अत्यावश्यक वस्तुको मूल्य तोकिएन

राजु चौधरी

काठमाडौँ — सरकारले अत्यावश्यक वस्तुको मूल्य तोक्ने निर्णय गरे पनि ७ वर्षदेखि अलपत्र परेको छ । बजारमा हुने कालोबजारी र ठगी निरुत्साहित गर्न सरकारले २०६९ असोज १ गते राजपत्र प्रकाशित गरेर मूल्य तोक्ने जनाएको थियो । 

त्यो निर्णय हालसम्म कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । ‘चामल, दाल, गेडागुडी र पिठोलगायतका अत्यावश्यक खाद्य बस्तुको अधिकतम मूल्य तोकी लागू गर्न आवश्यक देखिएको हुँदा आवश्यक पदार्थ नियन्त्रण (अधिकार) ऐन, २०१७ को दफा ३ को उपदफा (२) को खण्ड (ख) बमोजिम मूल्य नियन्त्रण (निर्धारण) गर्ने,’ २०६९ असोज १ गते राजपत्रमा भनिएको छ, ‘यसपछि प्रत्येक १५/१५ दिनमा मूल्यमा हुने परिवर्तनलाई सम्बद्ध निकायहरू बसी दैनिक पत्रिकामा सूची प्रकाशन गरी खाद्य वस्तुको अधिकतम मूल्य कायम हुन सक्ने गरी निर्णय भएको हुँदा तोकिएको मूल्यभन्दा बढी नहुने गरी बिक्री वितरण गर्न गराउनु हुन यो आदेश जारी गरिएको छ ।’ जानकारका अनुसार मूल्य तोक्न निर्णय नीतिगत समस्याका कारण छायामा परेको हो ।

‘निर्णयपश्चात एक वर्षपछि पहिलो मूल्य तोक्ने सम्बन्धमा बैठक बस्यो,’ उद्योग वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयका एक अधिकारीले भने, ‘पटकपटक सचिव परिवर्तन र अन्य नीतिगत कारण कार्यान्वयन हुन सकेन ।’ मन्त्रालयका अनुसार एमआरपी मूल्य तोक्ने सन्दर्भमा खुला व्यापार नीतिमा मूल्य तोक्न नहुने भन्दै केहीले विरोध जनाएका थिए ।

विश्वव्यापी मान्यताअनुसार अत्यावश्यक वस्तुमा सरकारले अधिकतम मूल्य तोक्न सक्ने जनाउँदै राजपत्रमा प्रकाशित भएको थियो । राष्ट्रिय सूचना आयोगका प्रमुख सूचना आयुक्त कृष्णहरि बाँस्कोटाले एमआरपी तोक्ने निर्णयमा व्यवसायीले मूल्यभन्दा बढी लिनु नहुने मान्यता रहेको बताए ।

‘जनताको दैनिक जीवनमा अत्यावश्यक वस्तुको मूल्य तोक्नैपर्छ । दाल चामल बेसार, गेडागुडी, औषधिको तोक्नैपर्छ,’ आपूर्ति विभागका पूर्वमहानिर्देशकसमेत रहेका बाँस्कोटाले भने, ‘एमआरपी सांकेतिक मूल्य हो । मूल्य तोक्दा बिचौलियाले खेल्न पाउँदैन ।’ यद्यपि एमआरपी मूल्य तोक्दा सरकारले व्यवसायीबीच मिलेर तोक्नुपर्ने उनले बताए ।

सरकारले राजपत्रमा प्रकाशित गरेको करिब ३ वर्षपश्चात आपूर्ति विभागमा बैठक बसेको थियो । बैठकले २०७२ असोज ११ गतेदेखि एमआरपी मूल्य कार्यान्वयन गर्ने जनाएको थियो । विभागका तत्कालीन अनुगमन शाखा निर्देशक हरिनारायण बेल्बासेका अनुसार खाद्यान्न, पहिरन, निर्माणका सामग्री, भाँडाबर्तन, औषधिको सर्जिकल सामग्री, इलेक्ट्रिकल, इलोक्ट्रोनिक्स, खेलौना/खेल सामग्री, स्टेसनरी, अध्ययन सामग्री, सौन्दर्य सामग्रीलगायत २९ अत्यावश्यक वस्तुको मूल्य तोक्न सूची तयार थियो । ती २९ वस्तुभित्र करिब ९७ प्रकारका वस्तुहरू थिए । ती सबै दैनिक अत्यावश्यक वस्तुको मूल्य तोक्ने निर्णय गरेको थियो । त्यसपश्चात कुनै निर्णय नै हुन सकेको छैन ।

‘खाद्य वस्तुको मूल्यसूचीको सन्दर्भमा अर्थ मन्त्रालय, भन्सार विभागका अधिकारीसँगको छलफलमा प्रतिवेदन आपूर्ति मन्त्रालयमा पठाएका थियो,’ बेल्बासेले भने, ‘हामीले २०७२ सालमै पठायौं । त्यसपश्चात के भयो, केही जानकारी भएन ।’ उनका अनुसार उपभोक्ता संरक्षण ऐन २०५४ को दफा ९ मा उत्पादक र आयातकर्ताले उपभोग्य वस्तुको लेबलमा उत्पादकको नाम, ठेगाना, मूल्य, ब्याच नम्बर, उत्पादन मिति र उपभोगको म्याद सकिने मितिलगायत आधारभूत जानकारीहरू अनिवार्य खुलाउनुपर्ने भनिएको छ । तर, अधिकांश आवश्यक वस्तुमा मूल्य उल्लेख गरिएको पाइँदैन ।

अहिले उक्त ऐन परिर्माजन गरी उपभोक्ता संरक्षण ऐन २०७५ भएको छ । नयाँ बनेको ऐनले पनि मूल्यसूची लेबल अनिवार्य हुनुपर्ने उल्लेख गरेको छ । सामान आयात गर्दा वस्तुको मूल्य, उत्पादन मिति, म्याद नाघ्ने मितिलगायत अनिवार्य उल्लेख गर्नुपर्छ । विभागले नै गरेको अनुगमनमा अधिकांश व्यवसयीले मूल्यसूचीबिना कारोबार गरेको पाइएको छ । ऐन पनि पूर्ण रूपमा कार्यान्वयन हुन सकेको छैन ।

वाणिज्य, आपूर्ति तथा उपभोक्ता संरक्षण विभागका महानिर्देशक योगेन्द्र गौचनले भने नयाँ बन्ने नियमावलीपश्चात मूल्य तोक्ने बताए । ‘नयाँ बनेको ऐनमा पनि वस्तुको सूची प्रकाशन गर्न सक्ने उल्लेख छ । मूल्य तोक्न भनेको छ,’ महानिर्देशक गौचनले भने, ‘तर, मूल्य तोएिको छैन । नियमावली आएपछि त्यतातिर पनि लाग्छौं ।’

विभागले नियमावलीपश्चात् तोक्ने जनाए पनि १० महिना हुँदा पनि जारी हुन सकेको छैन । उक्त नियमावली प्रधानमन्त्री कार्यालयमा अडकिएको छ । गौचनले भने २९ वटा वस्तुलाई परिमनर्जन गरी आवश्यक वस्तुको मूल्य तोक्ने दाबी गरे । ‘आवश्यकताअनुसार दुई–चार वस्तुमा तोक्न सक्छौं,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०७:४०
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

दसैंको माहोल बनाउँदै अटो मेला

‘वर्षभरि बिक्री हुने सवारी साधनमध्ये एक तिहाइ नाडा अटो सो र दसैंमा मात्र बिक्री हुन्छ । त्यसैले अटो सो र दसैं हाम्रा लागि दुवै ठूला चाड हुन्’– कृष्ण दुलाल, उपाध्यक्ष, नाडा
‘टेक्नोलोजी, अटोमोबाइल, मेकानिकल पढ्ने र अनुसन्धान गर्नेका लागि मेला बुझ्ने थलो बनेको छ । त्यही भएर मेलामा फाइदै फाइदा छ’ – अनुप बराल, सचिव, नाडा
विमल खतिवडा

काठमाडौँ — काठमाडौं नक्सालका अनुप अग्रवाल बुधबार नाडा अटो सो मेलामा विभिन्न ब्रान्डका गाडी हेर्न व्यस्त देखिन्थे । एउटा कार घरमा भए पनि थप नयाँ गाडी चाहिएपछि मेलामा बुझ्न पुगेका थिए ।

दिनभर उनले आधा दर्जन बढी ब्रान्डको मूल्य, छुटदेखि विशेषतासम्म बुझे । ‘जुन हेर्‍यो उही राम्रो,’ उनले भने, ‘धेरै ब्रान्ड हेरे पनि अन्तिममा बजेटमैत्री गाडी नै किन्ने हो ।’ बाहिर किन्दा प्रत्येक कम्पनीमा पुग्नुपर्छ । एक दिन समय छुट्याएर पुग्दैन ।

‘तर मेलामा सबै ब्रान्डका गाडी हुन्छन्, छानीछानी आफ्नो बनाउन पाइन्छ,’ उनले भने, ‘छुट अफर धेरै हुन्छ ।’ उनले मेलामा पुगेपछि नै बजारमा नयाँनयाँ ब्रान्डका गाडी आएको थाहा पाए । धेरै ब्रान्डका गाडी हेर्दा दोधारमा परेको सुनाए । ‘यहाँ अर्डर गर्ने हो, पछि कम्पनीमा गएर लिने हो,’ उनले भने । मेलामा उनीजस्तै धेरै अवलोकनकर्ता कोही गाडी त कोही मोटरसाइकल र स्कुटर रोज्न व्यस्त देखिन्थे । दसैं आउनु महिना दिनअघि सुरु मेलामा छुटका योजना ल्याउँछन् । मेलाले दसैं सुरु भएको संकेत गर्ने गरेको छ ।

नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपाल उपाध्यक्ष कृष्णप्रसाद दुलाल चाडबाड नजिकै बेला मेला गर्ने उत्तम समय भएको बताउँछन् । नेपालीले धेरै खर्च चाडबाडकै मुखमा गर्छन् । ‘मेलाले दसैंको माहोल पनि सिर्जना गर्ने गरेको छ,’ उनले भने, ‘यो बेला बिक्री बढ्ने भएकाले त्यसैलाई लक्षित गर्दै मेला गरिएको हो ।’

मेलाले महिना दिनअघिबाटै दसैंको माहोल बनाउने गरेको उनले बताए । सवारी साधन व्यवसायीले यस्तो गर्ने गरेको १४ वर्ष बितिसक्यो । दसैंमा आउने स्किमलाई प्रायः अटो सोमा नै ल्याउने गरिन्छ । ‘अटो सोबाट बजार माहोल बन्छ,’ उनले भने, ‘अटो सोको अवसर पारी देशभरका अधिकृत बिक्रेताले समेत छुट दिने गरेका छन् ।’ मेलामा १६० वटा स्टल राखिएको छ ।

‘वर्षभरि बिक्री हुने सवारी साधनमध्ये एक तिहाइ नाडा अटो सो र दसैंमा मात्र बिक्री हुन्छ,’ उनले भने, ‘त्यसैले अटो सो र दसैं हाम्रा लागि दुवै ठूला चाड हुन् ।’ मेलामा बुकिङ हुन्छ । अटो मोबाइल्सबारे जानकारी गराउने गरिएको छ । ‘मेलामा दसैं तिहारसम्मका लागि कम्पनीका आआफ्ना छुट योजना हुन्छन्,’ उनले भने, ‘अटो सोको समयमा अरू बेलाभन्दा बढी उत्साह हुन्छ ।’

मेलाले ब्रान्डको बजार विस्तार र प्रवर्द्धनका लागि सहयोग गर्ने गरेको छ । विद्यार्थी, इन्जिनियर तथा सबै पेसा व्यवसायमा आबद्धहरू मेलामा आउने गरेका छन् । ‘खरिद गर्नु मात्र ठूलो कुरा होइन, भविष्यमा खरिद गर्न चाहनेले पनि सोमा आएर जानकारी लिन र बुझ्न सक्छन्,’ उनले भने, ‘समग्रमा हेर्दा बिक्री प्रवर्द्धनदेखि सडक सुरक्षासम्म अटो सोले सहयोग गरेको छ ।’ मेलामा ९५ ब्रान्ड तथा कम्पनीको सहभागिता रहेको छ ।

‘गत वर्षभन्दा यो वर्ष धेरै ब्रान्डका गाडी र बाइक देख्न पाइयो,’ ललितपुरका विकास सिलवालले भने, ‘सबै ब्रान्ड राम्रा लागे, कुन किनौं निर्णय गर्न सकेको छैन ।’ अहिले उनी घरमा रहेको गाडी फेरेर नयाँ किन्ने सोचमा छन् । ‘नयाँ गाडी चढौं भनेर मेलामा हेर्न आएको हुँ,’ उनले भने, ‘छुट पाइने भएकाले मेलामै किन्ने सोच छ ।’

मेलामा कतै विद्युतीय त कतै पेट्रोलबाट गुड्ने सवारी साधन राखिएका छन् । चारपांग्रे र दुईपांग्रे सवारी साधनमा भीड बढी छ । कतिपय अभिभावकहरू मेलामा छुट पाइने भएकाले छोराछोरीलाई मोटरसाइकल र स्कुटर रोज्न पुगेको भेटिए । यही भिडमा भेटिइन् वनस्थलीकी हिरादेवी घर्ती ।

कलेज पढ्ने छोरीका लागि स्कुटर आवश्यक भएपछि उनको रोज्ने गन्तव्य मेला बन्यो । ‘कलेज पढ्ने भएर छोरी स्कुटर सिक्दै छिन्,’ उनले भनिन्, ‘कस्ता–कस्ता स्कुटर छन् हेर्न भनेर छोरीसँगै आएँ ।’ उनले खरिदका लागि बुक गर्ने बताइन् । प्रायः सबै ब्रान्डका स्कुटरमा नजर लगाइन् । उनले भनिन्, ‘विद्युतीय र पेट्रोलवाला साधन कुन राम्रो भनेर छुट्याउन सकिएन ।’

मेलामा दैनिक भीड बढ्दै गएको छ । सबै उमेर समूहको गन्तव्य मेला बन्दै आएको छ । मुख्य चाडबाड नजिकिँदै गएकाले पनि मेलामा दर्शकको आकर्षण बढेको हो । दसैंमा छुट पाइने भएकाले नयाँ सवारी साधन किन्नेहरूका लागि ब्रान्ड छान्ने राम्रो गन्तव्य बनेको छ ।

नाडा अटोमोबाइल्स एसोसिएसन अफ नेपालका सचिव एवं मेलाका प्रवक्ता अनुप बरालका अनुसार पहिलो दिन १० हजारको सहभागिता थियो । ‘यो अघिल्लो वर्षको मेलाको पहिलो दिन जम्मा भएका अवलोकनकर्ताभन्दा ३० प्रतिशत बढी हो,’ उनले भने, ‘टेक्नोलोजी, अटोमोबाइल, मेकानिकल पढ्ने र अनुसन्धान गर्नेका लागि मेला बुझ्ने थलो बनको छ । त्यही भएर मेलामा फाइदै फाइदा छ ।’ उनका अनुसार देशका विभिन्न सहरबाट अलाकेनकर्ता आउने गरेका छन् ।

उनका अनुसार मेलाले चाडबाड अघि तरंग ल्याउने गरेको छ । ‘अटो सो सुरुभएपछि दसैं आयो भन्ने गरिन्छ,’ उनले भने, ‘सो भनेको चाडबाडमा नयाँ साधन घरमा भित्र्याउने गन्तव्य पनि हो ।’ उनका अनुसार अटो मोबाइल्स मोभिलिटीसँग र मोभिलिटी विकाससँग जोडिएको छ । मेलामा चारपांग्रेका २३ र दुईपांग्रेका १९ ब्रान्डको सहभागिता छ । दैनिक भीड बढिरहेको मेला आइतबारसम्म चल्नेछ ।

प्रकाशित : भाद्र १२, २०७६ ०७:३९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्