बूढीगण्डकी मुआब्जा वितरण : वनस्पतिको लगत संकलन

हरिराम उप्रेती

गोरखा — बूढीगण्डकी जलविद्युत् आयोजनाबाट डुबानमा पर्ने संरचना, फलफूल र बोटबिरुवाको लगत संकलन सकिएको छ । घ्याल्चोकस्थित सिउरेनटारमा रहेको आयोजनाको वातावरण मुआब्जा तथा पुनःस्थापना इकाईले फागुन अन्तिम साताबाट जेठसम्म डुबानमा पर्ने घर, गोठ, फलफूल, रूख र अन्य संरचनाको लगत संकलन गरेको थियो । 

गोरखा र धादिङको सीमामा रहेको बूढीगण्डकी नदीको आरूघाट क्षेत्र ।तस्बिर : हरिराम उप्रेती/कान्तिपुर

‘जग्गाको मुआब्जा दिएको ठाउँमा संरचना र बोटबिरुवाको लगत संकलन गरेका थियौँ, ती क्षेत्रमा अब छिटपुट मात्र काम बाँकी होला,’ इकाई प्रमुख कृष्ण कार्कीले भने, ‘यसको अन्तिम विवरण तयार पारी सम्बन्धित मन्त्रालयमा पठाएका छौँ ।’ संरचना र फलफूल तथा बोटबिरुवाको मुआब्जामा झन्डै सात अर्ब रुपैयाँ लाग्ने अनुमान गरिएको छ ।

धादिङ र गोरखातर्फ गरी २ हजार ५ सय ५० धनीको ४ हजार २ सय ३५ घर र गोठको लगत संकलन भएको छ । ‘घर र गोठ मात्र २२ लाख ७४ हजार ७ सय ७४ स्क्वायर फिट रहेछ,’ उनले भने । कुखुरा, बाख्रा खोर, शौचालय, पाली, टौवा तथा धन्सार मात्र ९ हजार १ सय ६२ छन् । ६ देखि १० घनमिटरका १९५ गोबर ग्यास तथा सार्वजनिक स्थलमा रहेका १२० घरगोठको पनि लगत संकलन भएको छ ।

४९ प्रजातिका बोटबिरुवा पाइएको कार्कीले बताए । साल, सिमल, धुपी, सल्ला, चिलाउने खयरलगायत ३२ हजार ७ सय २६ बोटबिरुवा रहेका छन् । आँप, केरालगायतका फलफूल मात्र १३ हजार २ सय ४४ रहेको उनले बताए । बोटबिरुवाको वन, फलफूलको कृषि तथा गोठ र संरचनाको सम्बन्धित मन्त्रालयमा लगत बुझाइएको उनले बताए ।

डुबानमा पर्ने गोरखाको ३ र धादिङको ६ स्थानीय तहको लगत संकलन सकिएको उनले बताए । व्यक्तिको जग्गामा रहेको बोटबिरुवा र संरचनाको मात्र लगत संकलन भएको हो । ‘ह्रासकट्टी नगर्न जनस्तरबाटै माग आएको छ,’ उनले भने, ‘अन्तिम निर्णय मन्त्रालयकै हुनेछ ।’

सम्बन्धित कार्यालयको यसअघिकै नियमअनुसार मुआब्जा वितरण हुने उनको भनाइ छ । ‘अरू आयोजनामा कसरी मुआब्जा निर्धारण गरियो त्यसको पनि अध्ययन गरेका छौँ,’ उनले भने । मुआब्जा निर्धारण समितिको बैठकमा स्वीकृत गरेपश्चात् संरचना र बोटबिरुवाको पनि मुआब्जा वितरण थाल्ने इकाईको योजना छ ।

जग्गाकै मुआब्जा निर्धारण हुन बाँकी रहेको गोरखाको आरुघाट र आर्खेत तथा धादिङको आरुघाट र खहरे भने संरचना र फलफूलको लगत संकलन बाँकी छ । जग्गाकै मुआब्जा निर्धारण नगरी संरचना र बोटबिरुवाको लगत संकलन गर्न लागिएको भन्दै उक्त क्षेत्रमा पुगेका प्राविधिकलाई स्थानीयले अवरोध गरेपछि लगत संकलन हुन सकेको छैन ।

भवन, वन र कृषिका प्राविधिकले मोबाइल एप्लिकेसनको माध्यमबाट लगत संकलन गरेका हुन् । छिटो र विश्वसनीयताका लागि क्षेत्रको संरचना र फलफूलको लगत मोबाइल एप्लिकेसनको प्रयोगबाट गरिएको कार्कीले बताए । ‘घरघरमै पुगेर तथ्यांक संकलन गरेका हौँ,’ उनले भने ।

बूढीगण्डकी डुबानले धादिङ र गोरखातर्फका ३५ सय ६० परिवार प्रभावित हुनेछन् । गोरखातर्फ ३० र धादिङतर्फको २८ हजार रोपनी क्षेत्रफल डुबानमा पर्नेछ । पुनर्वास तथा पुनःस्थापना सम्बन्धी नीति ऊर्जा मन्त्रालयमा रोकिएको छ । नीति नबन्दा पुनःस्थापनाको प्रक्रिया सुरु हुन सकेको छैन ।

फिल्डबुकमा नाम भएको तर लालपुर्जा नभएका प्रभावितले पनि अझै मुआब्जा रकम पाएका छैनन् । समस्या समाधानका लागि मन्त्रालयमा जानकारी गराइसकिएको इकाई प्रमुख कार्कीले बताए । यस्ता प्रभावित ४० जनाले निवेदन दिएका छन् । फिल्डबुकमा नाम भएका यस्ता प्रभावित अझै बढ्न सक्ने इकाई बताउँछ ।

आयोजनाबाट डुबानमा पर्ने गोरखाको आरुघाट र आर्खेत तथा धादिङतर्फको विशालबजार र खहरे क्षेत्रका स्थानीयले जग्गाको मुआब्जा निर्धारण चाँडो सक्न माग राख्दै आएका छन् ।

२०७३ ज्येष्ठ १९ बाट उक्त क्षेत्रको घरजग्गा बेचबिखन र धितो राखी हुने बैंकिङ कारोबारसमेत बन्द छ । आफ्नै जग्गा पनि खरिद बिक्री गर्न नपाउँदा घरव्यवहार चलाउन नसकिएको भन्दै डुबान प्रभावित आक्रोशित छन् ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७६ ०७:४४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मानसरोवर जाने यात्रु अलपत्र

रूपा गहतराज

नेपालगन्ज — पाँच दिनअघि मानसरोवर जानका लागि यहाँ आइपुगेका भारतीय पर्यटक शनिबारसम्म नेपालगन्जमै अलपत्र छन् । ३७ जना भारतीय पर्यटक अलपत्र परेका हुन् ।

उनीहरूले प्रतिव्यक्ति१ लाख ७५ हजार भारतीय रुपैयाँ त्यहाँस्थित कक्स किङलाई बुझाएर आए पनि विभिन्न वहानामा एजेन्टले नेपालगन्जमा रोकिरहेको गुनासोगरेका छन् ।

कक्स किङले नेपालस्थित फिस्टेल टुर्स एन्ड ट्राभल्ससँगको समन्वयमा भारतीय पर्यटकलाई मानसरोवर पुर्‍याउने जिम्मा लिएको वेस्ट बंगलाका शम्भुनाथ योगीले बताए । ‘कक्स किङ र फिस्टेलका नेपालगन्जस्थिति प्रतिनिधिले जिम्मेवारीपूर्ण जवाफ दिएनन्,’ योगीले भने, ‘ट्राभल एजेन्टहरूले आफूहरूलाई पर्यटक रोकिनुको कारण थाहा नभएको बताए ।’

पर्यटकहरूले कक्स किङले नेपाली ट्राभल एजेन्सीलाई भुक्तानी नदिएकाले आफूहरूलाई रोकिएको एजेन्टले दाबी गरेको बताए । ‘उनीहरू यसबारे खुलेर बोल्दैनन्,’ योगीले भने, ‘दुई एजेन्सीबीचको विवादमा हामी अलपत्रको स्थितिमा छौं ।’

भारतीय पर्यटकसँगै रहेका कक्स किङका प्रतिनिधि अजय रानाले दुई एजेन्जीबीचको विवादबारे आफूलाई थाहा नभएको बताए । ‘भिसाका कारण ढिलाइ भएको जानकारी कक्स किङबाट पाएको छु,’ उनले भने, ‘अब समस्या छैन, हामी पर्यटकलाई सिमकोट लैजान तयार छौं ।’

फिस्टेलका प्रतिनिधि लाक्पा शेर्पाले भने सिमकोटसम्मको जिम्मा मात्र लिने बताए । ‘पर्यटकलाई सिमकोट पुर्‍याउनु भन्ने फिस्टेलले निर्देश गरेको छ,’ उनले भने, ‘त्यसपछिको जिम्मा मेरो होइन, थप निर्देशन आएमा सोहीबमोजिम गर्नेछु ।’ शेर्पाले कर्मचारी भएकाले यात्रु किन रोकिए र सिमकोटपछि मानसरोवर यात्रा के हुन्छ भन्ने आफूलाई थाहा नभएको प्रतिक्रिया दिए ।

दुई एजेन्सीका प्रतिनिधिले जिम्मेवारीपूर्वक जवाफ नदिएपछि पर्यटक अप्ठ्यारोमा परेका छन् । अधिकांश ज्येष्ठ नागरिक रहेको उनीहरूको समूहले सिमकोटमा अलपत्र पारिने आशंकामा भारत फर्किने कि जाने भन्ने द्विविधामा रहेको बताए । ‘यहाँबाट भारत फर्किन सक्छौं,’ भारत कराँचीकी डा. करुणा शाहले भनिन्, ‘सिमकोट पुर्‍याएर अलपत्र पारिए फर्किन नै समस्या हुन्छ । त्यसैले जाने/नजानेबारे निर्णय लिन सकेका छैनौं ।’

नेपालगन्जस्थित एक होटलमा राखिएका ३७ जनाको टोलीलाई शनिबार बिहानै सिमकोट लैजाने भन्दै विमानस्थल पुर्‍याइएको आचार्य सत्याश्रयानन्दले बताए । ‘यहाँ आएपछि टिकटको भुक्तानी नै नभएको भन्दै बोर्डिङ पास दिइएन,’ उनले भने ।

प्रकाशित : भाद्र २, २०७६ ०७:४२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्