माोबाइल बैंकिङमा आकर्षण : एक वर्षमा साढे ३२ लाख नयाँ ग्राहक

यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — गएको एक वर्षमा मुलुकभर थप साढे ३२ लाख ग्राहकले मोबाइलमार्फत बैंकिङ सूचना लिन थालेका छन् । यो करिब ६४ प्रतिशतको वृद्धि हो । ०७५ असारमा ५० लाख ८६ हजार ग्राहकले मोबाइल बैंकिङ सुविधा लिएका थिए ।



०७६ असारमा आइपुग्दा यो संख्या बढेर ८३ लाख ४७ हजार पुगेको राष्ट्र बैंकको तथ्यांक छ । बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखा विस्तार बढेपछि खाता संख्या बढेको र त्यसले मोबाइल बैंकिङ कारोबार गर्ने ग्राहक करिब दोब्बरले बढेको जनाइएको छ ।

यो बीचमा बैंक तथा वित्तीय संस्थाका थुप्रै शाखा विस्तार भएका छन् । शाखा विस्तारले नयाँ व्यक्तिलाई बैंकिङ प्रणालीभित्र ल्याएको छ । यसकारण सो अवधिमा मोबाइल बैंकिङका प्रयोगकर्ता पनि बढेको जानकारहरू बताउँछन् । सजिलो, छिटो र आफूलाई पायक पर्ने स्थानबाटै कारोबार गर्न सकिने भएकाले मोबाइल बैंकिङका प्रयोगकर्ता उच्च दरमा बढेको राष्ट्र बैंकका प्रवक्ता लक्ष्मीप्रपन्न निरौलाले बताए । बैंक तथा वित्तीय संस्थामा आधुनिक बैंकिङ सुविधा बढेसँगै गैरबैंकिङ संस्थाले पनि भुक्तानी प्रणालीको अनुमति पाएपछि मोबाइल बैंकिङका ग्राहक तीव्र रूपले बढेको उनको भनाइ छ ।

‘यो अझै पुगेको छैन, मोबाइल बैंकिङ र इन्टरनेट बैंकिङलाई अझै व्यापक बनाउनु छ, यसका लागि विभिन्न प्रोत्साहन मुलक नीतिगत व्यवस्था गर्दै छौं ।’ मोबाइल बैंकिङ विस्तारले राष्ट्र बैंकलाई नोट छपाइ, भण्डारण, यातायातलगायत विभिन्न खर्च तथा बैंक तथा वित्तीय संस्थाको नोट व्यवस्थापन खर्च कम हुने प्रवक्ता निरौलाको दाबी छ । ‘अब सबै पसलमार्फत वित्तीय कारोबारमा संलग्न प्रयोकर्ता र सेवा प्रदायक दुवैलाई मोबाइल र इन्टरनेट बैंकिङको सञ्जालमा जोड्नुपर्छ,’उनले भने ।

सरकारको नगदरहित कारोबार नीतिलाई प्रोत्साहन गर्न पनि मोबाइल र इन्टरनेट बैंकिङलाई व्यापक र प्रभावकारी बनाउनुपर्ने विज्ञहरू बताउँछन् । यसका लागि नियामक निकायले आफ्नो नियामकीय र सुपरिवेक्षण क्षमता अभिवृद्धि गर्नुपर्छ । सरकारले र राष्ट्र बैंकले पनि सेवा प्रदायक र प्रयोगकर्तालाई विशेष खालको सुविधा प्रदान गर्नुपर्ने उनीहरूको सुझाव छ ।

पछिल्ला वर्षमा सरकारले सबै स्थानीय तहमा वाणिज्य बैंकको शाखा पुर्‍याउने नीति अवलम्बन गरेको छ । जसअनुसार गत जेठसम्म ७३२ स्थानीय तहमा वाणिज्य बैंकका शाखा पुगेका छन् । ०७५ असारमा ६ सय ३१ स्थानीय तहमा मात्र वाणिज्य बैंकका शाखा पुगेका थिए ।

गएको एक वर्षमा मुलुकभर बैंक तथा वित्तीय संस्थाको शाखा संख्या ८ हजार ५ सय ७० पुगेको छ । जसमध्ये वाणिज्य बैंकको ३ हजार ५ सय ३९, विकास बैंकको १ हजार २ सय ५०, वित्त कम्पनीको २ सय ५ र लघुवित्त वित्तीय संस्थाको ३ हजार ५ सय ७० शाखा खुलेका छन् । ०७५ जेठसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको ६ हजार ४ सय १४ शाखा सञ्चालनमा थिए ।

०७६ जेठसम्म बैंक तथा वित्तीय संस्थाको एक शाखाबाट औसतमा ३ हजार ४ सय ११ जनाले वित्तीय सेवा लिइरहेका छन् । ०७५ जेठसम्म प्रतिशाखा सेवा लिने नेपाली ४ हजार ४ सय ९३ थियो ।

सरकारले सबै नेपालीको बैंक खाता अभियान पनि सञ्चालन गरेको छ । सबै नेपालीको बैंक खाता खोल्ने अभियानलाई निरन्तरता दिइएको छ । राष्ट्र बैंकका अनुसार ०७६ वैशाखसम्म वाणिज्य बैंक, विकास बैंक र वित्त कम्पनीमा निक्षेपखाता संख्या २ करोड ७३ लाख छ । सोही अवधिमा कर्जा खाता संख्या १४ लाख ५४ हजार पुगेको छ ।

पछिल्लो १२ महिनामा मोबाइल बैंकिङका ग्राहक करिब दोब्बर भएसके पनि इन्टरनेट बैंकिङका ग्राहकको वृद्धिदर उल्लेख छैन । ‘०७५ चैतसम्म एटीएम संख्या ३ हजार १ सय ८८ छ । त्यसैगरी मोबाइल बैंकिङका ग्राहकहरूको संख्या ८३ लाख, इन्टरनेट बैंकिङका ग्राहकसंख्या ९ लाख १७ हजार, जारी भएका डेबिट कार्डको संख्या ६७ लाख ८ हजार तथा क्रेडिट कार्डको संख्या १ लाख २३ हजार पुगेको छ,’राष्ट्र बैंकको मासिक तथ्यांकमाउल्लेख छ ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ १०:५३
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

माछालाई गस्ती

देउखुरीका थारु महिलाले समूह नै गठन गरेर संरक्षण अभियान चलाएपछि खोलामा दुर्लभ प्रजातिका माछासमेत प्रशस्त भेटिन थालेका छन् । 
दुर्गालाल केसी

दाङ — रात छिप्पिन लागेसँगै महिलाहरू हातहातमा बत्ती र लट्ठी बोकेर बाहिर निस्किन्छन् । आआफ्ना टोलीमा मिसिन्छन् । कोही राप्ती नदी त कोही सेक्रहवा खोलातिर लाग्छन् । 

उनीहरू सावधान छन् । खोलामा बम हान्ने, करेन्ट लगाउने, मोटर चलाउने र विषादी हाल्नेहरू जतिखेर पनि भेटिन सक्छन् । थुप्रैपटक तिनीहरूसँग आमनेसामने भइसकेको छ । महिला टोलीले तिनलाई गौंडो कटाएको छ ।त्यसैको परिणाम, अहिले खोलामा प्रशस्त माछा छन् । माछाका लोपोन्मुख प्रजाति पनि अब दुर्लभ रहेनन् ।

थारू समुदायका लागि माछा खाना मात्र होइन, संस्कार हो । योबिना दसैं, माघी, विवाह, खेतीपाती, मृत्यु संस्कार सबै अधुरा रहन्छन् । त्यसैले चिन्ता र चासो पनि उनीहरूलाई नै भयो । करेन्ट र विषादीले खोलामा माछा पाइनछाड्यो । सिकारीहरूले भुरासम्म बाँकी रहन दिएनन् ।

समुदायले उपाय सुझायो– अब थप विनाश हुन नदिने । सबै मिलेर संरक्षणमा जुट्ने । उनीहरूले माछाकै नामबाट समूह बनाए । खोलामै पुगेर गस्ती गर्न थाले । देउखुरीका थारू महिलाहरूको गस्ती टोली दुई वर्षदेखि यसैगरी खटिइरहेको छ ।

‘हाम्रो हरेक संस्कारमा माछा नभई हुँदैन । तर दिनभरि खोज्दा पनि एक किलोसम्म नपाइने भयो,’ गढवा–७ सेम्रीस्थित रावा माछा संरक्षण समूहकी कोषाध्यक्ष शिवकुमारी चौधरीले भनिन्, ‘अवैध रूपमा मार्ने काम रोकिएपछि अहिले पाँच किलोसम्म पाइन थालेको छ ।’ एकैचोटि धेरै माछा मार्न अवैध तरिका अपनाउने गरिएको थियो ।

यसबाट माछाको विनाशै हुने देखेपछि उनीहरूले परम्परागत जाल, हेल्काजस्ता विधिलाई बढीभन्दा बढी प्रवर्द्धन गरे । पुरानो पुस्ताबाट यसको तरिका सिके । ‘यस्तो विधिबाट एकैपटक ठूलो परिमाणमा माछा मार्न सकिँदैन,’ चौधरीले भनिन्, ‘माछा एकसाथ सकिंदैनन्, तिनको संरक्षण हुन्छ ।’

महिलाकै जिम्मेवारी
थारू समुदायमा माछा मार्ने जिम्मेवारी महिलाकै बढी हुन्छ । पुरुष थोरै मात्र सहभागी हुन्छन् । पुरुषले जालले मार्छन् भने महिला हेल्काले । चाडपर्वमा महिलाहरू लाइन लागेर खोलामा पुग्छन् । पुग्दो माछा मारेर फर्कन्छन् । गढवाको २० सदस्यीय माछा संरक्षण समूहमा पाँच जना मात्रै पुरुष छन् ।

महिलाहरू राति नदीकिनारमा गस्ती गर्छन् । अवैध विधिबाट माछा मार्न पुरुष नै संलग्न हुने गरेकाले संरक्षणमा महिला सक्रिय हुनुपरेको राप्ती–६, बगरापुरस्थित बैखा माछा संरक्षण समूहकी सचिव कविता चौधरीले बताइन् । ‘कतिपय टाढाबाट गाडी नै लिएर माछा मार्न आउँथे । जेनेरेटर बोकेर पनि आउँथे । हामीले यी सबै काम रोकेका छौं,’ उनले भनिन् ।

उनका अनुसार सुरुमा निकै चुनौती थियो । सम्झाउन गयो उल्टै धम्की दिन्थे । कतिले अझै पनि अटेरी गर्छन् । तर विभिन्न गाउँका मानिस मिलेर समूह बनाएकाले बिस्तारै प्रभावकारी बन्दै गयो ।

यहाँका राप्तीसँगै स्यानी नदी, दोलही खोला र साना कुलामा माछा पाइन्छन् । ‘नयाँ पिँढीले विभिन्न प्रजातिका माछाबारे थाहै नपाउने स्थिति आयो । नाम सुनिएका तर नदेखिएका माछा धेरै छन्,’ उनले भनिन्, ‘अहिले धेरै लोप हुन थालेका माछा पनि बचेका छन् ।’ महिला अघि सरेपछि मात्र संरक्षण सम्भव भएको राप्ती गाउँपालिका–७ स्थित बाम माछा संरक्षण समूहकी चैनीकुमारी चौधरीले बताइन् । ‘गाउँगाउँ पुगेर विनाशकारी तरिकाले माछा मार्न हुँदैन भन्ने सन्देश दिएका छौं,’ उनले भनिन्, ‘राति नदीमै पुगेर सामान जफत गर्ने गरेका छौं ।’ उनको समूहमा २० जना छन् ।

माछाको विविधता
देउखुरी क्षेत्रमा गत पुसमा मानव कल्याण तथा वातावरण संरक्षण केन्द्रले माछाबारे सर्वेक्षण गरेको थियो । राप्ती गाउँपालिका–७ को दोलई खोला तथा राप्ती–६, बगरापुर, राजपुर–२ मटेरिया र गढवा–६ स्थित राप्ती नदीमा गरिएको अध्ययनमा ३५ प्रकारका माछा र ११ प्रकारका गैरमाछाजन्य जलचर फेला परेका थिए ।

डुडुवा, कल्मुडा, राजबाम बोदाना, गुगुवारी, बाम, थेड, सारी रावा साहारजस्ता लोपोन्मुख प्रजाति भेटिएका हुन् । समुदाय नै संरक्षणमा सक्रिय भएपछि लोपोन्मुख प्रजाति जोगिएको केन्द्रका कार्यक्रम प्रबन्धक प्रदीप मजगैयाले बताए । ‘त्यस्ता प्रजाति छोडिदिने गरिएको छ । यस्ता माछा नमार्न समुदाय सचेत छ,’ उनले भने, ‘कछुवा, गोही पनि फेला परेका छन् । समुदाय सबै पानीजन्य जीव बचाउन लागेका छन् ।’

स्थानीय सरकार पनि
माछा संकटमा पर्न थालेपछि स्थानीय तहले पनि संरक्षण नीति बनाएर कार्यक्रम तय गरेका छन् । समुदायले चलाएको अभियानलाई साथ दिएका छन् । राप्ती, गढवा र राजपुर गाउँपालिकाले जलचर एवं जलीय जैविक विविधता संरक्षण ऐन, २०७५ पारित गरी माछा संरक्षण गर्न थालेका छन् ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ १०:१७
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्