सेजमा धमाधम उद्योग

माधव ढुंगाना

भैरहवा — विशेष आर्थिक क्षेत्र (सेज) भैरहवामा उद्योग सञ्चालनका लागि धमाधम निर्माण कार्य भइरहेको छ । गत वर्षसम्म उद्योग सञ्चालनका लागि सम्झौता गरेका २२ उद्योगमध्ये १७ उद्योगले निर्माण सुरु गरेका हुन् । पाँच उद्योगले सम्झौता रद्द गरेका छन् । 

शक्ति मिनिरल्स प्रालिले उद्योग स्थापना गरेर उत्पादन भारत निकासी गर्न थालेको छ । अहिले थप ६ उद्योगले निर्माणको काम अघि बढाएका छन् । विलियन्ट लाइटिङ इन्डस्ट्रिज, ग्लोबल, एक प्लास्टिक, पञ्चकन्या ग्रुपलगायतले निर्माण गरिरहेका छन् ।

आईडीएस इलेक्ट्रिक, बुद्ध न्याप्किन एन्ड पेपर उद्योग, सुगम न्यानो हर्बल इन्डस्ट्रिज, अरिबा एग्रिकल्चर र क्रियसन वर्ल्डले पनि जमिनको प्लट सफाइ गरी भौतिक संरचना निर्माणको काम सुरु गरेको भैरहवा विशेष आर्थिक क्षेत्र व्यवस्थापन कार्यालयका निमित्त प्रमुख भक्तबहादुर भण्डारीले बताए । बाँकी उद्योग पनि छिट्टै निर्माण थाल्ने तयारीमा छन् ।

स्थापनाको झन्डै दुई दशक भइसक्दा पनि सेज अझै पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आउन सकेको छैन । सरकारको ढिलासुस्ती, ऐन, नियम बाँझिदा, आवश्यक विद्युत् अभावजस्ता कारणले सेजमा उद्योग स्थापनामा ढिलाइ भइरहेको थियो । उद्योगको पूर्वाधार निर्माणका लागि आवश्यक विद्युत् व्यवस्था गरिसकेको र बाझिएका ऐन, नियम संशोधन भइसकेको सेज विकास प्राधिकरणका प्रवक्ता सुन्दर थापाले बताए । ‘सेजमा केही उद्योग स्थापना भइसके र केही हुने तरखरमा छन्,’ उनले भने, ‘अब सहज रूपमा काम अघि बढ्छ ।’

सुरुमा सेजमा स्थापित उद्योगले आफ्नो उत्पादनको ७५ प्रतिशत सामान विदेश निर्यात गर्नुपर्ने प्रावधान राखिए पनि विशेष आर्थिक क्षेत्र ऐन पहिलो संशोधन २०७५ मार्फत ६० प्रतिशत विदेश निकासी गर्नुपर्ने प्रावधान बनाइएको छ ।

यस्तै कर छुट सुविधा नलिई एक वर्षसम्म उद्योगबाट उत्पादित वस्तु शतप्रतिशत पनि आन्तरिक बजारमा बिक्री वितरण गर्न पाइने, आयकर पाँच वर्षसम्म शतप्रतिशत र त्यसपछि ५० प्रतिशत छुट, लाभांशमा लाग्ने कर पाँच वर्षसम्म शतप्रतिशत, त्यसपछि तीन वर्षसम्म ५० प्रतिशत र त्यसपछि शतप्रतिशत कर लाग्ने व्यवस्था मिलाइएको छ । यो प्रावधानले सेजमा उद्योग खोल्न चाहने उद्योगीलाई थप प्रोत्साहन मिलेको छ ।

सेजसँग उद्योग सञ्चालनका लागि सम्झौता गरेकामध्ये सिद्धार्थ औद्योगिक ग्रुपले तीन, न्यु मेटल इन्डस्ट्रिजले एक र सुगम नानो हर्बल प्रालिले एक गरी पाँच उद्योगले सम्झौता रद्द गरेका छन् । सेजमा छाला, जडीबुटी, फलफूल, प्लास्टिक, इलेक्ट्रिक, गार्मेन्टजन्य उद्योगलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ । यहाँ बन्द हडताल निषेध तथा बैंक, इन्स्योरेन्स कम्पनी, उत्पादित वस्तुको प्रदर्शनी हल, सेमिनार हल, चाइल्ड केयर सेन्टर, विद्यालय, हुलाक, स्वास्थ्य चौकी, मनोरञ्जन स्थललगायत सुविधा उपलब्ध हुनेछन् ।

प्रकाशित : श्रावण २२, २०७६ ०९:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

वन्यजन्तुपीडित नै संरक्षणमा 

कमल पन्थी

बर्दिया — बाली चर्न आएको हात्तीको आक्रमणमा परेर पिताको मृत्यु हुँदा हेमन्तको विद्यार्थी बेला थियो । ओमप्रसाद जैसी तत्कालीन मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष थिए ।

१० वर्षअघि ठाकुरबाबा नगरपालिका–९ मा भएको घटनामा उनको निधनले स्थानीय निराश भएका थिए । दिनरात नभनी निकुञ्ज संरक्षण र मध्यवर्ती क्षेत्रका बासिन्दाको अधिकारका लागि क्रियाशील व्यक्ति गुमाउनुपर्दा स्थानीयमा चिन्ता हुनु स्वाभाविक थियो । आफ्ना पिताको पथ पछ्याएर हेमन्तले अहिले यहाँ स्थानीयलाई क्रियाशील व्यक्तित्वको अभाव महसुस हुन दिएका छैनन् ।

विद्यालय तहबाटै उनले वन र जन्तु संरक्षणको महत्त्व बुझेका थिए । चोरीसिकारविरुद्ध क्रियाशील भए । ३६ वर्षीय हेमन्त अहिले वन्यजन्तु संरक्षणका अगुवा छन् । चोरीसिकार नियन्त्रणमा उनको क्रियाशीलता लोभलाग्दो छ । गस्ती गर्छन् । चेतना जगाउन अभियान चलाउँछन् । निकुञ्ज कर्मचारीलाई सघाउँछन् ।

संरक्षणको कामलाई प्रभावकारी बनाउन सकिने विषयमा सरकारी र गैरसरकारी संस्था गुहार्दै हिंडछन् । स्थानीय युवालाई जागरुक तुल्याउँछन् । उनी समुदायमा आधारित चोरीसिकारविरुद्ध युवा परिचालन समितिका अध्यक्ष हुन् । उनको नेतृत्वमा चोरीसिकार नियन्त्रणका लागि २ हजार ३ सय ८ जना युवा संगठित छन् ।

सञ्जालका सदस्यले चोरीसिकारका लागि संवेदनशील क्षेत्रमा आलोपालो गस्ती गर्दै आएको उनले बताए । ‘यसको उद्देश्य चोरीसिकार नियन्त्रणसँगै वन्यजन्तु घाइते भएमा तत्काल उद्धार गर्नु हो,’ उनले भने, ‘वन र वन्यजन्तुबिना हाम्रो अस्तित्व पनि रहँदैन । त्यसैले दिनरात नभनी लागिरहेका छौं ।’ संरक्षण प्रभावकारी भएकै कारण बर्दिया निकुञ्जमा वन्यजन्तुको संख्या उत्साहप्रद भएको उनले बताए ।

हात्तीको संख्या १ सय २० पुगेको छ । बाघ ८७ र गैंडाको संख्या ३७ पुगेको छ । ‘चोरीसिकारको जानकारी हाम्रा साथीहरूले निकुञ्जलाई तत्काल दिने भएकाले वन्यजन्तु मारिने घटना हुन छाडेको छ,’ उनले भने, ‘वन्यजन्तु संरक्षण समुदायको सहभागिताबिना सफल हुँदैन । त्यसैले समुदायलाई सरकारले साथसाथै लिएर हिंड्नैपर्छ ।’

०७३ सालमा खेलकुद मन्त्रालयले राष्ट्रिय युवा प्रतिभा पुरस्कार दिएका हेमन्तलाई पछिल्लो पटकको क्रियाशीलताबाट प्रदेश ५ सरकारले यो वर्ष उत्कृष्ट युवा पुरस्कारबाट सम्मानित गर्‍यो । उनी ठाकुरबाबा नगरपालिका ९ का वडा सदस्य पनि हुन् । राजनीतिमा संलग्न भएपछि स्थानीयको काममा उत्तिकै सक्रिय छन् ।

‘वन्यजन्तु जोगाउन युवाहरूसित राति जंगलमा गस्ती गर्नु नियमित छ,’ उनले भने, ‘राति–राति गस्तीमा जाँदा परिवार चिन्तित हुन्छन्, बेलाबेला स्थानीयको आक्रोश खेप्नुपर्छ ।’ उनको अगुवाइमा ठाकुरद्वारामा पर्यटकका लागि पथप्रदर्शक कार्यालय सञ्चालनमा छ । कार्यालयमार्फत निकुञ्ज, वन्यजन्तु र संरक्षणसम्बन्धी सूचना प्रदान गर्छन् । उनीहरूले टाइगर ट्रेन्ट होमस्टे सञ्चालन गरेका छन् ।

मधुवन नगरपालिकाको खाताका ५२ वर्षीय भदै थारूले बाघको आक्रमणबाट एउटा आँखा गुमाए । १६ वर्षअघि उनी स्थानीय गौरी सामुदायिक वनको अध्यक्षमा निर्वाचित भएका थिए । वनमा खरखडाइ खुलेको थियो । वनमा प्रवेश गरेका उपभोक्ताले वन र वन्यजन्तुलाई नोक्सानी नपुर्‍याऊन् भनेर अनुगमनमा गएका थारूमाथि बाघले आक्रमण गर्‍यो । उपचारार्थ गुलरिया हुँदै नेपालगन्ज पुर्‍याइयो । करिब एक महिना नेपालगन्जस्थित फत्तेवाल आँखा उपचार केन्द्रमा उपचार गरेपछि घर फर्किएका थिए ।

क्षति बेहोरे पनि थारू र उनका सन्तान संरक्षणमै क्रियाशील छन् । सात वर्षअघि प्रसिद्ध हलिउड अभिनेता लियोनार्दो डिक्याप्रियो निकुञ्जको अवलोकन गर्न आएका थिए । त्यसको जानकारी कसैलाई दिइएन । तर लियोनार्दोले सबैभन्दा पहिले साबिकको ढोढरी ९ खाताका थारूको खोजी गरे । उनले आफू बसेको टाइगर टप्स होटलमा थारूलाई बोलाए ।

‘अँगालो मार्दै यु आर ग्रेट एन्ड यु आर हिरो सेभ द टाइगर भने,’ भदैले सम्झिए, ‘उनीसित २० मिनेट संरक्षणसम्बन्धी कुराकानी भएको थियो ।’ बाघ संरक्षणमा क्रियाशील थारूका बारेमा अमेरिकामा प्रकाशित संरक्षणसम्बन्धी तस्बिरसहित लेख पढेर प्रभावित भएको लियोनार्दोले बताएका थिए । कुराकानीपछि लियोनार्दोले आफूले लगाएको चस्मा मायाको चिनो भनेर भदैलाई लगाइदिएका थिए ।

भदैले वन्यजन्तुको नियमित रेखदेख मात्र गरिरहेका छैनन्, संरक्षणबारे गीत गाएर सबैलाई वन्यजन्तुको महत्त्व पनि बुझाउने काम गरिरहेका छन् । बाघ बचाउ अभियान चलाइरहेको उनले बताए । चोरीसिकार नियन्त्रणमा युवा दस्ता बनाएर परिचालन गरेका छन् । उनी दिनमा एक पटक सामुदायिक वनको नियमित अनुगमन गर्छन् । वनमा बाघ, हात्ती र गैंडाको संख्या बढदै गएको छ ।

वन्यजन्तुको आक्रमणमा पर्ने खतरा भएकाले वन हेरालुसँगै अनुगमनमा जाने गरेको बताउँछन् । तीन वर्षअघि एउटा चितुवा र एउटा मयूरको उद्धार गरेको बताए । विगतमा चोरीसिकारका लागि कहलिएको खाता जैविकमार्ग अहिले सुरक्षित बनेको स्थानीय संरक्षणकर्मी कृष्ण परियारले बताए ।

भदैको क्रियाशीलताले चोरीसिकार कम भएको उनले बताए । ०६९ सालमा तत्कालीन भारतीय राजदूत श्यामशरणले संरक्षणको नायक भनेर सम्मान प्रदान गरेका थिए । यसैगरी विश्व वन्यजन्तु कोष, हरियो वन कार्यक्रमले पनि सम्मान प्रदान गरेको थियो ।

मधुवन नगरपालिका ३ की प्रदेशी थारू पनि बाघ आक्रमणबाट घाइते भएकी थिइन् । त्यो पीडा भुलेर उनी अहिले वन्यजन्तु संरक्षणमा लागेकी छन् । यसैगरी तीन वर्षअघि खाता जैविकमार्गमा वन हेरालुको काम गर्ने झकबहादुर बुढाक्षत्रीकी श्रीमतीलाई बाघले आक्रमण गरेर घाइते बनायो । पति अहिले पनि वन्यजन्तु संरक्षणमा लागेका छन् ।

बर्दिया निकुञ्जका सहायक संरक्षण अधिकृत अशोक भण्डारीले हेमन्त, भदैलगायत थुप्रै स्थानीयको संरक्षणमा उल्लेखनीय योगदान रहेको बताए । उनका अनुसार वन्यजन्तुबाट पीडित १९ जना एकल महिलाले पनि समूह गठन गरेर संरक्षणका काम गरिरहेका छन् ।

प्रकाशित : श्रावण २२, २०७६ ०९:२१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्