गण्डकीले ल्यायो योजनाको आधारपत्र

लालप्रसाद शर्मा, प्रतीक्षा काफ्ले

पोखरा — अबको २५ वर्षभित्र विकसित राष्ट्रसरहको उच्च आय भएको समृद्ध प्रदेशको कल्पनासहित गण्डकी प्रदेश सरकारले प्रथम पञ्चवर्षीय योजनाको आधारपत्र सार्वजनिक गरेको छ । आधारपत्रले पर्यटन, कृषि, ऊर्जा, उद्योग, भौतिक पूर्वाधार, जनशक्ति विकास र सुशासनलाई प्रदेश समृद्धिका मुख्य संवाहक पहिचान गरेको छ । 

आइतबार आधारपत्र सार्वजनिक गर्दै मुख्यमन्त्री पृथ्वीसुब्बा गुरुङले आधारपत्रले पहिचान गरको सोच, लक्ष्य र उद्देश्य पूरा गर्न सरकार लाग्ने बताए ।

आधारपत्रमा हाल प्रदेशको आर्थिक वृद्धि दर ७.१ प्रतिशत रहेकामा ५ वर्षमा १०.२, २०८७ सम्ममा १०.५ र २१०० सम्ममा ११ प्रतिशत पुर्‍याउने लक्ष्य लिइएको छ । हाल प्रदेशको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन २ खर्ब ८८ अर्ब रहेकामा ५ वर्षमा ४ खर्ब ६८ अर्ब पुर्‍याउने, प्रतिव्यक्ति आय १ लाख १६ हजार ८ सय ४४ रुपैयाँबाट बढाएर २ लाख ४७ हजार पुर्‍याउने भनिएको छ ।

कृल गार्हस्थ्य उत्पादनमा कृषि क्षेत्रको योगदान २८.२ प्रतिशत रहेकामा २१०० सम्ममा ८.५ प्रतिशतमा झर्ने प्रक्षेपण गरिएको छ । यसैगरी उद्योग क्षेत्रको योगदान हाल १४.२ बाट बढाएर ५२.९ प्रतिशत पुर्‍याउने र सेवा क्षेत्रको योगदान हाल ५७.६ प्रतिशतबाट घटेर ३८.६ प्रतिशत पुग्ने आधारपत्रमा छ ।

प्रदेशमा गरिबीको रेखामुनि १४.९१ प्रतिशत जनसंख्या रहेकामा २१०० सयसम्ममा शून्यमा झार्ने लक्ष्य छ । अपेक्षित आयु ७१.७ बाट बढाएर ८२ पुर्‍याउने, मातृ मृत्युदर (प्रतिलाख जीवित जन्ममा) २ सय ३९ बाट घटाएर १५, ५ वर्ष मुनिका बाल मृत्युदर (प्रतिहजार जीवित जन्ममा) २७ बाट ६ मा झार्ने, साक्षरता दर ९९.५ प्रतिशत पुर्‍याउने र श्रमशक्ति सहभागिता दर ३५.७ बाट बढाएर ७५ पुर्‍याउने आधारपत्रमा छ । बेरोजगारी दर हाल ९ प्रतिशत रहेकोमा १ प्रतिशतमा झार्ने लक्ष्य आधारपत्रमा छ । अहिले प्रादेशिक लोकमार्गमा कालोपत्रे सडक ९३७ किमि रहेकामा १२, ९ सय ३७ पुर्‍याउने, द्रुतमार्ग, रेलमार्ग विस्तार, सबै घरमा विद्युतीकरण र आधारभूत खानेपानी सुविधा पुर्‍याउने लक्ष्यमा छ ।

मुग्लिङ–दमौली–पोखरा–कुस्मा–बागलुङ–बुर्तीबाङ, पोखराबाट पुतलीबजार–वालिङ–चापाकोट, कोरला–जोमसोम–बेनी–कुस्मा–पोखरा–भिमाद–दुम्कीबास–त्रिवेणी, पोखरा चक्रपथलगायत ८ वटा सडकलाई विकासको मेरुदण्डका रूपमा लिइएको छ ।
योजना अवधिमा १०.२ प्रतिशत आर्थिक वृद्धिदर प्राप्त गर्न कुल स्थिर पुँजी १० खर्ब १२ अर्ब २४ करोड आवश्यक पर्ने अनुमान गरिएको छ ।

त्यसमा सार्वजनिक क्षेत्रबाट ३ खर्ब ६० अर्ब ८३ करोड, निजी क्षेत्रबाट ५ खर्ब ८७ अर्ब ९२ करोड, सहकारी क्षेत्रबाट ४४ अर्ब ८ करोड र सामुदायिक क्षेत्रबाट १९ अर्ब ४१ करोड लगानीको अनुमान छ । लगानीमध्ये सबैभन्दा बढी ऊर्जा (विद्युत्, ग्यास र पानी) मा ३१.१३ प्रतिशत, भौतिक पूर्वाधारमा २०.४१, मानव संसाधनमा १०.३०, कृषि तथा वनमा ८.५४, पर्यटनमा ७.९०, उद्योगमा ४.०५, सुशासनमा २.३१ र खानी, वित्तीय मध्यस्थता, व्यापारिक, सामुदायिक र सामाजिक कार्यमा १५.३६ प्रतिशत लगानी हुने प्रक्षेपण गरिएको छ । यसैगरी मध्यकालीनमा १०.५ र दीर्घकालीनमा ११ प्रतिशत आर्थिक वृद्धि हुने प्रक्षेपण गरिएको छ ।

प्रदेश नीति तथा योजना आयोगका उपाध्यक्ष गिरीधारी शर्मा पौडेलले प्रदेशका एघारै जिल्लामा पुगेर सुझाव संकलन गरिएको बताए । ‘आधारपत्र आगामी नीति तथा कार्यक्रम र बजेट कस्तो ल्याउने भन्ने बारेको महत्त्वपूर्ण प्रतिवेदन हो,’ उनले भने ।

प्रकाशित : श्रावण ६, २०७६ ०८:४२
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

ओरालो लाग्यो रेसम खेती

लालप्रसाद शर्मा, प्रतीक्षा काफ्ले

पोखरा/स्याङ्जा — रेसम खेतीमा संलग्न किसानको संख्या बढे पनि उत्पादन भने बर्सेनि घटन थालेको छ । रेसम विकास कार्यक्रम पोखराका अनुसार किरा नपाली घाँस गाईवस्तुलाई खुवाउने चलन बढदा यस्तो भएको हो । ‘रेसम खेतीका लागि भनेपछि बिरुवा दिइन्छ,’ कार्यालय प्रमुख श्रीकान्त पौडेलले भने, ‘तर, धागो उत्पादनमा नभई किम्बु गाईवस्तुलाई खुवाएको पाइयो ।’

निर्मलपोखरीका केशव आचार्यले दशकअघि १५ रोपनीमा रेसम खेती गरेका थिए । तर, हाल उनको रेसम खेती चार रोपनीमा सीमित भएको छ । उत्पादन गर्दा बजार भाउ नपाइने र कामदार अभावले घटाउन बाध्य भएको उनले बताए । ‘व्यक्तिगतभन्दा समूहगत रूपमा पाल्दा राम्रो हुने रहेछ,’ उनले भने, ‘सरकारले प्राविधिक सहयोग, राहत, अनुदानसहित व्यवसायीकरणमा जोड दिएमा यो पर्यटन व्यवसाय जस्तै हुनेछ ।’ कोया, धागो निकाल्ने र कपडा पनि बुन्ने काम समूहमा गर्न सके राम्रो आम्दानी हुने उनको भनाइ छ । धागो निकालेर व्यापारी खोज्दा समस्या भएकाले सरकारले बजारीकरणमा पनि सहयोग गर्नुपर्ने उनले बताए । 

मेथ्लाङका सिद्धिबहादुर केसीले पनि १५ रोपनीमा खेती गर्दै आएका छन् । सरकारले यो व्यवसायमा सहयोग नगरेको उनको गुनासो छ । कास्कीका निर्मलपोखरी, देउराली, सराङकोट, धिताल, धम्पुस, पुरुन्चौरमा रेसम खेती हुँदै आएको छ । पर्वत, बाग्लुङ, म्याग्दीमा पनि किम्बुको बिरुवा लैजान थालिएको छ । तर, रेसम धागो भने उत्पादन भने भएको छैन । 

स्याङजा चापाकोटका किसान डिल्लीबहादुर माझीको कुनैबेला आम्दानीको मुख्य स्रोत रेसम खेती थियो । तर, पछिल्लो समया घटदो क्रमले उनी निराश छन् । ‘रेसम खेती मासिदै जाँदा विकल्प खोज्नुपर्ने बेला भएको छ,’ उनले भने, ‘नयाँ पुस्ताले झन्झट मान्दा पनि समस्या भएको हो ।’ बजारीकरणमा समस्या र सरकारले चासो नदिँदा जिल्लाका किसान रेसम खेती छाडदै गएका उनले बताए । 

कार्यालयका अनुसार फर्मभित्र आर्थिक वर्ष ०६८/६९ मा ४५० केजी विजकोया उत्पादन भएकोमा आव ०७२/०७३ मा आइपुग्दा जम्मा १ सय ५ केजी मात्रै उत्पादन भएको छ । यसैगरी किसानस्तरबाट ०६८/०६९ दुई टन कोया उत्पादन भएकामा गत वर्ष ७ सय केजीमा झरेको छ । पाँच वर्षको अवधिमा कास्कीमा २६ किसानबाट बढेर ६० पुगेको कार्यालय प्रमुख पौडेलले बताए । 

अनुदान तथा राहतका कार्यक्रम न्यून भएकाले बजेट वृद्धि गर्दै व्यावसायिकतातर्फ किसानलाई आकर्षण गराउन कार्यक्रम ल्याउनुपर्ने पौडेलको भनाइ छ । वार्षिक बजेट कम भएर पनि समस्या रहेको उनले बताए । रेसम खेतीलाई पशुपालनसँग पनि एकीकृत गर्दै अघि बढेमा व्यावसायिक रूप लिने उनको भनाइ छ । ‘छोटो समयमा उत्पादन लिन सकिने ठूलो सम्भावना भएको खेती हो,’ उनले भने, ‘भिरालो, कम मलिलो, अन्य खेती नहुने ठाउँमा यो गर्न सकिन्छ ।’ वर्षमा २/३ पटक किरा पाल्न सकिने र एक रोपनीबाट सिजनमा ५० किलोसम्म उत्पादन लिन सकिने र बजारको पनि समस्या नभएको व्यवसाय रहेको उनले बताए । 

रेसम खेती प्रवद्र्धन गर्न स्याङजाको वालिङ नगरपालिकास्थित त्रियासीमा रेसम खेती विकास कार्यालय स्थापना भएको थियो । जिल्लाको ४२ रोपनी क्षेत्रफलमा सुरुमा रेसम खेती गरिएको थियो । त्यसबेला भीरकोट, चापाकोट नगरपालिका, मनकामना, अर्जुनचौपारी गाउँपालिकालगायत स्थानमा हुन्थ्यो । तर, हाल देख्नसमेत गाह्रो भएको रेसमखेती विकास अधिकृत मगनीराम चौधरीले बताए । 

कृषकको जीवनस्तर उकास्ने, ग्रामीण, स्वरोजगार तथा वातावरण संरक्षणमा मद्दत गर्ने उद्देश्यका साथ सञ्चालन गरिएको हो । ‘रेसम खेतीतर्फ कृषकको आकर्षण घटेको छ,’ उनले भने, ‘प्राविधिक समस्या, बजार मूल्यमा गिरावट, युवाको विदेश मोह, झन्झटिलो खेती प्रक्रियालगायत समस्याले यस्तो भएको हो ।’ 

प्रकाशित : वैशाख १५, २०७४ ०८:५५
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×