सहकारीबाट जथाभावी ऋण

हुँदै नभएको जग्गा धितोमा करोडभन्दा बढी कर्जा प्रवाह 
दीपक परियार

लेखनाथ — पोखराको कुँडहर बचत तथा ऋण सहकारीबाट १ करोड १० लाख रुपैयाँ ऋण लिएर तनहुँका विद्यासागर पौडेल फरार भए । ऋणको किस्ता बुझाउन नआएपछि धितो राखिएको जग्गा मालपोतमा रोक्का गर्न सहकारीका कर्मचारी पुगे ।

त्यतिबेला विद्यासागरले धितो राखेको जग्गा नै नरहेको पत्ता लाग्यो । उनले नक्कली लालपुर्जा बनाएर धितो राखी ऋण लिएको खुल्यो । उनको जालझेलमा सहकारी सजिलै फसेको तथ्य बाहिर आयो ।

तनहुँ म्याग्दे गाउँपालिका जामुने स्थायी घर भएका पौडेल पोखरा १० चाउथेमा बस्दै आएका थिए । गत वर्षको असोजमा पोखरा ३३ भरतपोखरीको कित्ता नम्बर ४७५ को ४ रोपनी ८ आना जग्गा देखाएर सहकारीसँग कर्जा माग गरे । न्यु स्टार इन्जिनियरिङ कन्सल्टेन्सीले जग्गाको मूल्यांकन गर्‍यो । कन्सल्टेन्सीका इन्जिनियर आनन्द सापकोटा, सहकारीका अध्यक्ष ओमबहादुर केसी, कर्जा उपसमितिका प्रतिनिधि स्वयं धितो राखिएको जग्गा हेर्न पुगे । सञ्चालक समितिले ७० लाख रुपैयाँ कर्जा स्वीकृत गर्ने निर्णय गर्‍यो ।

गत पुसमा उनले पोखरा ३१ को आफ्नो नामको जग्गा धितोमा राखेर भाइ विशाल पौडेलको नाममा सहकारीबाटै ऋण झिके । कित्ता नम्बर ४३९ को एक रोपनी जग्गा धितोमा राखेर ४० लाख रुपैयाँ भाइको नाममा ऋण लिए । सहकारीका प्रबन्धक वृहस्पति अधिकारीका अनुसार पौडेलले केही समय किस्ता र ब्याजबापतको रकम बुझाए ।

अन्य सहकारीमा पनि त्यही जग्गा धितो प्रस्ताव गर्दै कर्जा माग गर्न गए । वैशाखमा किस्ता बुझाउन पनि आएनन् । कुँडहर सहकारीले उक्त कुरा चाल पाएपछि जग्गाको आधिकारिकता बुझ्न मालपोत कार्यालय पुग्यो ।

मालपोतले पहिलो जग्गा फिल्डमै नभएको र दोस्रो जग्गा पनि पौडेलको नाममा नरहेको पुष्टि गर्‍यो । प्रबन्धकअधिकारीले नक्कली लालपुर्जा धितोमा रहेको थाहा पाउने बित्तिकै प्रहरीमा खबर गरेको बताए । सहकारीले विद्यासागर, उनका भाइ विशाल र अन्य तीनजनाविरुद्ध वैशाख २० मा किटानी जाहेरी दियो ।

प्रहरीले विशाललाई पक्रिएर हिरासतमा राखे पनि दाजु विद्यासागर फरार छन् । कास्की प्रहरी प्रवक्ता रवीन्द्रमान गुरुङले दस्तखत र कागजात किर्ते गरेर ठगी गरेको आरोपमा पाँचजनाका नाममा किटानी जाहेरी दर्ता भएको बताए । आवश्यक कागजात संकलन भइरहेकाले अनुसन्धानमै रहेको उल्लेख गरे । किर्ते कागज बनाउने योजना विद्यासागरको भएको प्रहरी अनुसन्धानबाट खुलेको छ । उनी यसअघि पनि यस्तै प्रकृतिको घटनामा संलग्न रहेको पाइएको छ । यसअघि ३४ लाख ९९ हजार रुपैयाँ ठगी गरेको प्रहरीको दाबी छ ।

सहकारीमा प्रबन्धक वृृहस्पति अधिकारी नियतबस नभई अञ्जानमा गल्ती भएको दाबी गर्छन् । मालपोत कार्यालयमा धितो रोक्का गर्न अनुभवी प्रतिनिधि तीर्थराज घिमिरे भए पनि दुवैपल्ट संयोगबस अर्का प्रतिनिधि सुरज श्रेष्ठ गएको उनले बताए ।

‘मालपोतमा धितो रोक्का गर्न संस्थाका तर्फबाट खटिएका कर्मचारीबाट त्रुटि भएकै हो,’ उनी भन्छन्, ‘कार्यालय प्रमुखकोमा अन्तिम दस्तखत, मोठ भिडाउँदा, कम्प्युटरमा रोक्का गर्दा प्रतिनिधि पुग्नुपर्ने हो । उहाँ भने बाहिरै बस्नुभएछ ।’ लेखापढी व्यवसायीले कागजात तयार गरेर मालपोतभित्र प्रवेश गरेपछि कार्यालयमा नगई अन्यत्र कतैबाट किर्ते भएको आएको उनको दाबी छ । भन्छन्, ‘सम्बन्धित ठाउँमा गएर नभिडाउनु कमजोरी देखियो ।’

सहकारीको सञ्चालक समितिका कार्यवाहक अध्यक्ष विश्वबन्धु थापाले विद्यासागरका बुबाआमाले धितो सुरक्षण गरेको जानकारी दिए । उनका अनुसार पौडेल परिवारको चाउथेमा तीन आनामा बनेको तीनतले घर र तनहुँको ५ रोपनी जग्गा सहकारीले सुरक्षण स्वरूपराखेको छ । ‘धितोमा हामी पूर्ण रूपमा सुरक्षित भएका छौं,’ उनले भने ।

उता पोखराकै धौलागिरि बचत तथा ऋण सहकारीसमेत संकटग्रस्त अवस्थामा पुगेको छ । बिनाधितो ऋण प्रवाह गर्दा संकटमा परेको हो । संस्थाका अध्यक्ष तोकबहादुर गुरुङ तथा बोर्ड सदस्यले आफूखुसी नजिकका मान्छेलाई बिनाधितो ऋण प्रवाह गरेको आरोप छ ।

आर्थिक अनियमितताकै कारण संस्थाको आर्थिक वर्ष २०७४/०७५ को लेखापरीक्षण हुन सकेको छैन । सहकारीले कर कार्यालयबाट आव २०७३/०७४ को कर चुक्ताको प्रमाणपत्रसमेत पाउन सकेको छैन । आर्थिक वर्ष सकिएको तीन महिनाभित्र लेखापरीक्षण गराइसक्नुपर्ने भए पनि अनियमितताकै कारण संस्थाले अहिलेसम्म पनि लेखापरीक्षण गर्न नसकेको हो । सहकारीमा हाल १५ सय सेयर सदस्य छन् । १३ करोड रुपैयाँ निक्षेप संकलन गरेकोमा ९ करोड रुपैयाँ कर्जा लगानी गरेको छ । भूमि व्यवस्था, कृषि तथा सहकारी मन्त्रालयअन्तर्गत सहकारी महाशाखाले सकारीसँग स्पष्टीकरण मागेको छ ।

महाशाखा प्रमुख बद्रीनाथ अधिकारी केही सहकारीले संक्रमणकालीन समयको फाइदा लिएर आफूखुसी ऋण प्रवाह गर्दा सर्वसाधारणको लगानी जोखिममा रहेको बताउँछन् । महाशाखामा जनशक्ति कम भएकाले अनुगमन गर्न नसकिएको उनले बताए । ‘अहिले सहकारी संघ, प्रदेश र स्थानीय तहअन्तर्गत छन्,’ उनले भने, ‘नीतिगत अप्ठ्याराको फाइदा सहकारीले लिइरहेका छन् ।’

जिल्ला सहकारी संघ कास्की अध्यक्ष रविरमण तिवारी सहकारी आफैंले स्वयंलाई अनुशासनमा राख्नुपर्ने बताउँछन् । कतिपय सहकारीले सावधानी नअपनाउँदा सर्वसाधारणको लगानी असुरक्षित भएको उनले बताए । ‘केही सहकारीमा प्राविधिक गडबडी र केही ठाउँमा जानाजान गल्ती भएका छन्,’ उनी भन्छन्, ‘केहीले बुझेर चलाए पनि धेरैले नबुझी सहकारी चलाउँदा यस्ता गल्ती हुन्छन् ।’ संघका अनुसार कास्कीमा बचत तथा ऋण, कृृषि, दुग्ध, मत्स्य, कफी, उपभोक्तालगायत गरी ६५० सहकारी छन् । ती सहकारीमा झन्डै २० अर्ब रुपैयाँलगानी छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ९, २०७६ ०८:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सहकारीलाई बेच्न थाल्यो खाद्यले चामल

राजु चौधरी

काठमाडौँ — दुर्गम क्षेत्रमा लक्ष्यअनुसार चामल बित्री नभएपछि खाद्य संस्थानले सहकारीलाई कमिसन दिएर बिक्री सुरु गरेको छ । टेन्डर प्रक्रियाबाट हवाई ढुवानी गर्ने प्रयास सफल नभएपछि संस्थाले सहकारीमार्फत बिक्री गर्न थालेको हो । 

सहकारीमार्फत चामल/गेडागुडी दुर्गमसँगै सहरी क्षेत्रमा पनि बिक्री सुरु भएको छ । संस्थानका अनुसार दुई साताको अवधिमा २६८ क्विन्टल चामल बिक्री भएको छ । थप बिक्री प्रक्रियामा रहेको संस्थानले जनाएको छ ।

‘पहिले दुगर्ममा मात्रै ढुवानी गरेका थियो । सहकारीबाट सबैतिर सुरु भएको छ,’ संस्थानका महाप्रबन्धक योगेन्द्र गौचनले भने, ‘सबै ठाउँमा परिचालन गर्दा जनताले सरकारी मूल्यमै पाएका छन् । गरिब जनताले चामल पाए ।’ संस्थानका अनुसार सहकारीले डिपो, गोदाम तथा कार्यालयको बिक्री मूल्य प्रतिकेजी ५० रुपैयाँभन्दा कम भएकामा ७ प्रतिशत र त्यसभन्दा बढी मूल्य भएकामा ६ प्रतिशतका दरले कमिसन दिएको छ ।

उक्त मूल्य ढुवानी, लोड/अनलोड र नाफालगायत सबै त्यहीभित्र पर्ने जनाएको छ । ‘सरकारले नै तोकेको मूल्यमा बिक्री गर्दा जनतालाई धेरै राहत हुने अपेक्षा गरेका छौं,’ गौचनले भने, ‘अहिले जापानी चामल, गेडागुडीको बिक्री राम्रो छ, अब व्यापक रूपमा लाग्छौं ।’ उद्योग वाणिज्य तथा अपूर्ति मन्त्रालयका सहसचिव नवराज ढकालले दुर्गम जिल्लामा सहज र सरल रूपमा खाद्य उपलब्ध गराउने नीतिअनुसार सहकारीको प्रयोग भएको बताए ।

‘सहकारीमार्फत ढुवानी गर्ने नीति सरकारको छ । सोही नीतिअनुसार ढुवानी अनुदान दिएर चामल पठाएर सुपथ मूल्यमा बिक्री गरेका छौं,’ उनले भने, ‘सहकारीमार्फत अन्य संस्थानहरूले पनि प्रयोग गरेका छन् । यो प्रभावकारी हुन्छ ।’

हाल संस्थानले अधिकांश चामल र गेडागुडी थापाथली गोदाम र अन्य जिल्लाका गोदामबाट माक्रै बित्री गर्दै आएको छ । सीमित स्थानबाट बिक्री हुँदा उपभोक्ताले समयमै पाएका छैनन् । चाडबाडको बेला सधैं अभाव हुने गरेको छ । अभाव सिर्जना हुन नदिन सहकारीमार्फत सुरु भएकोसंस्थानको दाबी छ । संस्थानका बिक्री वितरण विभाग प्रमुख संस्थानका लालमोहन ठाकुरका अनुसार सुर्खेतमा दुईवटा सहकारीमार्फत बिक्री भइरहेको छ ।

यी दुई सहकारीले पहिलो लटमा ३३ क्विन्टल ५० किलो चामल लगेका छन् । जुम्लामा दुईसहकारीले १२० क्विन्टल चामल लगेको ठाकुरले बताए । रुकुममा एक सहकारीले ५५ क्विन्टल, मुगुमा ३० क्विन्टल चामल लगेको संस्थानले जनाएको छ । उपत्यकामा पनि एक सहकारीले चामल बिक्री गर्ने इच्छा देखाएको जनाएको छ ।

भक्तपुरमा रहेको उक्त सहकारीले ३० क्विन्टल जापानी चामल बिक्री गर्न लगेको संस्थानले जनाएको छ । यो प्रारम्भिक चरण रहेकालेदोस्रो चरणमा पुनः चामल खरिद बढ्ने संस्थानको दाबी छ । ‘जुम्लामा डिपो राख्न नसक्दा समस्या थियो । सहकारीमार्फत सहज भएको छ,’ ठाकुरले भने, ‘टाढाकालाई आकर्षण गर्न केही कठिनाइ भएको छ ।’ हाल संस्थानले उपत्यकामा जापानी चामल प्रतिकिलो ६९ रुपैयाँमा बिक्री गर्दै आएको छ ।

मुगुमा प्रतिकिलो ५१ रुपैयाँमा बिक्री भएको छ । ठाकुरका अनुसान सहकारीले प्रतिकिलो ५० रुपैयाँमा किलोको ३ रुपैयाँ ५० पैसा कमिसन पाउँछन् । दुगर्ममा किलोमै १० रुपैयाँ भाडा लाग्छ । जसले गर्दा आकर्षित गर्न केही कठिनाइ भएको उनले बताए । संस्थानका अनुसार सहकारीमार्फत बिक्री गर्न सम्बन्धित कार्यलयले सूचना प्रकाशित गरेको थियो ।

निवेदनका लागि कार्यविधि बनेको छ । सहकारी दर्ता प्रमाणपत्र, नवीकरणसहित सम्बन्धित वडाको सिफारिसमा संस्थानले सहकारीसँग सम्झौता गरेको जनाएको छ । ‘त्यसपश्चात् बिक्री सुरु भएको छ,’ उनले भने । सहकारीमार्फत बिक्री गर्न सरकारले ४ करोड बजेट निकासा गरेको छ ।

धान खरिद गर्दाको समर्थन मूल्यको रकम भने निकासा भइनसकेको संस्थानले जनाएको छ । ‘चामल बिक्री सुरु भएको छ । समर्थन मूल्यमा खरिद गरिएका चामल सहकारीमार्फत बिक्री गर्न केही गाह्रो छ,’ महाप्रबन्धक गौचनलेभने, ‘अर्थलाई चिठी लेखेका लेख्यै छौं ।’ हाल संस्थानसँग २ लाख ५० हजार क्विन्टल चामल/गेडागुडी मौज्दात छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ ९, २०७६ ०८:५१
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्