मनाङको आलुलाई सहज बजार

आश गुरुङ

लमजुङ — लेकाली आलु त्यसै पनि स्वादिलो । त्यसमाथि हिमालपारिको जिल्ला मनाङ–मुस्ताङका आलु खान पाए नरमाउने को होला ? धान, मकै र कोदो खेती नहुने मनाङको प्रमुख बाली नै आलु हो । आलुले फापर, गहुँ, करु र जौलगायतको खेतीसँगै मनाङेलाई राम्रो दाम दिलाउने गरेको छ ।

बस्तीमा रहेका अधिकांश क्षेत्रमा आलु खेती गरिन्छ । मनाङ स्थायी घर भएका मात्रै होइन अरू जिल्लाबाट पुगेर पनि वर्षौंदेखि बस्दै आएकाहरू आलु फलाउन लागिपरेका भेटिन्छन् । यहाँ बजारबाट बीउ लगेर आलु रोप्ने चलन छैन । आफैंले राखेका बीउ नै रोप्ने गरिएको छ । यतिबेला मनाङका विभिन्न भागमा स्थानीयलाई आलु घरमा भित्र्याउने चटारो छ । चामेदेखि तल्लो क्षेत्रमा धेरैले बारीबाट खनेर आलु भित्र्याइसकेका छन् । माथिल्लो भेगमा भित्र्याउनेलाई धमाधम छ ।

तल्लो क्षेत्रमा भदौ र माथिल्लो क्षेत्रमा असोजमा आलु खन्ने गरिएको कृषि प्राविधिकहरू बताउँछन् । फागुन–चैतमा रोप्ने गरिएको आलु यतिबेला तयार भएको छ । आलु खरिदका लागि बाहिरी जिल्लाबाट व्यापारी किसानका घरखेतैमा पनि पुग्छन् । धेरै आलु मनाङमै पनि खपत हुन्छ ।

चामे गाउँपालिका २ थान्चोकका बिन घलेका अनुसार व्यापारी र आन्तरिक पर्यटकलगायतले मनाङको आलु किनेर लैजान थालेपछि खेती गर्दा फाइदा हुने बुझेर लगाउने बढेका छन् । चाडबाड र लामो समयपछि बिदामा घर जान लागेका कर्मचारीले आलु नै लिएर मनाङबाट झर्छन् । ‘अब दसैंतिहार आउन लाग्यो । घर जाने कर्मचारीले कोसेली आलु नै बोकेका हुन्छन्,’ उनले भने, ‘धेरै फलाउनेहरू आलु बेच्न बेंसीसहर र काठमाडौं पनि पठाउने गरेका छन् ।’

यो वर्ष मात्रै ५० मुरी आलु फलाएका घलेले लमजुङको रामबजारदेखि अर्खलेबेंसीसम्मको पहिराका कारण सडक अवरुद्ध भएयता बिक्रीका लागि पठाउन समस्या परेको बताए । ‘अब बाटो खुल्छ । त्यसपछि पठाउने हो,’ उनले भने । उनका अनुसार ५/६ वर्षअघिसम्म मोटर नचल्दा गाउँमा आलु खपत हुन गाह्रो थियो । कतिपयले धेर भएर गाईलाई खुवाउँथे । अहिले त्यो समस्या छैन । ‘मनाङ घुम्न आउने धेरैले आलु किनेर लान्छन्,’ उनले भने ।

नासों गाउँपालिका ८ ताचैका सोलबहादुर गुरुङका अनुसार गाउँमा उत्पादित आलु पहिले नातागोता, इष्टमित्र, आफन्तलाई कोसेलीका रूपमा पठाइन्थ्यो । आफैंले खााइन्थ्यो । बीउ बचाएर राखिन्थ्यो । आलु त्यतिकै खेर जाने अवस्था थियो । ‘गाउँसम्मै गाडी आइपुगेको छ । भदौमा खनेको आलु खेतखेतमै मान्छे आएर लगिसक्यो,’ गरुङले थपे, ‘केहीको बाँकी आलु बिक्री गर्ने तयारी छ । धेरैजसो गाउँघरमा आफैंले खाने गरेका छौं ।’ बेंंसीसहर–चामे सडक बन्नुका साथै गाउँसम्मै सडक आएपछि गाउँमा फलाएको आलु खेर जान छोडेको उनले बताए । ‘अहिले त आलु नबिक्ने कुरै हुँदैन,’ उनले भने ।

तिमाङका चीन घलेका अनुसार केही वर्षअघिसम्म मनाङमा मोटर गुडदैनथ्यो । त्यतिबेला मानिस वा खच्चडलाई बोकाएर बजारबाट दाल, चामल, नुन, तेल लगिन्थ्यो । तिनै खच्चडमा आलु पठाउने गरिन्थ्यो । अहिले सडक बनेपछि सवारी साधनमै राखेर बेंसीसहर, काठमाडौं पठाउने गरिएको छ । ‘पहिलेपहिले दाल, चामल, नुनतेल लिएर आएका व्यापारी आलु, गहुँ, करु, फापर साटेर फर्कन्थे,’ उनले भने, ‘धान, मकै, कोदो नहुने मनाङमा दाल, चामल बजारबाटै ल्याउनुपथ्र्यो । कहिले मनाङी जान्थे, कहिले व्यापारी आउँथे ।’ उनका अनुसार अहिले मनाङको आलु देशका ठाउँठाउँमा पुगेको छ । ठाउँठाउँबाट आएकाले मनाङमा यहाँको रैथाने आलुको स्वाद खान पाएका छन् ।

अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) मनाङका वरिष्ठ लेखाअधिकृत कैलाशबाबु तिवारीका अनुसार मनाङको रैथाने आलु यहाँ आउने पर्यटकलाई खुवाउने प्रमुख बाली हो । माथिल्लो क्षेत्रमा यतिबेला आलु भित्र्याउने चटारो छ । ‘सहरका तीनतारे, पाँचतारे होटलमा बन्ने आलुका परिकार यहाँका होटल व्यवसायीले यहीँका आलुबाट बनाउँछन् । पर्यटक निकै खुसी मान्छन्,’ उनले भने, ‘केही आलु मात्रै बाहिरिन्छ । धेरै आलु यहाँका होटलहरूमा खपत हुन्छ ।’ किसानका अनुसार आलुलाई प्रतिपाथी १ सय २० रुपैयाँदेखि १ सय ५० रुपैयाँसम्ममा बिक्री गर्ने गरिएको छ ।

मनाङमा आलुको उत्पादन बढदै गएको कृषि प्राविधिकहरू बताउँछन् । साविक जिल्ला कृषि विकास कार्यालय मनाङका कृषि प्रसार अधिकृत रामकुमार साहका अनुसार आलु खेती गर्ने किसान र आलु उत्पादन बर्सेनि बढदै गएको छ ।

कार्यालयका अनुसार आर्थिक वर्ष २०७२/०७३ मा ४ सय ४५ हेक्टर क्षेत्रफलमा आलु खेती गरिएकामा ७ हजार ६ सय ११ टन उत्पादन भएको थियो । आव २०७३/०७४ मा ६ सय ७५ हेक्टर क्षेत्रफलमा आलु खेती गरिएकामा ८ हजार २ सय ३७ टन आलु उत्पादन भएको थियो । आव २०७४/७५ मा ६ सय ८१ टन क्षेत्रफलमा खेती गरिएकामा ८ हजार ४ सय २० टन आलु उत्पादन भएको थियो । ‘आलु खेतीको क्षेत्रफल र आलु बर्सेनि बढदो छ । यसबाट मनाङका किसान आलु खेतीतर्फ आकर्षित भएको बुझिन्छ,’ उनले भने । पछिल्लो समय मोटरबाटो खुलेपछि आलुले बजार पाउँदा किसान बढी मात्रामा आलु खेती गर्न लालायित भएको उनले बताए ।

प्रकाशित : आश्विन १४, २०७५ ०८:१२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT

बाख्राको कमाइबाट भरथेग

प्रताप विष्ट

मकवानपुर — उनलाई बिहान बेलुका पेट भर्न समस्या थियो । मजुवा खानीको क्यान्टिनमा काम गर्थे । त्यहीँबाट आम्दानी भएको रकमले परिवार पाल्ने गरेका थिए । क्यान्टिनबाट फालिएका खाद्य वस्तुहरू खुवाउनका लागि उनले एउटा बाख्रा पालेका थिए ।

अहिले बाख्रा फर्म नै बनाएका छन् मकवानपुरगढीका रोमनाथ बजगाईले ।

अहिले उनको फर्ममा साना–ठुला गरेर १ सय ५० वटा बाख्रा छन् । ५ वर्षअघि जनमुखी बाख्रा फर्म दर्ता गरेर व्यावसायिक रूपमा बाख्रापालन सुरु गरेका बजागाईको अहिले वार्षिक रूपमा बाख्राबाट मात्रै ८ लाख रुपैयाँभन्दा बढी आम्दानी हुने गरेको छ ।


लामो खोरमा माउ बाख्रा, बोका र खसीहरू अलगअलग ठाउँमा राखेर पालेका छन् । उनको खोरमा अहिले दैनिक ४/५ टोली खसी व्यापारीहरू पुग्ने गरेका छन् । उनले खसी बिक्री भने गरेका छैनन् । गत वर्ष पनि खाद्य संस्थानलाई तौलेर खसी बिक्री गरेका उनले यो वर्ष पनि संस्थानलाई बिक्री गर्ने उनको सोच छ ।

‘ऋण चाहियो भने सरकारसँग लिने अनि खसीबोका अरूलाई किन बेच्ने,’ ४६ वर्षीय बजगाईले भने । ‘खोर सुधार र बाख्रा फर्म सञ्चालन गर्न सुरुमा जिल्ला पशुसेवा विकास कार्यालयले सुरुमा तीन पटक गरेर २ लाख ७० हजार रुपैयाँ सहयोग गरेको थियो, पशु सेवा विकास कार्यालयले आँट भरोसा नदिएको भए बाख्रापालन गर्न सकिँदैनथ्यो ।’

उनले दिनभर जंगलमा चराएर बेलुका मात्र बाख्रा खोरमा ल्याएर बाँध्ने गरेका छन् । खोर वरिपरि नै झाडी जंगल छ । जंगलमा बाख्राले खान मनपराउने डाँले घाँसहरू पनि छन् । ती डालेघाँस बजगाईले आफैंले लगाएका हुन् । उनको खोरमा लोप हुने अवस्थामा पुगेको खरी बाख्राका माउ र बोकाहरू पनि छन् ।

बजगाई दम्पत्ती र छोरा तीन जना बाख्रा, कुखुरा र भैंसीको स्याहारसुसारमा बिहान उठेदेखि बेलुका अबेरसम्म व्यस्त रहने गरेका छन् । ५ रोपनी मात्र जग्गा रहेका बजगाईले व्यावसायिक रूपमा बाख्रापालन गरेकाले सिंगो परिवारको जीवनमा परिवर्तन आएको छ ।

प्रकाशित : आश्विन १४, २०७५ ०८:११
पूरा पढ्नुहोस्
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT