विदेश भ्रमणमा २० अर्ब

यज्ञ बञ्जाडे

काठमाडौँ — घुम्नकै लागि विदेश जाने क्रम बढेकाले ठूलो परिमाणमा विदेशी मुद्रा बाहिरिएको राष्ट्र बैंकले औंल्याएको छ । मुलुकको निर्यात नबढेको तर आयात चुलिंदै गएकाले विदेशी विनिमय सञ्चिति लगातार घट्दो छ ।


यही अवस्थामा भ्रमण (घुम्न) र अध्ययनका लागि पनि अर्बौं रुपैयाँ बाहिरिएपछि राष्ट्र बैंकले विदेशी विनिमय सुविधामा कडाइसमेत गरेको छ ।

राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार गत आर्थिक वर्ष भ्रमण र अध्ययनका लागि मात्र ४७ अर्ब रुपैयाँ बराबर अमेरिकी डलर बाहिरिएको छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिको तुलनामा यो करिब साढे २८ प्रतिशतको वृद्धि हो । यो मुलुकको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (जीडीपी) को करिब साढे १ प्रतिशत हो । अघिल्लो वर्ष अध्ययन र घुम्नका लागि करिब साढे ३६ अर्ब रुपैयाँ बाहिरिएको थियो ।


पछिल्ला वर्षमा भ्रमण, तीर्थव्रत, अध्ययन र उपचारका लागि विदेशिने चलन बढेको छ । तीमध्ये अध्ययनका लागि मात्र गत आर्थिक वर्ष विद्यार्थीले करिब २७ अर्ब रुपैयाँ बराबरको डलर सटही गरेका छन् । आर्थिक वर्ष ०७३/७४ मा विद्यार्थीले २१ अर्ब रुपैयाँ बराबर डलर सटही गरेका थिए ।

यसैगरी गत आर्थिक वर्ष विदेश भ्रमणका लागि राहदानीबापत नागरिकले करिब २० अर्ब रुपैयाँ (१९ अर्ब ७० करोड ) बराबर डलर सटही गरेको सरकारी तथ्यांक छ । अघिल्लो वर्षको सोही अवधिमा यो साढे १५ अर्ब रुपैयाँ थियो । यो राहदानी बापत (अध्ययन बाहेक) सटही भएको विदेशी मुद्राको विवरण हो ।

तथ्यांकमा राहदानी बापतको कुल विदेशी मुद्रा सटही समावेश छ । तथ्यांकमा भ्रमण, उपचार, इष्टमित्र भेटघाटलगायत प्रयोजनका लागि कति नागरिक बाहिरिए भन्ने खुलाइएको छैन । यद्यपि विदेशी मुद्रा सटहीको क्रममा अघिकांशको उद्देश्यमा भ्रमण (घुम्न) उल्लेख रहेको राष्ट्र बैंकले जनाएको छ ।

सामान्य अर्थमा बुझ्दा विदेश घुम्ने नागरिक बढ्नु मुलुकको आर्थिक अवस्था सुधारको संकेत हो । यसको अर्थ नागरिकले आम्दानीको केही भाग घुम्नकै लागि खर्चिन थाले भन्ने हो । समग्रमा हेर्दा यो राम्रो भए पनि नेपाल जस्तो संक्रमणकालीन अर्थतन्त्रका लागि यो राम्रो नभएको विज्ञहरू बताउँछन् ।

यो प्रवृतिले आन्तरिक (घरेलु) पर्यटनलाई प्रवद्र्धन गर्नुको साटो ठूलो मात्रामा विदेशी मुद्रा बाहिरिने उनीहरूको भनाइ छ । प्रचार प्रसारमा नआएका तर धेरै राम्रा पर्यटकीय स्थलहरू नेपालमा छन् । तीनको प्रवद्र्धन र प्रचार प्रसार गर्नुको साटो थोरधेर बचत पनि विदेश घुम्न जाने प्रवृत्तिबढ्नु राम्रो नभएको उनीहरूको धारणा छ ।

घुम्नकै लागि विदेशिने क्रम बढेपछि धेरै विदेशी मुद्रा पनि बाहिरिएको राष्ट्र बैंक विदेशी विनिमय व्यवस्थापन विभाग प्रमुख भीष्मराज ढुङ्गानाले बताए । यो प्रवृत्ति नियन्त्रण गर्न डलर सटही सुविधामा कडाइ गरिएको उनले दाबी गरे । ‘स्वदेशी पर्यटनलाई प्रवद्र्धन र विदेशी पर्यटनलाई निरुत्साहित गर्न यस्तो नीति ल्याइएको हो,’ उनले भने ।

राष्ट्र बैंकले गत मंगलबारदेखि राहदानी बापत दिइँदै आएको डलर सटही सुविधाको सीमा घटाएर प्रतिव्यक्ति १ हजार ५ सय अमेरिकी डलर बनाएको छ । बिना प्रयोजन विदेश जाने प्रवृत्ति बढ्न थालेपछि त्यो नियन्त्रणका लागि डलर सटही सीमा घटाइएको ढुङ्गानाले दाबी गरे ।

तीन वर्षअघि राष्ट्र बैंकले भारतबाहेक अन्य मुलुक जाने नागरिकलाई राहदानी बापत प्रतिपटक २ हजार ५ सय अमेरिकी डलर वा सो बराबर अन्य परिवत्र्य विदेशी मुद्रा सटही दिने व्यवस्था थियो । यसैगरी राष्ट्र बैंकले विदेश जाँदा प्रयोग गरिने टेलिग्राफिक ट्रान्सफर (टीटी) को सीमा पनि घटाएर एक पटकमा ३० हजार अमेरिकी डलर बनाएको छ । यसअघि यस्तो सीमा प्रतिपटक ४० हजार अमेरिकी डलर थियो ।

मुलुकको आन्तरिक पर्यटन प्रवद्र्धन गर्नकै लागि सरकारले सन् २०२० लाई पर्यटन वर्षको रूपमा मनाउने तयारी गरेको छ । उक्त अवसरले २० लाख पर्यटक भित्र्याउने लक्ष्य सरकारले तय गरेको छ । उक्त लक्ष्य प्राप्तिका लागि पनि स्वदेशी पर्यटकीय स्थलको व्यापक प्रचार प्रसार गर्नुपर्ने छ । यसका लागि सुरुमा आन्तरिक पर्यटनको विकास र विस्तार गर्नुपर्ने विज्ञहरूकोसुझाव छ ।

आयात, भ्रमण, अध्ययन, उपचार लगायत विभिन्न बहानामा निरन्तर रूपमा विदेशी मुद्राबाहिरिरहेको छ । राष्ट्र बैंकको तथ्यांक अनुसार गत भदौसम्म ११ खर्ब १७ अर्ब रुपैयाँ कुल विदेशी विनिमय सञ्चिति छ । अमेरिकी डलरमा यस्तो सञ्चिति ९ अर्ब ७५ करोड छ । गत असारको तुलनामा यो ३.४ प्रतिशतले कम हो । ०७५ असारमा १० अर्ब ८ करोड थियो ।

कुल विदेशी विनिमय सञ्चितिमध्ये राष्ट्र बैंकमा रहेको सञ्चिति २.२ प्रतिशतले घटेर ९ खर्ब ६७ अर्ब ९३ करोड रुपैयाँ पुगेको छ । ०७५ असारमा यस्तो सञ्चिति ९ खर्ब ८९ अर्ब ४० करोड रुपैयाँ थियो । गत भदौसम्मको मुलुकको कुल विदेशी विनिमय सञ्चितिमा भारतीय मुद्राको हिस्सा २३.६ प्रतिशत रहेको जनाइएको छ ।

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७५ ०९:२१
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT

हिल्साबाट १० हजार मानसरोवर

जयबहादुर रोकाया

हुम्ला — हिल्सा नाका हुँदै यस वर्ष ९ हजार ९ सय १५ भारतीय तीर्थयात्री मानसरोवर–कैलाशतर्फ गएका छन् । हिल्सा नाका भएर चीनको तिब्बतस्थित कैलाश र मानसरोवर तीर्थ गर्ने भारतीयको संख्या यस वर्ष घटेको छ ।

चिसो मौसम सुरु भएसँगै तीर्थयात्राको सिजन सकिएको व्यवसायीले जनाएका छन् ।नेपालस्थित भारतीय दूतावासका हुम्ला प्रतिनिधि जनकबहादुर शाहीका अनुसार चार हजार पाँच सय १८ महिला र पाँच हजार तीन सय ९७ पुरुषले हिल्सा नाका हुँदै तीर्थयात्रा गरेका छन् । उनका अनुसार तीर्थयात्रा गर्न आएका १२ जनाले लेक लागेर र अन्य कारणले यस वर्ष ज्यानगुमाएका छन् ।

हुम्लाको मार्ग हँुदै गत वर्ष १२ हजार ९ सय भारतीयले तीर्थयात्रा गरेका थिए । भारतीय तीर्थयात्रीले वैशाखदेखि असोजसम्म तीर्थयात्रा गर्ने गरेका छन् ।

भारतीय तीर्थयात्रीले सन् २००६ देखि हिल्सा मार्ग प्रयोग गर्न थालेका थिए । २०७२ सालको भूकम्पपछि तातोपानी नाका बन्द हुँदा हुम्लाको हिल्सा नाका भएर तीर्थयात्रा गर्नेको संख्या ह्वात्तै बढेको थियो । मानसरोवर कैलाश तीर्थयात्रा गर्ने ५४ भारतीयले २००६ मा पहिलोपटक हिल्सा मार्ग प्रयोग गरेका थिए । यस वर्ष चीनले केरुङ नाका पनि खोलेका कारण हुम्ला भएर यात्रा गर्नेको संख्या घटेको शाहीको भनाइ छ ।

भारतीय पर्यटकले केरुङ भएर आवतजावत गर्नुभन्दा हिल्सा भएर आवतजावत गर्न छोटो र सहज भएको जनाएका छन् । तर यो नाका महँगो भएको तीर्थयात्रीको गुनासो छ । केरुङभन्दा हुम्लाको हिल्सा नाका महँगो भए पनि सजिलो भएको भारतको मम्बै घाटकोयाबाट आएका कैलाश पटेलले बताएका थिए ।

उनले यात्राको अवधिमा नेपालभन्दा तिब्बतमा सास्ती खेप्नुपरेको गुनासो गरे । पटेलका अनुसार तिब्बतमा अक्सिजनका कारण श्वासप्रश्वासमा समस्या हुने गरेको छ । भारतीय तीर्थयात्रीले हुम्ला भएर यात्रा सुरु गर्न थालेपछि स्थानीयले होटलमा लगानी बढाउँदै लगेका छन् ।

सिमकोट र हिल्सामा एकपछि अर्काे गर्दै सुविधासम्पन्न होटल निर्माण भइरहेका छन् । अहिले सिमकोटमा एक दर्जन बढी सुविधासम्पन्न होटल सञ्चालनमा छन् । साना होटलको संख्या पनि पर्याप्त छ । होटल व्यवसायीले भारतीयलाई एक रातको बसाइ र खानासहित प्रतियात्रु दुई हजार पाँच सय रुपैयाँको प्याकेज बनाएका छन् ।

तीर्थयात्रीका कारण स्थानीय तहको आयस्रोत पनि बढेको छ । सिमकोट गाउँपालिकाले भारतीयबाट प्रतियात्रु एक हजार एक सय र अन्य विदेशीबाट १५ डलर सेवा शुल्क लिने गरेको जनाएको छ । उक्त रकममध्ये सिमकोट गाउँपालिकाले६० र नाम्खा गाउँपालिकाले ४० प्रतिशत भागबन्डा गर्ने गरेका छन् ।

प्रकाशित : कार्तिक २७, २०७५ ०९:२०
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT