सामाजिक सुरक्षा कोष : साउनदेखि श्रमिकको योगदान सुरु 

होम कार्की

काठमाडौँ — सरकारले सामाजिक सुरक्षा कोषमा रोजगारदाता र श्रमिकले आउँदो साउन १ देखि योगदान गर्ने लगाउने भएको छ । श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षा मन्त्रालयले स्थापना गरेको कोषमा सूचीकृत रोजगारदाता (प्रतिष्ठान) मा कार्यरत श्रमिकले मात्रै योगदान गर्न पाउने व्यवस्था छ । सूचीकृत हुन असार मसान्तसम्मको समय दिइएको छ ।

राजधानीको भृकुटीमण्डपमा आयोजित १३०औं अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवस कार्यक्रममा प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली (दायाँ) । तस्बिर : कबिन अधिकारी/कान्तिपुर

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले रोजगारदाता र श्रमिककै सहमतिमा ल्याइएको सामाजिक सुरक्षा कार्यक्रम पूर्ण रूपमा व्यवहारमा लागू गराउने जिम्मेवारी सरकारले लिएको बताएका छन् ।

'रोजगारदाता र श्रमिकको सहमतिमै ल्याइएको न्यूनतम तलब र सामाजिक सुरक्षालाई सरकारले व्यवहारमै लागू गराउनेछ,' १३० औं अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक दिवसका अवसरमा संयुक्त टे्रड युनियनद्वारा बुधबार काठमाडौंमा आयोजित सभामा उनले भने, 'सरकारले यो पूरा गर्न लगाउँछ । उद्यमीहरूले ती कुरा पूरा गर्नुपर्छ । उद्यमीका तर्फबाट सिकायत छैन ।'

उनले असल श्रमसम्बन्ध कायम गर्न सामाजिक सुरक्षा लागू भएको बताए । 'उद्यमीले आफ्नो लगानी सुरक्षित हुने गरी अनुकूल काम गर्नुपर्छ । मजदुरले प्रसन्न मुद्रामा काम गर्न पाउनुपर्छ । यसमा सरकारले संयोजन गर्नेछ,' उनले भने, 'मजदुरमाथि अन्याय गरेर समस्याको समाधान खोज्नु हुँदैन । न्याय दिएर समाधान गर्नुपर्छ ।'

श्रम, रोजगार तथा सामाजिक सुरक्षामन्त्री गोकर्ण विष्टले साउनदेखि नै योगदान गर्ने रोजगारदाता र श्रमिकलाई सेवा दिन आवश्यक संयन्त्र बनाइसकेको बताए । 'नेपाली श्रम बजारलाई सुरक्षित, मर्यादित र सुदृढ गर्न सामाजिक सुरक्षा योजनालाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गरिनेछ,' उनले भने, 'कोषमा आउने रोजगारदातालाई प्रोत्साहन गर्नेछौं । नआउनेलाई कानुनी कारबाही हुन्छ ।' उनले श्रम कानुन र सामाजिक सुरक्षा योजनामा आउने कुरा सर्तको विषय नहुने बताए ।

ट्रेड युनियनहरूले श्रमिकहरूले योगदान सुरु गरेको पहिलो वर्ष १० लाख श्रमिकलाई समेट्नुपर्ने माग गरेका छन् । 'पहिलो वर्ष १० लाख श्रमिकलाई सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा समेट्नुपर्छ,' संयुक्त टे्रड युनियन समन्वय समितिका अध्यक्ष विनोद श्रेष्ठले भने, 'चार वर्षभित्र श्रम बजारमा कार्यरत सबै श्रमिकलाई सामाजिक सुुरक्षा प्रणालीमा ल्याइसक्नुपर्छ ।'

सबै श्रमिकलाई सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा ल्याउन टे्रड युनियनहरूले एकबद्ध भई अभियान थाल्ने घोषणा गरेका छन् । 'सामाजिक सुरक्षा योजना स्थायीका लागि ठूलो विषय नभए पनि बहुसंख्यामा रहेका करार, ज्यालादारी, आंशिक र अनौपचारिक क्षेत्रमा काम गर्ने श्रमिकका लागि ठूलो विषय हो,' श्रेष्ठले भने, 'यसलाई प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्न प्रतिष्ठानमा दबाब दिनेछौं । यो हाम्रो अभियान नै हुनेछ ।'

कोषमा सूचीकरण गर्ने अभियानमा स्थानीय सरकारलाई संलग्न गराई प्रत्येक स्थानीय तह मातहत कार्यरत श्रमिक सूचीकरण गर्ने व्यवस्था मिलाउन कोष र स्थानीय सरकारबीच सहकार्य गर्न श्रमिकले माग राखेका छन् ।

श्रमिकहरूले उद्योगीसँग झगडा नगरी विधि र प्रक्रियाबाट श्रम र सामाजिक सुरक्षा ऐन कानुन कार्यान्वयन गराउन भूमिका खेल्ने बताएका छन् । 'हडताल र तालाबन्दीको अवस्था आउनै नदिने हाम्रो अभियान हो । जहाँ विवाद आउँछ, त्यसलाई छिटो र सजिलो ढंगले श्रम न्याय स्थापित गर्न श्रम आयोग गठन हुनुपर्छ,' उनले भने, 'त्रिपक्षीय संवादको माध्यमबाट सुमधुर औद्योगिक सम्बन्ध र असल श्रमसम्बन्ध राख्न राष्ट्रिय औद्योगिक नीति चाहिन्छ ।'

प्रकाशित : वैशाख १९, २०७६ ०९:०८
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

'ड्रिमक्याचर’ को बजार बढ्दै

थाइल्यान्ड, इटाली, कोरिया, चीनलगायत देशबाट भित्र्याउने गरिएको डि्रमक्याचर अहिले निर्यात हुन थालेको छ 
सजना बराल

काठमाडौँ — गोलाकार, प्वाँख झुन्डिएको, माकुराको जालोजस्तो झिलिमिली सजावटको वस्तु हिजोआज लोकपि्रय छ । उपहार दिन, घर सजाउन, विदेश पठाउन यसको माग हुनेे गरेको व्यापारीहरू बताउँछन् । झोंछे, ठमेल, बौद्धजस्ता पर्यटकीय क्षेत्रमा यो वस्तु अर्थात् डि्रमक्याचर जताततै बेच्न राखिएको देखिन्छ ।

राजधानीको एक पसलमा ड्रिमक्याचर छान्दै ग्राहक । तस्बिर : सजना/कान्तिपुर

झयालतिर झुन्डयाइने विन्ड चाइमजस्तै हुन्छ ड्रिमक्याचर । करिब उस्तै प्रयोजन भए पनि यी दुईबीच धेरै भिन्नता छ । ड्रिमक्याचर धागोले बनाइन्छ, झुन्डिने भागमा चराचुरुङ्गी, कुखुराका प्वाँख जडान गर्नु यसको विशेषता हो । रड वा पाइपलाई गोलाकार बनाएर त्यसलाई धागोले बेरिन्छ । बीचमा क्रिसक्रस गरेर जालो बनाइन्छ । प्वाँख, बिड्स, स्टि्रङ आदि राखेर सजाएपछि यो तयार हुन्छ ।

'पहिले पहिले विदेशबाट मगाएर बेच्ने चलन थियो,' वसन्तपुरस्थित बीएससी कलेक्सनका सञ्चालक बबिन श्रेष्ठले भने, 'अचेल यहीँ बनाउन थालिएको छ । मान्छेहरूले रोजगारी पाएका छन् ।' बजारमा विभिन्न डिजाइन र साइजका ड्रिमक्याचर उपलब्ध छन् । यसको लोकपि्रयता बढेपछि सजाउन मात्र नभएर ड्रिमक्याचरकै रिरिङ, इयर रिङजस्ता गहनासमेत बनाउन थालिएको छ ।
ठमेलस्थित नमस्ते हयान्डिक्राफ्टकी सञ्चालक सुवर्ण अमात्यले ड्रिमक्याचर बनाउन १० जना कामदार राखेकी छन् । विगत बाइस वर्षदेखि हस्तकला सामग्रीको व्यापार गर्दै आएकी उनले आठ वर्षपहिले पसलमा ड्रिमक्याचर थपिन् । पहिले विदेशीले मात्रै खरिद गर्ने भए पनि हिजोआज नेपालीले बढी किन्ने गरेको बताइन् ।

'नेपालीहरूमा यो फेसन भएको छ,' उनले भनिन्, 'सुत्ने कोठामा यो झुन्डयाएको भने लच्छिन लाग्छ भन्ने विश्वास छ ।' बजारमा २५ रुपैयाँदेखि १० हजार रुपैयाँसम्मका ड्रिमक्याचर किन्न पाइन्छन् ।

अमेरिकामा रहेकी आफ्नी दिदी र भान्जाभान्जीका लागि ड्रिमक्याचर किन्न सोमबार ठमेल पुगेका आदर्श बस्नेत उपहारमा यो चीज राम्रो भएको बताउँदै थिए । 'दिदीले मागेकी हो खासमा,' उनले भने, 'भान्जीको कोक्रामा झुन्डयाउन चाहिएको रे ।' उनले ६ सय रुपैयाँमा तीनवटा ड्रिमक्याचरकिनेका थिए ।

यिनले नाबालकलाई राम्रो सपना देख्न मद्दत गर्ने विश्वास रहेको आदर्शले कान्तिपुरलाई बताए । उनले गुलाबी, सुन्तला र हरियो रङका मध्यम साइजका ड्रिमक्याचर खरिद गरेका थिए । नेपालमा बन्नुअघि ड्रिमक्याचरहरू थाइल्यान्ड, इटाली, कोरिया, चीनलगायत देशबाट भित्र्याउने गरेको वसन्तपुरस्थित बीबी इन्टरप्राइजका एस प्रधानले जानकारी दिए । 'अब भने नेपालबाट बाहिर जान थालेको छ,' उनले भने, 'होलसेलमै निर्यात हुन्छ ।'

आयातित ड्रिमक्याचरको मूल्य यहाँ निर्मितभन्दा महँगो हुने गरेको छ । यहीँ बनेका ड्रिमक्याचर राम्रा र सस्तो हुने
भएकाले विदेशीले किन्ने गरेको बीएससी कलेक्सनका श्रेष्ठले जानकारी दिए । 'नाम सुन्दै अनौठो र आकर्षक भएकाले नेपालीहरूमाझ लोकपि्रय भएको होला,' उनले भने, 'यहाँ सस्तोमा पाइने भएकाले विदेशीले बल्कमै किन्छन् ।' उनी महिनामा सरदर ७० वटा ड्रिमक्याचर बेच्ने गर्छन् । विदेशमा समेत सप्लाई गर्दै आएको बताए ।

यहाँबाट कति परिमाणमा ड्रिमक्याचर निर्यात हुन्छ भन्नेबारे तथ्यांक छैन । नेपाल हस्तकला महासंघका अध्यक्ष सुरेन्द्रभाइ शाक्यले आफूहरूकहाँ यो क्षेत्रका व्यवसायी आबद्ध नभएको जानकारी दिए । 'निर्यात भइरहेको छ भने हामीकहाँ खबर आउनुपर्ने हो,' उनले भने, 'आएको छैन ।' उनले ड्रिमक्याचर बनाउँदा प्रयोग हुने चराचुरुङ्गी र कुखुराका प्वाँखबारे पनि ध्यानाकर्षण गराएका छन् । 'ती कहाँबाट आइरहेका छन् ?' उनले भने, 'खेर गएका प्वाँख हुन् भने हामी प्रोत्साहन गर्छौं तर परेवा मारेर पो यसो गरिँदै छ कि ? छानबिन गर्नुपर्छ ।'

नेपाली बजारमा विगत एक दशकदेखि ड्रिमक्याचर देखिन थालेको शाक्यको अनुभव छ । अहिले आएर यसको लोकपि्रयता चुलीमा पुगेको बताए । कोरियन फिल्म र ड्रामाहरूमा यो सामग्री देखेपछि युवायुवती आकषिर्त भएको व्यापारीहरूको अनुभव छ । 'म कानमा लाउने झुम्काहरू बेच्थें,' ठमेलको नमस्ते हयान्डिक्राफ्टकी अमात्यले भनिन्, 'ड्रिमक्याचरको माग बढेपछि यो पनि राखिदिएँ ।' केही अघि आफूकहाँ यसको व्यापार राम्रो भए पनि अचेल जताततै भेटिएका भएकाले बिक्री घटेको उनको बुझाइ छ ।
के हो ड्रिमक्याचर ?

लोगोमेनन डटकमका अनुसार यो उत्तर अमेरिकाको सांस्कृतिक पहिचान हो । यसलाई त्यहाँको ओजिब्वी र लाकोता आदिवासीको परम्परागत विम्ब मानिन्छ । ओजिब्वीहरू यसलाई 'आसाविकेसिन' भन्ने गर्छन् जसको अर्थ माकुरो हुने वेबसाइटमा उल्लेख छ । यो समुदायले माकुरालाई सुरक्षा र सहजताको प्रतीक मान्ने गरेका छन् । माकुराको जालो शैलीमा बनाइने भएकाले यसलाई उनीहरू 'पवित्र घेरा' भन्ने गर्छन् ।

ड्रिमक्याचरले निद्रामा रहेका मान्छेलाई विशेषतः बालबालिकालाई खराब वा दुःस्वप्नबाट जोगाउने विश्वास राखिन्छ । नेटिभ अमेरिकीहरूले यसलाई खाटकोसिधा मास्तिर वा सूर्यको प्रकाश पर्ने गरीआफ्नो कोठामा झुन्डयाउने गर्छन् । जालोमार्फत ड्रिमक्याचरले राम्रा सपना समात्ने विश्वास छ ।

प्रकाशित : वैशाख १९, २०७६ ०९:०६
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×