खाद्य गोदाम रित्तै,दसैंमा कसरी छाक टार्ने ?

राजबहादुर शाही

मुगु — दसैं नजिकिए पनि जिल्लाका आधा दर्जन खाद्य गोदामा रित्तै छन् । चाडपर्बको मुखमा सरकारी अनुदानको चामल अभाव भएपछि स्थानीय चिन्तित छन् । यसपटक पनि उनीहरुको दसैंतिहार खल्लो हुने भएको छ ।

मुगुको गमगढीस्थित खाद्य संस्थानको गोदाममा मौज्जात रहेको डेढ सय क्विन्टल चामल । तस्बिर : राजबहादुर शाही/कान्तिपुर

जिल्लाका अधिकांश स्थानमा खाद्यान्न उत्पादन न्यून हुन्छ । हिउँदे अन्न सकिएको र वर्षै अन्न पाकि नसकेकाले किसानलाई दसैं कसरी मनाउने भन्ने चिन्ताले सताएको हो । सोरुकोट, पूलु, श्रीकोट, कालै, रातापानीलगायत खाद्य डिपो गत साउनदेखि रित्तै छन् । गमगढीस्थित संस्थानको शाखा कार्यालयमा करिव डेढ सय क्विन्टल खाद्यान्न मात्र मौज्जात छ । उक्त चामल जन्म र मृत्यु संस्कारका लागि बचत राखिएको हो ।

गत आर्थिक वर्षको चामल सकिए पनि यो वर्षको ढुवानी नहुँदा खाद्य गोदाम रित्तै छन् । सोरुकोट खाद्य डिपोमा चामल नहुँदा कर्मचारीसमेत स्थानीय बजारबाट ३० किलो चामलको २ हजार ३ सय रुपैयाँ तिरेर उपभोग गर्न बाध्य छन् । ‘डिपोमा एक दाना चामल पनि छैन,’ सोरुकोटका पदमबहादुर शाहीले भने, ‘स्थानीय बजारबाट महँगो मूल्यमा चामल खरिद गर्नुपर्ने बाध्यता छ ।’
दसैंमा कसरी छाक टार्ने भन्ने चिन्ताले सताएको उनको गुनासो छ । डिपोमा चामल सकिएपछि त्यहाँ कार्यरत कर्मचारी पनि सदरमुकाम आएका छन् । सोरुकोटमा गाउँपालिकाको कार्यालय, बैंक, प्रहरी चौकीलगायतमा कार्यरत कर्मचारीले समेत चामल नहुँदा सास्ती भोग्नुपरेको छ ।

बढी खाद्यान्न खपत हुने मुगमकार्मारोङ गाउँपालिकाको पूलु डिपोमा पनि चामल सकिएपछि स्थानीयबासी बजारको र चिनियाँ खाद्यान्न उपभोग गर्न बाध्य छन् । स्थानीयलाई एक दिन टाढाको छाइल बजारमा पुगेर खाद्यान्न बोकेर ल्याउनुपर्ने बाध्यता भएको मुगमकार्मारोङ गाउँपालिका अध्यक्ष छिरिङक्याप्ने लामाले बताए । उनका अनुसार मुगु, डोल्फू, कार्ति, किम्री, चितै, ताखा, खारी, रिउस, पुवा, माग्रीलगायत गाउँका बासिन्दा खाद्यान्न किन्न छाइल बजार पुग्ने गरेका छन् ।

डिपोमा चामल नहुँदा व्यापारीले चामल बिक्रीमा कालोबजारी गर्न थालेको स्थानीयको भनाइ छ । डिपोमा चामल नभएपछि स्थानीयबासी खेतको नपाकेको धान काटेर चामल निकाल्ने तयारीमा जुट्न थालेका छन । श्रीकोट डिपोमा रहेको डेढ सय क्विन्टल चामल सकिन थालेको खाद्य संस्थानले जनाएको छ । खत्याड गाउँपालिकाको औंल क्षेत्रतिर धान पाकेको छैन । ग्रामीण भेगका डिपोमा चामल नहुँदा जन्म र मृत्यु संस्कारमा पाउने चामल सुविधाबाट स्थानीयबासी वञ्चित भएका छन् । जन्म र मृत्युको प्रमाणपत्र लिएर खाद्य गोदाममा जाँदा पनि २० किलो चामल पाउन मुस्किल भएको स्थानीयको गुनासो छ ।

खाद्य संस्थानको शाखा कार्यालय प्रमुख रणबहादुर रावलले ठेक्का स्वीकृती प्रक्रियामा ढिलाइ हुँदा चामल ढुवानीमा समस्या भएको बताए । उनले शाखा कार्यालयमा दसैंअगाडि नै चामल ढुवानी गर्ने तयारी थालिएको जनाए । बजार क्षेत्रमा भन्दा खाद्य संस्थानमा प्रतिबोरा दुई सय ५० रुपैयाँ सस्तो चामल पाइन्छ ।

संस्थानले गमगढीमा १० हजार, कालैमा एक हजार आठ सय, सोरुकोटमा दुई हजार, श्रीकोटमा एक हजार दुई सय र रातापानीमा एक हजार आठ सय क्विन्टल वार्षिक कोटा तोकेको छ ।

छिमेकी जिल्ला हुम्लाका ग्रामीण क्षेत्रका खाद्य डिपोहरु पनि साउनयता रित्तै छन् । सर्केगाड, श्रीनगर, छप्रेला, ब्यहुली, याङचुलगायत खाद्य डिपो ढुवानी प्रक्रिया सुरु नहुँदा रित्तै बनेका हुन् । डिपोमा चामल नभएपछि हुम्लाको तल्लो क्षेत्रका बासिन्दा एक साता हिडेर गमगढी बजारमा आइ बजारबाट चामल खरिद गरेर जान थालेका छन् ।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७६ ०९:२८
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘ललितपुरमा हस्तकला औद्योगिक क्षेत्र’

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — ललितपुरको हस्तकला प्रवर्द्धन गर्न छुट्टै औद्योगिक क्षेत्र खोल्न पहल गरिने अर्थमन्त्री युवराज खतिवडाले बताएका छन् । ललितपुर उद्योग वाणिज्य संघको ४० औं वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजित समारोहमा उनले हस्तकलामा परम्परागत कौशल गुम्दै गएको भन्दै यसको प्रवर्द्धन गर्न सरकारले योजना ल्याउने तयारी गरेको जानकारी दिए ।

‘जग्गा उपलब्ध भए तत्काल प्रक्रिया अगाडि बढाउन सकिन्छ,’ उनले भने, ‘प्राचीनकालदेखि मध्य हुँदै आधुनिकसम्मको इतिहास बोकेको सहरको मौलिकता जोगाउन तयार छु ।’

काष्ठकला, धातुकला, मूर्तिकला, प्रस्थरकला, ताम्रकला, चित्रकलाका लागि ललितपुर प्रख्यात मानिन्छ । विश्व कला परिषद्ले ललितपुर महानगरपालिकालाई गत वर्ष नेपालकै पहिलो विश्व हस्तकला सहर घोषणा गरेको थियो । परिषद्को सूचीमा अहिलेसम्म संसारका ३५ वटा सहर मात्र पर्न सफल भएका छन् ।

ललितपुर उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष कृष्णलाल महर्जनले पाटनलाई हस्तकलाको सहरको रूपमा विकसित गर्ने अभियानमा जुटिरहेको बताए । ‘आगामी दिनमा पनि हस्तकलाको सहरका रूपमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउने प्रयास जारी रहनेछ,’ उनले भने ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले हालै सार्वजनिक गरेको तथ्यांकले गत आर्थिक वर्षमा देशमा भित्रिने मुद्राभन्दा बाहिरिने बढी भएकाले शोधनान्तर स्थिति ६७ अर्ब ४० करोड रुपैयाँले घाटामा रहेको देखाएको छ । व्यापार घाटा १३ खर्ब २१ अर्ब ४३ करोड रुपैयाँ पुगेको देखिन्छ । संघका अध्यक्ष महर्जनले हस्तकला निर्यात बढाएरै मुलुकको व्यापार घाटा नियन्त्रणमा उल्लेख्य योगदान पुर्‍याउन सकिने बताए । ‘लुभुका कपडा उद्योग एकीकृत गरेर अघि बढ्न सकियो भने यसबाट पनि मुलुकको व्यापार घाटालाई न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ,’ उनले भने ।

नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका अध्यक्ष भवानी राणाले विश्व कला परिषद्ले मात्र नभई सरकारले ललितपुरलाई हस्तकलाको नगरी घोषणा गर्नुपर्नेमा जोड दिइन् । ‘यसका लागि नेपाल भ्रमण वर्ष राम्रो मौका हो,’ उनले भनिन्, ‘भारत र चीनको व्यापार प्रतिस्पर्धाका कारणले नेपालमा कपडा निर्यातमा नराम्रो प्रभाव परेको छ ।’ उनले पनि हस्तकलाको छुट्टै औद्योगिक क्षेत्र चाँडै खोल्नुपर्ने भन्दै अर्थमन्त्रीको ध्यानाकर्षण गराइन् । अर्थमन्त्री खतिवडाले हस्तकलाको सहरको मौलिकता झल्काउन प्रदेश र स्थानीय तहसँग मिलेर काम गर्न तयार रहेको बताए ।

कपास खेती गर्न प्रोत्साहन गरिने
लुभु, बाडेगाउँ, ठैव कपडा उद्योगका लागि प्रख्यात मानिन्छन । ललितपुरका सांसद नवराज सिलवालले कपडा उद्योग प्रवर्द्धन गर्न व्यवसायीलाई सहुलियत दिन अर्थमन्त्रीको ध्यानमर्कषण गराउदै आएको बताए । ‘नेपालमा उत्पादित कपडा अन्तराष्ट्रिय बजारमा प्रतिस्पर्धा गर्न सक्ने खालका छन्,’ उनले भने, ‘तर, निजी क्षेत्र, ब्युरोक्र्याट्स र पोलिटिकल पार्टी मिलेर भष्टाचार गरिरहेकाले ओझेलमा परेको छ ।’ अर्थमन्त्री खतिवडाले कपडा उद्योग प्रवर्द्धन गर्न कपास खेती गर्न प्रोत्साहन गर्ने बताए ।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७६ ०९:१९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्