माथिल्लो त्रिशूली 'थ्री ए'मा वैशाख दोस्रो साताबाट उत्पादन

कान्तिपुर संवाददाता

काठमाडौँ — रसुवा र नुवाकोटमा निर्माणाधीन माथिल्लो त्रिसुली ‘थ्रीए’ जलविद्युत् आयोजनाको पहिलो युनिटबाट ३० मेगावाट विद्युत् वैशाख मध्यबाट उत्पादन सुरु हुने भएको छ  ।

प्राधिकरणका प्रबन्ध निर्देशक कुलमान घिसिङको उपस्थितिमा सोमबार बसेको आयोजना व्यवस्थापन, परामर्शदाता, मुख्य संरचना र प्रसारण लाइन निर्माणको जिम्मा पाएका ठेकेदार कम्पनीहरूको बैठकले पहिलो युनिटबाट १७ वैशाखभित्रमा विद्युत् उत्पादन सुरु गर्ने निर्णय गरेको हो ।


‘पहिलो युनिटबाट १७ वैशाखभित्रमा र दोस्रो युनिटबाट १५ असारबाट विद्युत् उत्पादन गर्ने गरी आयोजनाको काम सम्पन्न गर्न ठेकेदार कम्पनीहरूले प्रतिबद्धता जनाएका छन्,’ प्रबन्ध निर्देशक घिसिङले भने । काठमाडौंबाट नजिक रहेकाले यो आयोजनाले विद्युत् उत्पादन थालेपछि आपूर्तिको व्यवस्थापन सहज हुने घिसिङले बताए ।


कुल क्षमता ६० मेगावाट रहेको आयोजनामा शुक्रबारबाट केही भौतिक पूर्वाधारको परीक्षण सुरु भएको छ । परीक्षणको काम चैत दोस्रो साता सक्ने तालिका तय भएको छ । बाँकी परीक्षण वैशाख पहिलो सातामा सक्ने तयारी भएको आयोजना प्रमुख फडिन्द्रराज जोशीले जनाए । अहिले हाइड्रोमेकानिकल तथा इलेक्ट्रोमेकानिकलका उपकरणहरूको जडान र परीक्षण भइरहेको जोशीले बताए । आयोजनास्थलबाट काठमाडौंको मातातीर्थसम्मको २२० केभी प्रसारण लाइनको निर्माण चाइना इन्टरनेसनल वाटर एन्ड इलेक्ट्रिक कर्पोरेसनले गरिरहेको छ । मातातीर्थमा १३ सय मिटर प्रसारण लाइनलाई भूमिगत गरिएको छ ।


कुल अनुमानित लागत १२ करोड ५८ लाख डलर रहेको आयोजना नेपाल सरकार एवं प्राधिकरणको लगानी र चिनियाँ एक्जिम बैकको सहुलितपूर्ण ऋणमा निर्माण भइरहेको हो । इन्जिनियरिङ, खरिद र निर्माण (ईपीसी) मोडलमा आयोजनाको भौतिक संरचना निर्माण गर्न चाइना गेजुवा ग्रुप अफ कम्पनीज (सीजीजीसी) सँग २०६७ मा ठेक्का सम्झौता भएको थियो । आयोजना २०७१ मा सक्ने गरी ठेक्का सम्झौता भए पनि निर्माणमा ५ वर्ष ढिलाइ भएको हो ।


विगतमा विद्युत्गृह भूमिगत बनाउने या सतही बनाउने विवाद, क्षमता बढाउने निर्णयलगायतका कारणले आयोजनाको निर्माण ढिलाइ भएपछि म्याद १६ असार २०७३ सम्म थपिएको थियो । भूकम्पले गर्दा आयोजनाको निर्माण तालिका झनै प्रभावित भएको थियो । भूकम्पको कारण देखाउँदै प्राधिकरणले आयोजनाको म्याद १७ वैशाख ०७६ सम्म थप गरेको थियो । भूकम्प र पहिरोले आयोजनाको बाँध स्थलको दायाँ–बायाँ र प्रवेश मार्गको विभिन्न स्थानमा क्षति पुर्‍याएको थियो ।


प्रकाशित : चैत्र ६, २०७५ १०:३५
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

सुन्तला बगान स्याहार्दै पूर्वकमान्डर

हरिराम उप्रेती

गोरखा — फल टिपेर सकेसँगै सुन्तलाका बोट स्याहार्न किसान यतिबेला व्यस्त छन्  । फुल्नु अगावै सुन्तला काँटछाँट र मलजल गर्न किसानलाई भ्याइनभ्याई छ  ।

पकेट क्षेत्रका किसानको मुख्य आम्दानीको स्रोत नै सुन्तला बनेको छ । सुन्तला खेतीको लागि प्रख्यात रहेको गोरखा नगरपालिका १४ देउरालीको भट्टबेंसीका किसानको यतिखेरको दैनिकी पनि सुन्तला बारीमै बित्ने गरेको छ । जमिनका किरा बोटको टुप्पोसम्म पुग्नबाट बचाउन फेदमा बोडोपेस्ट लगाउने र जमिन ओसिलोका लागि स्याउला बिछ्याउँदै गरेका किसान बारीमा भेटिन्छन् ।


भट्टबेंसीमा वर्षौंदेखिका अनुभवी र व्यावसायिक सुन्तला खेती गर्दै आएका पाका किसानका हुलमा शनिबार एक युवा भेटिए । ३२ वर्षीय जितबहादुर भुलन । मकवानपुर साविकको छतिवन गाविस ६ हाल हनर्मामाडी गाउँपालिका ८ बाट आएर सुन्तला खेती थालेका भुलनको लगाव देखेर गाउँले पनि छक्क छन् । चार वर्षको अवधिमा झाडीले ढाकेको बगैंचा हरियाली बनेको छ ।


परिश्रमको फल आम्दानी पनि वर्षैपिच्छे बढदै गएको छ । आम्दानी बढदै जाँदा सुन्तला स्याहारमा भुलनको लगाव अझै बढेको छ । उक्त क्षेत्रमा अन्य किसानको तुलनामा चर्चा पनि भुलनकै बढी छ । कारण तत्कालीन माओवादीका सेक्सन कमान्डर हुन् भुलन ।


द्वन्द्वरत तत्कालीन माओवादीको कार्यक्रमका तुल, ब्यानर र भित्तेलेखनमा सघाउँदै आएका भुलन २०६१ सालमा पूर्णकालीन बने । ‘पार्टीका साथी आउँथे, घरमै बसेर उहाँहरूको काम गरिदिन्थें, समय क्रमले भूमिगत हुनुपर्‍यो, सुरुमा जनमिलिसिया हुँदै सेक्सन कमान्डरसम्म बनें,’ उनले भने, ‘बीचमा रनर विभाग (समाचार ल्याउने लाने) मा पनि काम गरें ।’


शान्ति प्रक्रिया सुरु भएपछि मकवानपुरबाट चितवनको जुटपानी क्यान्टोनमेन्ट सरेका भुलनले देउरालीकी अनिता शाहसँग चिनजान भयो । मायाँ बस्यो । क्यान्टोनमेन्टमै प्रेम विवाह गरे । ‘मेरी श्रीमती त्यतिखेर प्लाटुन कमान्डर थिइन्,’ उनले भने, ‘सेना समायोजनको क्रममा स्वैच्छिक अवकाश राज्यौं, बूढाबूढीले ५–५ लाख रुपैयाँ पाएका थियौं ।’


स्वैच्छिक अवकाशमा आएको केही रकम घरखर्चमै सकिएपछि बचेको केही रकम मेनवावरमा बुझाएर ०६९ मा भुलन वैदेशिक रोजागारीका सिलसिलामा कतार पुगे । ‘श्रीमतीको पैसाले चितवनमा केही जग्गा खरिद गरेको थिएँ, मेरो आधाआधी पैसा घरखर्चमै सकियो,’ उनले भने, ‘बीचको समय आर्टको काम गर्दै थिएँ, विदेश जाने सोच आयो, कतारमा स्टिल फिक्स्चरको काम गर्न गएँ ।’


डेड वर्षपछि काम गर्ने कम्पनीका मालिकसँग तलबको विषयमा विवाद भएपछि स्वदेशी भूमि फर्कने उनले निधो गरे । ‘बिल्डिङका पिल्लर हाल्ने, जाली बनाउने काम गर्थें, एक हजार रियाल तलब थियो, दुई सय रुपैयाँ बढादिनु भन्दा साहुले मानेनन्,’ उनले भने, ‘अरूले अराएको काम गर्न म त्यसै पनि सन्तुष्ट थिइनँ, तलब पनि नबढेपछि नेपाल फर्किएँ ।’


विदेश छाडेर आएपछि के गर्ने उनी अन्योलमा थिए । ससुराली आउने क्रममा देउरालीको एक सुन्तला बगैंचा बिक्रीमा रहेको उनले सुने । ‘बगैंचा हेर्न बारीमा पुगेपछि विदेशभन्दा यहीँ केही गर्न सक्छु जस्तो आँट आयो, दुई लाखमा बगैंचा किन्ने निधो गरें,’ उनले भने, ‘अहिले जस्तो कहाँ थियो र झाडीले ढाकेको थियो, त्यस्तो काँडाघारी अहिले यस्तो बनाएँ ।’


मकवानपुरबाट आएका भुलनलाई सुन्तला खेतीबारे खासै जानकारी पनि थिएन । बुढीकोटी सुन्तला तथा कृषि समूहमा आबद्घ भए । ‘बिहे पछि पनि पहाड होला भनेर आउन डर लाग्थ्यो,’ उनले भने, ‘आएर बगैंचा नै किनिसकेपछि जसरी पनि मेहनत गर्नैपर्ने थियो, समूहमा आबद्घ भएपछि ०७२ मा सुन्तला खेतीको तालिम लिएँ ।’


विदेशी कमाइबाट बचेको केही रकमले सुन्तला खेती थालेका भुलनले फहिलो वर्षमै ५० हजारको सुन्तला बिक्री गरे । ०७३ मा १ लाख ८० हजार, ०७४ मा २ लाख २० हजार र यो वर्ष २ लाख ४५ हजारको सुन्तला बित्री गरे । ‘सुरुमा बोट हेर होइन बारी हेरेर बगैंचा किनेको हुँ,’ उनले भने, ‘परिश्रमअनुसार आम्दानी पनि बढदै गएको छ ।’


झन्डै सात रोपनी क्षेत्रफलमा सुन्तला खेती गरेको उनले बताए । गर्दै जाँदा सुन्तला खेती गर्ने तरिका उनले सिक्दै छन् । छाडा गाईवस्तु र डडेलो चुनौती रहेको उनले गुनासो गरे । ‘आफ्नो जग्गामा तारबार लगाऊँ भन्यो त्यो नि महँगो पर्छ,’ उनले भने । अहिले उनी राजनीतितर्फ पनि खासै चासो दिँदैनन् । कृषि कर्ममै उनले जोड दिएका छन् ।


प्रकाशित : चैत्र ६, २०७५ १०:३५
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्