महिला अगुवाइमा माछापालन

डम्बरसिं राई

खोटाङ — हरियाली गाउँ । घरैपिच्छे माछा पोखरी । पोखरीमा खेलिरहेको माछा देख्दा कम्ता रमाइलो लाग्दैन । यो दिक्तेल रूपाकोट मझुवागढी नगरपालिका–२ सोल्मा होराखाका महिलाहरूको पौरख हो । उनीहरूले माछापालन गरेर आशलाग्दो आम्दानी गरिरहेका छन् ।

घरैपिच्छे माछापालन गरेका छन् । स्थानीय रुपाकोट सचेतना केन्द्र स्थापना गरी आयआर्जनका लागि माछापालन सुरु गरेको केन्द्रकी सहसचिव अन्जना राईले बताइन् ।

उनका अनुसार केन्द्रमा आबद्ध १८ जनाले घरैपिच्छे माछापालन गरेर मनग्गे आम्दानी गरिरहेका हुन् । माछा प्रतिकेजी सात सय रुपैयाँमा बिक्री हुने गरेको छ । घरैमा माछा किन्न ग्राहक आउने गरेको राईले बताइन् । उनीहरूले कमनकार्ब, ग्रासकार्बलगायत जातका माछापालन गरेको समूहकी सदस्य सजना राईले सुनाइन् । उनका अनुसार महिलाहरूको सक्रियतामै पोखरी खनिएका हुन् ।

महिलाहरूले पालैपालो सबै पोखरी खने । उनीहरूले पोखरी निर्माणपछि माछापालनसम्बन्धी सीपसमेत सिकेको सदस्य राईले बताइन् । ‘अहिले राम्रै आम्दानी भइरहेको छ,’ राईले भनिन्, ‘अझ यसलाई थप व्यवस्थित गर्ने योजना छ ।’

माछापालनका लागि दिक्तेल रूपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाले तीन लाख रुपैयाँ उपलब्ध गराएको सचेतना केन्द्रकी अध्यक्ष टीकाकुमारी राईले बताइन् । उब्रिएको रकम स्थानीय महिलाहरूलाई जीविकोपार्जनका लागि लगानी गर्ने गरेको छ । उक्त रकम एक प्रतिशतका दरले लगानी गर्ने गरेको समूहकी अध्यक्ष राईले बताइन् । माछापालनलगायत उद्यमशीलताका लागि नगरपालिकालगायत निकायले सहयोग गर्नुपर्ने राईको भनाइ छ ।

महिलाहरूको सक्रियतामा माछापालनलगायतका अन्य उद्यमशीलता गरेको देखेर धेरैले तारिफ गरेको स्थानीय सप्तमणि राईले बताए । महिलाहरूको उद्यमशीलता विकास र आत्मनिर्भरका लागि नगरपालिकालगायतका सम्बन्धित निकायले सहयोग गर्नुपर्ने राईको भनाइ छ । दिक्तेल रूपाकोट मझुवागढी नगरपालिकाका प्रमुख दीपनारायण रिजालले उद्यमशीलतालाई प्रवर्द्धन गर्ने योजना भएकाले उनीहरूको मागको आधारमासहयोग गर्ने बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०७:५१
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मकैमा फौजी किरा

कुम्भराज राई

ओखलढुंगा — मानेभन्ज्याङ ५ जेरुङका नवीनकुमार राई बर्सेनि १० देखि १५ मुरीसम्म मकैबाली भित्र्याउँथे । यो वर्ष भने एक डोको पनि भित्र्याउन सकेनन् । कारण थियो खडेरी । वर्षायाममा पानी नपरेपछि मकै बोटमै सुक्यो ।

बर्खे मकै नफलेपछि उनलाई हिउँदे मकै छर्ने हतारो भयो । मकै पनि छरे । उम्रिन थालेपछि बिरुवामा फौजी किरा लाग्यो । मकैको बोट देखाउँदै नवीनले भने, ‘बर्खे मकै खडेरीले लग्यो, हिउँदे मकै किराले । अब कसरी जहान परिवार पाल्ने थाहा छैन । हामीलाई प्रकृतिले नै ठग्यो ।’

जेरुङ गाउँकै पूर्णबहादुर राई यसपालि भोकमरीमा पर्ने चिन्ताले टोलाइरहेका छन् । उनी दिनभरि आफ्नो मकैबारी हेरेर टोलाउँछन् । ‘किनेर खाउँ भने नगद आम्दानीको स्रोत छैन, अन्नबाली खाउँ भने एक घोगा मकै छैन,’ पूर्णबहादुरले भने, ‘अब भोकमरी नलागेर के गर्नु । हामीलाई कसले के खान दिने हुन् । चारजनाको परिवार कसरी पाल्ने भन्ने पीर छ ।’

फौजी किराको प्रकोप बढेपछि सुनकोसी र दुधकोसी नदी तटीय क्षेत्रको मकैबाली सखाप भएको छ । ओखलढुंगा, खोटाङ र उदयपुरको तटीय भेगमा फौजी किराको प्रकोप बढदो छ । तीन साताअघि सुरु भएको फौजी किराको प्रकोप नियन्त्रणमा आउन सकेको छैन । थप फैलिँदो छ ।

मानेभन्ज्याङ गाउँपालिकाको हिलेपानी, सोक्माटार, थाक्ले र मानेभन्ज्याङ लगायत क्षेत्रमा लगाइएको सयौं हेक्टर मकैको बिरुवा बोटमै मर्ने गरी किराले सखाप पारेको छ । यी क्षेत्रमा फौजी किरा दुई रंगको फेला परेका छन् । अलि तल्लो क्षेत्रमा सेतो र माथिल्लो क्षेत्रमा हरियो रङको छ ।

ठूलो समूहमा आएर मकैको गुबोभित्र पसेर कलिला पात खाने भएकाले यसलाई फौजी किरा भनिएको हो । किराको प्रकोप नियन्त्रण गर्न कृषि ज्ञान केन्द्रको प्राविधिक टोलीले स्थलगत अनुगमन गरेर नमुना संकलन गरेका थिए । उनीहरूले किराको पहिचान गर्न सकेनन् । त्यसपछि नमुनाका रूपमा प्रदेश कार्यालय पठाए । प्रदेश कार्यालयले विषादीसहितको टोली जिल्लामा खटाइसकेको ज्ञान केन्द्रले जनाएको छ ।

किरा नियन्त्रणका लागि विषादीसहितको प्राविधिक टोली गाउँमा खटाइसकेको मानेभन्ज्याङ गाउँपालिका अध्यक्ष मोतीराज राईले बताए । कृषि ज्ञान केन्द्रका प्रमुख कृष्णमणि पोखरलेसहित विराटनगरबाट झिकाइएका प्राविधिक र विषादी प्रकोपस्थलमा खटाइएको उनले बताए । फौजीको किराले घाँस तथा मकैका घोगासमेत खाने गरेको छ । यस किसिमका किराले मान्छेलाई समेत टोक्ने गरेको छ ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०७:४९
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्