्षदेखि सयपत्री फूलको खेती गर्दै आएका छन् । ‘काम नगरी घरमै बसोबास गर्ने महिला दिदीबहिनीहरूलाई फूल खेतीबाट पनि आम्दानी गर्न सकिन्छ भनेर प्रेरणा
दिन हामीले यो खेती गरेका हौं,’ भण्डारीले भनिन्, ‘हाम्रो आआफ्नै पेसा व्यवसाय छ ।

दिनमा एक–दुई घण्टा समय दिँदा पनि फूल खेतीबाट राम्रो आम्दानी गर्न सकिँदोरहेछ ।’ उनीहरूले वार्षिक ५० हजारका दरले ५ वर्षका लागि जग्गा लिजमा लिएर फूल खेती गर्दै आएका छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक ५, २०७६ ०९:१०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT