परीक्षण स्याउ खेती सफल

माधव अर्याल

पाल्पा — स्याउ खेती प्रायः हिमाली भेगमा गरिन्छ । पछिल्ला दिनमा भने हिमाल नजिक र पहाडी भेगका बस्तीमा पनि यसले सफलता पाएको छ । पाल्पाको रैनादेवी छहराका विभिन्न स्थानमा किसान आफैंले गरेको परीक्षणमा स्याउले राम्रो दाना लगाएको छ । छहरा, मुझुङ, बराङदी, पालुङमैनादीलगायत चिसा ठाउँमा स्याउ फलेको छ ।

विभिन्न स्थानमा परीक्षणका लागि लगाएका स्याउमा राम्रो फल लागेको छ । बोट हुर्केका छन् । किसानका अनुसार यसलाई सफल परीक्षण मान्न सकिन्छ । रैनादेवी–४ छहराका लक्ष्मण रायमाझीको घरमा लगाएको स्याउका बोटमा तीन सयभन्दा बढी दाना फलेका छन् । ‘गत वर्ष एउटै बोटमा ४ सयभन्दा बढी दाना फल्यो,’ उनले भने, ‘यसरी फल्छ/फल्दैन भन्ने कुरामा दोधारमा भएर बिरुवा लगाइएको हो ।’

उनले घरमै स्याउ फलेर सफलता पाएपछि खुसी लागेको बताए । मुस्ताङ घुम्न जाँदा बोटमै टिपेर स्याउ खाएको अनुभव अहिले घरमै लिन पाएको सुनाए । यहाँ फलेको स्याउको स्वाद पनि मिठो छ । मुस्ताङको मार्फामा र घरमै टिपेर खाएको अनुभव उस्तै लागेको उनको अनुभव छ ।

कृषिविज्ञका अनुसार स्याउ मध्यम चिसो, चिसो र हिमाली भेगमा फल्छ । मध्यम चिसोका लागि आवश्यक पर्ने जात कृस्पिन, रेड जुन, कक्स, अरेन्ज पिपिनलगायत छन् । जुन स्याउ १ हजार ५ सयदेखि २ हजार मिटरसम्को उचाइमा उपयुक्त हुन्छ । कम चिसो आवश्यक पर्ने जातमा अन्ना भोरिड, ट्रपिकल ब्युटीलगायत १ हजार २ सयदेखि १ हजार ५ सयसम्मको उचाइमा फल्छन् ।

ती जातका विषयमा कोही कसैले पनि जानकारी नदिएको किसान मीना रायमाझीले बताइन् । उनको घरमा पनि स्याउका बोट हुर्केका छन् । ‘गत वर्षदेखि फल दिएको छ, हिमालतिर मात्र फल्छ भन्थे,’ उनले भनिन्, ‘अहिले हाम्रै घरमा फलेको छ । घरकै स्याउ टिपेर खान पाउँदा खुसी लागेको छ ।’

स्याउ खेतीका लागि मलिलो, पानीको राम्रो निकास भएको जग्गा आवश्यक पर्छ । माटोमा हावाको सञ्चार राम्रो भएको दोमट वा बलौटे माटोमा स्याउको बिरुवा हुर्कन्छ । स्याउ खेतीका लागि सकेसम्म दक्षिण मोहडा भएको पारिलो जग्गा उपयुक्त हुन्छ । रैनादेवी छहराका विभिन्न स्थानमा हिमाली क्षेत्रबाट ल्याएर झन्डै सयवटा स्याउका बोट लगाइएका छन् ।

आगामी वर्षमा कलमी गरेर बिरुवा पनि उत्पादन गर्ने सोच किसानको छ । किसान आफैंले स्थानीयस्तरमा तयार गरेर पनि बिरुवा लगाएका छन् । कतिपयले डोल्पा, मनाङबाट ल्याएका बिरुवा हुर्किएका छन् । परीक्षणमै लटरम्म फलेपछि अब स्याउको व्यावसायिक खेती गर्न सकिने किसान रायमाझीले बताइन् । परीक्षणका क्रममा किसानले प्राविधिकको सल्लाह भने पाउन सकेका छैनन् ।

दुई वर्षमै बोट अग्लो र त्यसमा लटरम्म फलेपछि किसान पनि उत्साहित छन् । स्थानीय मेहलढाब, छहराको छहरा, दह, काफलबुटालगायत स्थानमा व्यावसायिक खेती गर्न सकिने भएपछि उनीहरू उत्साहित भएका हुन् । यहाँ फलेको स्याउको स्वाद पनि हिमाली भेगको जस्तै भएको रैनादेवी छहरा–४ का वडाध्यक्ष विष्णुप्रसाद पोखरेलले बताए ।

‘स्वादमा फरक नभएपछि र परीक्षण पनि सफल भएपछि किसानले यसलाई व्यावसायिक रूप दिने तयारी गरेका छन्,’ उनले भने । परीक्षणकै लागि लगाइएको बोटमा दुई वर्षमै स्याउ फलेको हो । गाउँका सबैलाई स्याउप्रति उत्साहित बनाएको छ । किसान आफैँले तयार गरेको बिरुवा पनि सहज तरिकाले सरेकाले झन् उत्साही भएका छन् । स्याउ खेती विस्तारमा कृषि ज्ञान केन्द्र र स्थानीय सरकारले भने अहिलेसम्म कुनै योजना बनाएका छैनन् ।

रैनादेवी छहराले कृषिमा बजेट विनियोजन गरे पनि स्याउका विषयमा अहिलेसम्म कुनै सोच नभएको गाउँपालिकाका प्रवक्तासमेत रहेका पोखरेलले बताए । यहाँ उत्पादन भएको स्याउ पाक्दा निकै रसिलो र मिठो भएकाले पनि यसको बजारमा कुनै समस्या नहुने किसानको दाबी छ । बिरुवा उत्पादन, खेती गर्ने तरिका र यस क्षेत्रको भौगोलिक अध्ययनका लागि स्थानीय सरकारले ध्यान दिनुपर्ने किसानको माग छ ।

प्रकाशित : श्रावण २२, २०७६ ०९:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सेजमा धमाधम उद्योग

माधव ढुंगाना

भैरहवा — विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) भैरहवामा उद्योग सञ्चालनका लागि धमाधम निर्माण कार्य भइरहेको छ । गत वर्षसम्म उद्योग सञ्चालनका लागि सम्झौता गरेका २२ उद्योगमध्ये १७ उद्योगले निर्माण सुरु गरेका हुन् । पाँच उद्योगले सम्झौता रद्द गरेका छन् । 

शक्ति मिनिरल्स प्रालिले उद्योग स्थापना गरेर उत्पादन भारत निकासी गर्न थालेको छ । अहिले थप ६ उद्योगले निर्माणको काम अघि बढाएका छन् । विलियन्ट लाइटिङ इन्डस्ट्रिज, ग्लोबल, एक प्लास्टिक, पञ्चकन्या ग्रुपलगायतले निर्माण गरिरहेका छन् ।

आईडीएस इलेक्ट्रिक, बुद्ध न्याप्किन एन्ड पेपर उद्योग, सुगम न्यानो हर्बल इन्डस्ट्रिज, अरिबा एग्रिकल्चर र क्रियसन वर्ल्डले पनि जमिनको प्लट सफाइ गरी भौतिक संरचना निर्माणको काम सुरु गरेको भैरहवा विशेष आर्थिक क्षेत्र व्यवस्थापन कार्यालयका निमित्त प्रमुख भक्तबहादुर भण्डारीले बताए । बाँकी उद्योग पनि छिट्टै निर्माण थाल्ने तयारीमा छन् ।

स्थापनाको झन्डै दुई दशक भइसक्दा पनि सेज अझै पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउन सकेको छैन । सरकारको ढिलासुस्ती, ऐन, नियम बाँझिदा, आवश्यक विद्युत् अभावजस्ता कारणले सेजमा उद्योग स्थापनामा ढिलाइ भइरहेको थियो । उद्योगको पूर्वाधार निर्माणका लागि आवश्यक विद्युत् व्यवस्था गरिसकेको र बाझिएका ऐन, नियम संशोधन भइसकेको सेज विकास प्राधिकरणका प्रवक्ता सुन्दर थापाले बताए । ‘सेजमा केही उद्योग स्थापना भइसके र केही हुने तरखरमा छन्,’ उनले भने, ‘अब सहज रूपमा काम अघि बढ्छ ।’

सुरुमा सेजमा स्थापित उद्योगले आफ्नो उत्पादनको ७५ प्रतिशत सामान विदेश निर्यात गर्नुपर्ने प्रावधान राखिए पनि विशेष आर्थिक क्षेत्र ऐन पहिलो संशोधन २०७५ मार्फत ६० प्रतिशत विदेश निकासी गर्नुपर्ने प्रावधान बनाइएको छ ।

यस्तै कर छुट सुविधा नलिई एक वर्षसम्म उद्योगबाट उत्पादित वस्तु शतप्रतिशत पनि आन्तरिक बजारमा बिक्री वितरण गर्न पाइने, आयकर पाँच वर्षसम्म शतप्रतिशत र त्यसपछि ५० प्रतिशत छुट, लाभांशमा लाग्ने कर पाँच वर्षसम्म शतप्रतिशत, त्यसपछि तीन वर्षसम्म ५० प्रतिशत र त्यसपछि शतप्रतिशत कर लाग्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । यो प्रावधानले सेजमा उद्योग खोल्न चाहने उद्योगीलाई थप प्रोत्साहन मिलेको छ ।

सेजसँग उद्योग सञ्चालनका लागि सम्झौता गरेकामध्ये सिद्धार्थ औद्योगिक ग्रुपले तीन, न्यु मेटल इन्डस्ट्रिजले एक र सुगम नानो हर्बल प्रालिले एक गरी पाँच उद्योगले सम्झौता रद्द गरेका छन् । सेजमा छाला, जडीबुटी, फलफूल, प्लास्टिक, इलेक्ट्रिक, गार्मेन्टजन्य उद्योगलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ । यहाँ बन्द हडताल निषेध तथा बैंक, इन्स्योरेन्स कम्पनी, उत्पादित वस्तुको प्रदर्शनी हल, सेमिनार हल, चाइल्ड केयर सेन्टर, विद्यालय, हुलाक, स्वास्थ्य चौकी, मनोरञ्जन स्थललगायत सुविधा उपलब्ध हुनेछन् ।

प्रकाशित : श्रावण २२, २०७६ ०९:२२
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्