पर्यटकले भरिए होमस्टे

कमल पन्थी

बर्दिया — बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएको बारबर्दिया नगरपालिकाका पर्यटकीय होमस्टे अहिले भरिभराउ छन् । यहाँका पर्यटकीयस्थल सतखलुवा ताल, डल्ला, जानकीनगर र रम्मापुर आउने पर्यटकको संख्या बढेपछि होमस्टे भरिएका हुन् । 

बर्दियाको डल्ला होमस्टेमा पाहुनाको स्वागत गर्न तयारी अवस्थामा रहेका थारू युवती । तस्बिर : कमल/कान्तिपुर

प्राकृतिक दृष्टिले मनमोहक सतखलुवा ताल हेर्न दैनिक ५० भन्दा बढी पर्यटक आउने गर्छन् । चार वर्षदेखि स्थानीय युवा ताल, वन र वन्यजन्तुको संरक्षणमा लागेपछि पर्यटक पनि बढेका हुन् । यहाँ आउने पर्यटकलाई कुनै प्रचारप्रसार नै गर्नु पर्दैन ।

स्थानीय शिक्षक ललित सापकोटाले पर्यटक आएर बस्ने ठाउँ नभएपछि गाउँलेको सक्रियतामा तीन वर्षअघि यहाँ होमस्टे सञ्चालन गरेको बताए । शुक्रबार र शनिबार धेरै पर्यटकको भीड लाग्छ । बिदाका दिन वनभोज खाने, तालमा डुंगा विहार गर्ने र राति बास बस्नेको संख्या बढ्दै गएको छ ।

प्राकृतिक बरदान सतखलुवा ताल र जंगली जनावर अवलोकन गर्न आन्तरिक पर्यटकको आवगमन बढ्दै गएपछि १० वटा होमस्टे सञ्चालनमा छन् । सतखलुवा ताल समितिका अध्यक्ष सुनिल चापागाईंले पर्यटक आगमन बढेपछि थप होमस्टे सञ्चालन गर्न स्थानीय अग्रसर भएको बताए ।

यहाँ पुग्ने पर्यटकलाई होमस्टे सञ्चालकले तालबाटै पाहुनाका रूपमा स्वागत गर्छन् । दुई वर्षदेखि सञ्चालित होमस्टेमा पहाड र थारू समुदायले आफ्नै परम्पराअनुसार पाहुनाको स्वागत गर्छन् । त्यसले आत्मीयता बढेको र पर्यटक पनि वृद्धि गरेको शिक्षक सापकोटाले बताए । ‘आतिथ्यताले पनि पर्यटक वृद्धिमा सहयोग पुग्छ,’ उनले भने, ‘गाउँ प्रवेशसँगै सफा र चिटिक्क परेको मनोरम दृश्यले पनि पर्यटकलाई लोभ्याउँछ ।’ होमस्टेमा राति बासका लागि हुड्के नाच, भजन कीर्तनसँगै हुरदंगवा, लठवालगायतका नाचसहित सांस्कृतिक कार्यक्रम गरिन्छ ।

खासै प्रचार नगरिए पनि सतखलुवा पर्यटकीय केन्द्रमा स्वस्फुर्त रूपमा पाहुना आउने गरेको होमस्टे सञ्चालक फत्तु थारूले बताए । करिब ६० बिघा क्षेत्रफलमा फैलिएको र सातवटा खोला मिसिएर बनेको तालमा बाघ, चित्तललगायतका जंगली जनावर पनि देखिन्छन् । तालको मध्यभागमा नागदेवता र कालिका मन्दिर छ ।

थारू संस्कृति र धार्मिक स्थल मानिने तालमा माछा, गोही, अजिंगर देखिन्छन् । ताल संरक्षण भएपछि निकुञ्जबाट निस्कने जनावरको चोरी सिकार नियन्त्रणमा आएको छ । पर्यटकलाई आक्रमण गरेकाले एक दशकअघि दुई बाघलाई विष खुवाएर मारिएको बारबर्दिया–९ का वडाध्यक्ष फट्टु थारूले बताए । ‘अहिले बाघलगायतका जनावरबाट पूर्ण सुरक्षा छ,’ उनले भने, ‘युवाले दिनहुँ वन्यजन्तुको निगरानी र गस्ती गर्छन् ।’

सुरु चरणमा ०७३ फागुनबाट स्थानीयको सक्रियतामा सात घरमा होमस्टे सञ्चालनमा आएको थियो । सतखलुवा सामुदायिक वनका अध्यक्ष शिवप्रसाद अधिकारीले आन्तरिक पर्यटकले अहिले होमस्टे भरिभराउ हुने गरेको बताए । ‘विदेशी पर्यटक प्याकेज कार्यक्रमअन्तर्गत आउने गरेका छन्,’ उनले भने, ‘कैलाली, कञ्चनपुर, बाँके र सुर्खेतका पर्यटक बढी आउने गरेका छन् ।’

पर्यटकीय केन्द्रका रूपमा विकसित गर्न नगरपरिषद्ले चालु आवमा १८ लाख बजेट विनियोजन गरेको नगरप्रमुख दुर्गाबहादुर चौधरीले बताए । ताल संरक्षणका लागि पक्की वाल, बोरिङ, सडक स्तरोन्नति, सोलार बत्ती र टेलिफोन टावरको काम चालु आवमै गरिने उनले बताए । ‘सतखलुवालाई बारबर्दिया नगरको पर्यटकीय क्षेत्रका रूपमा विकसित गर्ने योजना छ,’ उनले भने, ‘पूर्वपश्चिम राजमार्गको बैदी चोकदेखि तीन किमि उत्तरमा रहेको सतखलुवा मनोरम छ ।’

यातायातको सुविधा भएको यस पर्यटकीय क्षेत्रमा बर्दिया निकुञ्ज अवलोकन गर्न आउने पर्यटकलाई यहाँको विशेषताबारे जानकारी गराउन आवश्यक भएको स्थानीय बताउँछन् । होमस्टेका लागि जियोलोजिकल सोसाइटी अफ लन्डनको नेपालस्थित कार्यालयले प्रसारप्रसार गर्ने र तालिम दिने गरेको छ । राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोष र निकुञ्जसँगको सहकार्यमा होमस्टे सञ्चालनका लागि तालिम, कम ब्याजमा समूहमार्फत ऋण सहयोग, घुम्टी कोष, होर्डिङबोर्ड र सडक ग्राभेलका काम भएको छ ।

बर्दिया राष्ट्रिय निकुञ्जसँग जोडिएको डल्ला होम स्टेमा आफ्नै थारू संस्कृतिको पहिचानले बर्दिया निकुञ्ज अवलोकन गर्न आउने पर्यटक होमस्टेमा आउने गरेको अध्यक्ष पर्शुराम चौधरीले बताए । शिव सामुदायिक वनमार्फत सञ्चालित डल्लाका होमस्टेमा सखिया र लट्ठी नाच देखाएर पर्यटकलाई लोभाउने काम गरिन्छ । एक साताको प्याकेजमा निकुञ्ज अवलोकनमा आएका इजराइली पर्यटक न्यातु नेहुले मनोरम दृश्य र थारूको आत्मीय स्वागतले आफूलाई आकर्षिक गरेको बताए ।

शिव सामुदायिक वनका अध्यक्ष मंगल थारूले होमस्टेमा स्वदेशी तथा विदेशी गरी दैनिक ३० बढी पाहुना बास बस्ने गरेको बताए । ‘यहाँ पर्यटकले सहज ढंगले गैंडा हेर्न सक्छन्,’ उनले भने, ‘त्यसले पनि पर्यटकको ध्यान तानेको छ ।’ बेलायती राजकुमार ह्यारी, नेपाली चलचित्र नायक राजेश हमालदेखि विश्व प्रसिद्ध चलचित्र टाइटनिकका हिरो लियान्द्रोसमेत यहाँ आएर फर्केका छन् । नेपाली परम्परा, संस्कृति र संस्कारको प्रचारप्रसारले पर्यटक प्रभावित हुने गरेको सञ्चालकको दाबी छ । डल्लामा मात्र १८ वटा होमस्टे सञ्चालनमा छन् ।

पर्यटक आगमनसँगै यहाँ उत्पादित सामानले पनि राम्रो बजार पाउन थालेको छ । होमस्टेसँग जोडिएरको सामुदायिक वनको अर्को आकर्षण भनेको गैंडाको बासस्थान हो । यहाँ बर्दिया निकुञ्जबाट आएका नौ गैंडा छन् । गैंडा हेर्न सकिने भएकाले पनि पर्यटकलाई लोभाउने गरेको छ । डल्ला क्षेत्र अन्तर्राष्ट्रिय जैविक मार्ग पनि भएकाले पर्यटक होमस्टेमा आएर रमाउने गरेको सामुदायिक वनका सदस्य पर्शु चौधरीले बताए ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०७:४७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

गोदाममै थन्कियो धान बीउ

भूषण यादव

वीरगन्ज — पर्साको विन्दवासनी गाउँपालिकाले किसानका लागि खरिद गरेको धानको बीउ गाउँपालिकामै थन्किएको छ । किसानलाई वितरणका लागि गाउँपालिकाले ३४ क्विन्टल ३० केजी धान (९२ बोरा) बीउ खरिद गरेको थियो । ७ बोरा बीउ मात्र वितरण गर्‍यो । किसानहरू भने सीमावर्ती भारतीय बजारबाट बीउ खरिद गरी रोपाइँ गर्न बाध्य भएका छन् ।

गाउँपालिकाले ५० प्रतिशत अनुदानमा बीउ वितरण गर्ने योजनाअन्तर्गत बीउ खरिद गरेको थियो । विन्दवासनी गाउँपालिका कृषि शाखाका बाली संरक्षण अधिकृत शिवभोलाप्रसाद केसरीले ५० प्रतिशत रकम तिर्नुपर्ने भएकाले किसानले धान बीउ नलगेको खुलाए । ‘सय प्रतिशत अनुदानमै दिनुपर्ने किसानको माग थियो,’ उनले भने, ‘तर, गाउँपालिकाको योजना ५० प्रतिशत अनुदानमा दिने थियो, त्यही भएर धान बीउ थन्कियो ।’

खरिद गरिएको ९२ बोरा धानमध्ये ७ बोरा मात्र वितरण हुन सकेको उनले जनाए । प्रक्रिया पुरर्‍याएर धान मिलमा बीउ बिक्री गरिने उनले बताए । ‘धान बीउ बिक्री गरी आएको रकम गाउँपालिकाको खातामा जम्मा गर्छौ,’ उनले भने, ‘शतप्रतिशत अनुदानमा दिन योजना बनाए जसले पनि लैजान्छ, खेती नगर्नेले पनि धान बीउ लगेर कुटाएर खान्छ ।’

कृषि शाखाले यो भन्दा पनि हाइब्रिड बीउ खरिद गर्न गाउँपालिकालाई सुझाव दिएको थियो । हाइब्रिड बीउ प्रतिकेजी ३५० देखि ५ सय रुपैयाँ पर्ने भएकाले गाउँपालिकाले खरिद नगरेको उनले बताए । एक केजी हाइब्रिड बीउले तीन कठ्ठा खेतमा रोपाइँ गर्न सकिन्छ ।

विन्दवासनी गाउँपालिका निवासी राजेशकुमार चौरसियाले यसपालि ५ कठ्ठा खेतमा धान रोपेका छन् । रोपाइँका लागि बीउ भारतबाट खरिद गरेको उनले बताए । गाउँपालिकाको धान बीउ वितरण कार्यक्रमबारे आफूलाई जानकारी नभएको उनले सुनाए । सोही गाउँपालिका निवासी भोलाप्रसाद चौरसियाले किसानका लागि खरिद गरिएको पम्पिङ सेटमामा समेत अनियमितता भएको सुनाए ।

‘पम्पिङ सेट कतिवटा आयो, कसलाई वितरण गरियो, कसैले जानकारी गराउन मानेका छैनन्,’ उनले भने । अर्का बासिन्दा विपिन साहले धान रोपाइँ सकिसकेपछि गाउँपालिकाले धान बीउ ल्याएको आरोप लगाए । ‘रोपाइँ सकेपछि बजेट सकाउनका लागि बीउ खरिद गरिल्याए,’ उनले भने, ‘रोपाइँ सकेपछि धान बीउ लगेर के गर्नु ।’

नक्कली बीउ बिक्री
गत जेठमा कृषि ज्ञान केन्द्र पर्साले स्थानीय तहमा पठाएको धान बीउ नक्कली भेटिएपछि जिल्ला प्रशासन कार्यालयले बिक्री/वितरणमा रोक लगाएको थियो । धानको बीउ गुणस्तरहीन भएको गुनासो आएपछि प्रशासन कार्यालयले दुई जातको धानको बीउ परीक्षणका लागि बीउ बिजन प्रयोगशालामा पठाएको थियो । जसमध्ये राम धानको बीउको उमार्ने शक्ति कमजोर रहेको प्रमाणित भएपछि बिक्रीमा रोक लगाइएको प्रमुख जिल्ला अधिकारी नारायणप्रसाद भट्टराईले बताए ।

ज्ञान केन्द्रले टेन्डर प्रक्रियामार्फत १ करोड ५७ लाख रुपैयाँ बराबरको ८१ दशमलव ५ टन विभिन्न जातका धानको बीउ खरिद गरेको थियो । ज्ञान केन्द्रका कर्मचारीसँगको मिलेमतोमा व्यापारीले पुरानो र गुणस्तरहीन बीउ दिएका थिए । स्थानीय तहमा बिक्रीका लागि पठाइएको बीउको बोरामा २०७४ साल प्रिन्ट गरिएकामा कालो मार्करले २०७५ बनाई २०७६ मा बिक्री गरेको फेला परेको थियो ।

प्रकाशित : भाद्र ८, २०७६ ०७:३८
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्