विद्युत्को ५० करोड बक्यौता

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले धनुषाको तीन वटा वितरण केन्द्रबाट ५० करोड रुपैयाँ विद्युत् महसुल असुल गर्न सकेको छैन
शाहीमान राई

जनकपुर — नेपालमा एक मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्न कति रकम लाग्ला ? ऊर्जा क्षेत्रमा लगानीकर्ताको अनुभव सुन्ने हो भने निजी क्षेत्रबाट दस वर्षमा उत्पादित जलविद्युत् र निर्माणाधीन जलविद्युत् आयोजनाहरूको लगानी प्रतिमेगावाट १३ करोड ५० लाखदेखि २० करोड रुपैयाँ छ ।

ऊर्जाविज्ञ तथा लगानीकर्ताका अनुसार संखुवासभाको पिलुवाखोला जलविद्युत् आयोजना प्रतिमेगावाट साढे १३ करोड, गुल्मी र पाल्पाको रिडीखोला जलविद्युत् आयोजना प्रतिमेगावाट १७ करोड रुपैयाँ खर्च भएको छ । पाँचथरको इवाखोला जलविद्युत् आयोजना प्रतिमेगावाट १७ करोड ५० लाख र काबेली बी १ जलविद्युत् आयोजना प्रतिमेगावाट १८ करोड रुपैयाँ लगानीमा करिब ३५ मेगावाट उत्पादन हुन लागेको छ ।

तर, नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले धनुषाको तीन वटा वितरण केन्द्रबाट ५० करोड रुपैयाँ विद्युत् महसुल असुल गर्न सकेको छैन । धनुषा सदरमुकाम जनकपुरधामस्थित विद्युत् प्राधिकरणको वितरण केन्द्रबाट मात्र ४५ करोड ५० लाख रुपैयाँ, धनुषाकै महेन्द्रनगर सखुवा केन्द्रबाट ४ करोड ५२ लाख रुपैयाँ बक्यौता असुल भएको छैन । प्राधिकरणले अर्को धनुषाको यदुकुहा वितरण केन्द्रबाट सेवाग्रहीलाई सेवा प्रवाह सुरु गरी महसुल असुल गर्न थालेको छ । प्रदेश २ को राजधानी सहर जनकपुरधामस्थित सरकारी कार्यालय, गैरसरकारी संघसंस्था, उद्योग, कलकारखाना, मठमन्दिर, कुटी, गुठी, क्लब, सार्वजानिक संस्थानलगायत सर्वसाधारणसित विद्युत् महसुल असुल गर्न नसकेको हो ।

विद्युत् प्रसारणलाइनबाट हुकिङ, चोरी, चुहावट र महसुल बक्यौताको कारण प्राधिकरणले निकै ठूलो नोक्सानी व्यहोर्दै आएको छ । सेवाग्रहीको घर झगडा, मुद्दा मामिला, संघसंस्थाको अटेरीपन, सार्वजानिक संस्थानको बेजिम्मेवारपन, ग्राहकको समय नहुनु, पारिवारिक समस्या, आर्थिक अभाव, वादविवाद, किचलो, निस्क्रियतालगायत विभिन्न कारण करोडौं रुपैयाँ बक्यौता असुल हुन नसकेको नेपाल विद्युत् प्राधिकरण जनकपुर वितरण केन्द्रका प्रमुख सूर्यनारायण मण्डलले बताए । उनले विद्युत् बक्यौता महसुल असुल गर्न हर समय कोसिस जारी राखेको बताए ।

विद्युत् महसुल असुल गर्न ग्राहक तथा तथा सेवाग्रही घरपरिवार संघ संस्थालाई पत्राचार गर्ने, घरघरमा गएर अनुरोध गर्ने, सम्झाउ बुझाउ गरेर पनि महसुल नबुझाउनेको लाइन काटिदिने गरेको प्राधिकरण वितरण केन्द्र प्रमुख मण्डलले बताए । उनले लाइन काटेपछि पुन: जडानका लागि सेवाग्रहीबाट ५ सय रुपैयाँ रकम रिकनेक्सन चार्ज असुल्ने गरेको छ ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणको धनुषा सदरमुकाम जनकपुर वितरण केन्द्रबाट जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका, मिथिला बिहारी नगरपालिका, हंसपुर नगरपालिका, नगराइन नगरपालिका, धनौजी गाउँपालिकाको ग्राहक संख्या ६५ हजार घरपरिवार छ । प्राधिकरणले यसकेन्द्रबाट दैनिक ३० लाख रुपैयाँ महसुल असुल्दै आएको छ । जनकपुर वितरण केन्द्रको बक्यौता रकममध्ये सबैभन्दा बढी प्रसिद्ध जानकी मन्दिरको नाममा ४५ लाख रुपैयाँ बक्यौता असुल्न बाँकी रहेको प्राधिकरणले जनाएको छ । जानकी मन्दिरका महन्तले बक्यौता छिट्टै बुझाउने प्रतिबद्धता जनाएको प्राधिकरणले जनाएको छ ।

प्राधिकरणको महेन्द्रनगर सखुवा वितरण केन्द्रबाट धनुषाधाम नगरपालिका, मिथिला नगरपालिका, गणेशमान चारनाथ नगरपालिका, क्षिरेश्वर नगरपालिका, सबैला नगरपालिका, लक्ष्मीनियाँ गाउँपालिका, बटेश्वर गाउँपालिका र मुखियापटी मुसहरनिया गाउँपालिका गरी पाँच वटा नगरपालिका र दुई वटा गाउँपालिकामा ३९ हजार २ सय ५२ घरपरिवार ग्राहक छन् । यस केन्द्रबाट मासिक चार करोड रुपैयाँ महसुल संकलन हुने गरेको प्राधिकरणको महेन्द्रनगर सखुवा वितरण केन्द्रका प्रमुख राजकुमाररमनले बताए ।

यस केन्द्रबाट बक्यौता रहेको ४ करोड ५२ लाख रुपैयाँ असुली, चोरी चुहावट नियन्त्रण र न्यूनीकरणका लागि सक्रिय रहेको केन्द्र प्रमुख रामकुमार रमनले बताए । उनले चोरी चुहावट र हुकिङ गरेर विद्युत् उपभोग गर्ने सेवाग्रहीलाई कारबाही शुरु गरेको बताए । उनले गतवर्ष एक सय ७२ जना र यसवर्ष ७२ जनालाई कारबाही गरी जनही दस हजार रुपैयाँका दरले जरिवाना तिराएको बताए । केन्द्रबाट विगतमा हुने गरेको ३० प्रतिशत चोरी चुहावट नियन्त्रण गरी घटाएर २० प्रतिशतमा झारेको केन्द्र प्रमुख रमनले दाबी गरे । ‘विगतमा ३० प्रतिशत चोरी चुहावट हुन्थ्यो, अहिले घटाएर २० प्रतिशतमा झारेको छु,’ केन्द्र प्रमुख रमनले दाबी गर्दै भने ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले पूर्वी धनुषाको यदुकुहा वितरण केन्द्रबाट सेवाग्रहीलाई विद्युत् महसुल असुल गर्न र सेवा विस्तार गर्न थालेको छ । यस केन्द्रबाट कमला, विदेह, हंसपुर, सहिदनगर नगरपालिका, जनकनन्दनी, औरही गाउँपालिका र सबैला नगरपालिकाको वडा नं ९ र १० का २२ हजार घरपरिवार ग्राहक छन् । गत भदौदेखि कार्यालय स्थापना भए पनि यस केन्द्रबाट महसुल असुल्न थालेको दुई महिना भयो । यदुकुहा केन्द्रबाट दैनिक दुई लाख रुपैयाँ महसुल संकलन हुने गरेको वितरण केन्द्र प्रमुख सुनिलकुमार महतोले बताए ।

विद्युत् सेवा विस्तार हुन नसकेको धनुषाको कमला नगरपालिकाको वडा नं ५, ६ र ७ का १५ वटा टोलका बासिन्दा विद्युत् सेवावाट वञ्चित छन् । दुई महिनाअघि कमला नगरपालिका ९ स्थित दुवरकोट हटलेटवामा विद्युत् सेवा विस्तार गरिएको केन्द्र प्रमुख महतोले बताए । उनले वडा नं ५ र ६ को सखुवामरान र हठमुण्डामा पोल र तार विस्तार गरिसकेको बताए ।

नेपाल विद्युत् प्राधिकरणले धनुषाको जनकपुरधामलगायत विभिन्न ठाउँमा सडक, ढल निकासका लागि ड्रेन नाली निर्माण कार्य भइरहेकाले विद्युत् प्रणाली अव्यवस्थित रहेको जनकपुर वितरण केन्द्रका प्रमुख सूर्यनारायण मण्डलले बताए । उनले छ लेनको ढल्केबर जनकपुर २७ किलोमिटर, जनकपुर जटही सडक, जनकपुरको परिक्रमा सडकलगायत विभिन्न ठाउँमा सडक विस्तार कालोपत्रे, विद्युत्, खानेपानी, विद्युत्, टेलिफोन लाइन मर्मत सम्भारको कारण विद्युत् प्रसारण लाइन अवरुद्ध हुने गरेकाले सेवाग्राहीलाई कठिनाइ हुने गरेको बताए ।

‘विगतमा लाइन पटक्कै थिएन, अचेल सुधारिएको छ, फिल्डमा काम गर्दै छौं,’ केन्द्र प्रमुख सूर्यनारायण मण्डलले दाबी गरे, ‘सुधार कार्य गर्दै छौं, उपभोक्ता, ग्राहक र सेवाग्रहीको अवरोधले पनि ठाउँठाउँमा सेवा विस्तार प्रभावित हुने गरेको छ, विद्युत् चाहिनेले पनि पोल गाड्न र तार टाँग्न दिँदैनन् ।’

प्रकाशित : माघ २६, २०७५ ०९:३९
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

१८ सय परिवारलाई खानेपानी अभाव

उपभोक्ताले खानेपानीको महसुल बुझाउन छाडेपछि संस्थानलाई मासिक ३ लाख ५० हजार रुपैयाँ घाटा
शाहीमान राई

जनकपुर — खानेपानीको पाइपलाइन टुटेपछि जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका क्षेत्रका १८ सय घरपरिवार शुद्ध पिउनेपानीको सुविधाबाट वञ्चित छन् । ढल निकासका लागि ड्रेन नाली, सडक विस्तार, मर्मतसम्भार र कालोपत्रे आयोजना निर्माणकार्य गर्दा उनीहरू पिउनेपानीबाट वञ्चित भएका हुन् । 

खानेपानी संस्थानको जनकपुरधामस्थित रामानन्द चोकमा निर्मित जमिनबाट विद्युतीय पम्पले पानी तान्दै पानी तान्ने उपकरण । यसले ट्याङ्कीमा पानी जम्मा गर्न दुई सय मिटर गहिरोबाट पानी तान्छ ।तस्बिर : शाहीमान/कान्तिपुर

नेपाल खानेपानी संस्थानले ५० वर्षदेखि जनकपुरधाम उपमहानगरबासीलाई घरघरमा वितरण गर्दै आएको पाइपलाइन आयोजनाको निर्माण कार्य गर्दा ठेकेदार एक्जाभेटरले उखेलेर फालेपछि धारा बन्द भएको छ ।

एसियाली विकास बैंकको एक अर्ब ९० करोड रुपैयाँ ऋण सहयोगमा निर्माणधीन जनकपुर उपमहानगरपालिका सहरी विकास आयोजनाअन्तर्गत सडक विस्तार, मर्मतसम्भार, ग्राभेल, कालोपत्रे, ढल निकासका लागि ह्युमपाइप विस्तार र ड्रेन नालीको निर्माण हुँदै छ । धारामा खानेपानी वितरण बन्द भएको दुई वर्ष बितिसक्दा पनि आयोजनाको निर्माणकार्य पूरा नहुँदा संस्थानले उपभोक्ताको धारामा पानी वितरण गर्न नसकेको संस्थानका प्रमुख विनोद मिश्रले बताए ।

संस्थानले जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाका २५ वटा वडामध्ये वडा नं १ देखि १४ सम्म ४ हजार एक सय घरपरिवारलाई शुद्ध पिउनेपानी वितरण गर्दै आएको थियो । यसमध्ये एक हजार ८ सय घरपरिवार उपभोक्ताको धारामा पानी बन्द भएको दुई वर्ष भइसकेको संस्थानका प्रमुख मिश्रले बताए ।
जनकपुरवासीलाई शुद्ध पिउनेपानी वितरण गर्ने उद्देश्यले भारत सरकारको आर्थिक सहयोगमा खानेपानी संस्थानले २०२४ सालमा जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका–३ जानकी मन्दिर नजिकै अरगजापोखरी छेउमा ४ लाख ५० हजार लिटर क्षमताको ओभरटेंक निर्माण गरी उपभोक्ताको घरघरमा धारा जडान गरी पानी वितरण शुरु गरेको थियो ।

तर अघिल्लो वर्षदेखि एसियाली विकास बैंकको सहयोगमा जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका एकीकृत सहरी विकास आयोजनाअन्तर्गत सडक, ड्रेन नाली निर्माण गर्दा खानेपानीको पुराना पाइपलाइन र धारामा पानी वितरण प्रणालीको पूरै संरचना ध्वस्त भएकाले पुन: सञ्चालनमा ल्याउन कठिनाइ भएको खानेपानी संस्थानका सहायक प्रशाशकीय अधिकृत विनयकुमार झाले बताए ।

खानेपानीको पाइपलाइन ध्वस्त पार्दा खानेपानी संस्थानलाई जनकपुरधाम उपमहानगरपालिका, एकीकृत सहरी विकास आयोजना, एडिबिको परामर्शदाता र ठेकेदार कम्पनी कसैले पनि सम्पर्क समन्वय नगरेकाले खानेपानी वितरण प्रणाली र पाइपलाइनमा अत्यधिक क्षति भएको संस्थानका प्रशासकीय अधिकृत झाले गुनासो गरे । खानेपानी बन्द भएपछि उपमहानगरपालिकाको वडा नं १, २, ३ र ४ का उपभोक्ताको धारामा पानी बन्द भएको छ ।

धारामा पानी नआएपछि उपभोक्ताले खानेपानीको महसुल बुझाउन छाडेका छन् । उपभोक्ताले खानेपानीको महसुल बुझाउन छाडेपछि संस्थानलाई मासिक ३ लाख ५० हजार रुपैयाँ घाटा भइरहेको छ । संस्थानले दुई सय मिटर गहिराइबाट डिप बोरिङ (विद्युतीय पम्पिङ) प्रविधिबाट भूमिगत पानी २४ मिटर उचाइमाथि निर्मित ओभरटेंकबाट खानेपानी वितरण गर्दै आएको थियो ।

खानेपानी वितरणको लागि संस्थानले जानकी मन्दिर नजिकै अरगजापोखरी छेउमा निर्मित ४ लाख ५० हजार लिटर क्षमताको पूरानो टेंकी र रामानन्दचोकमा निर्मित ४ लाख ५० हजार लिटर क्षमताको नया ओभरटेंकमा दैनिक ९ लाख लिटर पानी भण्डारण गरी उपभोक्तालाई शुद्ध खानेपानी वितरण गर्दै आएको छ ।

खानेपानीको धारा जडान गरी पानी उपभोग गरेबापत उपभोक्ताले प्रतिधारा न्यूनतम एक सय दस रुपैयाँ बुझाउनुपर्ने व्यावस्था छ तर उपभोक्ताले न्यूनतम महसुलसमेत तिर्न छाडेपछि संस्थानको असुल गर्नुपर्ने बक्यौता रकमको अंक बढेको छ । खानेपानीको महसुल नयाँ पुराना गरी विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी कार्यालय, मठमन्दिर र उपभोक्ताबाट दुई करोड रुपैयाँ महसुल बक्यौता असुल्न बाँकी रहेको सहायक प्रशासकीय अधिकृत झाले बताए ।

संस्थानले खानेपानी उपभोक्ताबाट मासिक महसुल सात लाख रुपैयाँ असुल हुने जनाएको छ । खानेपानीको महसुल बक्यौता बढेपछि उपभोक्तालाई घरघरमा गएर महसुल बुझाउन अनुरोध गर्ने, पत्राचार गर्ने र त्यसपछि पनि अटेर गर्नेको धारा काटिदिने गरेको छ ।

खानेपानी संस्थानको पुरानो पाइपलाइन र खानेपानी वितरण प्रणालीमा क्षतिग्रस्त संरचना पुनर्निर्माणका लागि एकीकृत सहरी विकास आयोजनाले दुई करोड ५० लाख रुपैयाँ खर्च गरी कालोपत्रे गरिएको ९ किलोमिटर सडकको दायाँबायाँ पाइपलाइन ४ इन्च, एक सय दस एमएमको नयाँ एचडीपी पाइप विस्तार गरिदिएको आयोजनाको परामर्शदाता संस्था जेडआईईसी शर्मा–रमन कन्स्ट्रक्सन कम्पनीका परियोजना व्यावस्थापक शत्रुघ्नप्रसाद चौधरीले बताए ।

खानेपानीको पाइपलाइन ३० वर्ष पुरानो भइसकेको र पुरानो प्रविधिको फलामे पाइप मर्मतसम्भार गर्दा ४० लाख खर्च भएको बताए । आयोजना निर्माण कार्य भइरहेको बेला आयोजनाले खानेपानी संस्थानलाई पटकपटक समन्वय गरे पनि बेवास्ता गरेकाले तिव्रगतिमा सडक विस्तारको काम गर्दा बढी क्षति पुगेको जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकाका योजना प्रमुख एवं एकीकृत सहरी विकास आयोजनाका सहसंयोजक इन्जिनियर वीरेन्द्रकुमार यादवले बताए ।

उनले संस्थानका पुराना कर्मचारी सरुवा भएर गएकाले खानेपानी संस्थानका नयाँ कर्मचारीले नबुझेको बताए । आयोजनाले क्षतिग्रस्त खानेपानीको पाइपलाइन पुनर्निर्माण गरिदिएकोले टेंकीबाट वितरण प्रणालीको पाइपमा पानी जोडेपछि घरघरमा धारा सुचारु हुने इन्जिनियर यादवले बताए ।

आयोजनाले क्षतिपूर्तिस्वरूप विस्तार गरेको पाइपलाइनमा धारा जडान गर्न कठिनाइ हुने संस्थाले जनाएको छ । पाइपबाट उपभोक्ताको घरको धारासम्म पुग्ने कनेक्सन सिस्टम नै पत्ता लगाउन नसकिने प्रशासकीय अधिकृत झाले बताए । धारामा पानी नआएपछि उपभोक्ताले पानीका लागि चापाकल (पम्पको धारा) जडान गरी वैकल्पिक व्यवस्था गर्न थालेका छन् । पानी उपभोग नगरी न्यूनतम महसुल तिर्न बाध्य उपभोक्ताले संस्थानको धारा कट्टा गर्न निवेदन दिन थालेका छन् ।

संस्थानले धारा कट्टा गर्न माग गर्ने ६० जना उपभोक्ताको धारा काटिएको जनाएको छ । एकीकृत सहरी विकास आयोजनाले अन्तिम चरणको निर्माण पूरा गरेपछि खानेपानीको पाइपलाइन जडान गरी बन्द रहेको धारामा वितरण गर्ने संस्थानले जनाएको छ । खानेपानी संस्थानलाई महसुल असुल गर्न नसक्दा पानी तान्दा मासिक दुई लाख रुपैयाँभन्दा बढी विद्युत् महसुल तिर्न मुस्किल छ ।

प्रकाशित : माघ २४, २०७५ १०:२३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्