गोलभेंडा नबिकेपछि फाल्दै किसान

आनन्द गौतम

हिलिहाङ (पाँचथर) — लागतअनुसार मूल्य नपाएपछि चितवनका किसानले सडकमै दूध पोखिदिएका थिए । आज पाँचथरका किसानहरू गोलभेंडा नबिकेपछि सडकमै फालेका छन् । यी दुई प्रतिनिधि घटना मात्रै हुन् । सरकारको प्राथमिकतामा किसान कहिले नपरेको पुष्टि गर्न यी घटना पर्याप्त हुन सक्छन् । गुनासो गर्दा पनि उनीहरूको आवाज सुनिन्न ।

पाँचथरको हिलिहाङ र याङवरक गाउँपालिकाका किसान गोलभेंडा सडकमा फाल्दै । तस्बिर : कान्तिपुर

हिलिहाङ गाउँपालिका २ की आइतरानी योङहाङले गत वर्ष यही सिजनमा प्रतिकिलो २० रुपैयाँले गोलभेंडा बेचेकी थिइन् । २२ रोपनीमा लगाएको गोलभेंडाले राम्रो आम्दानी दिएपछि यो वर्ष थप विस्तार गरिन् । त्यहीअनुरूप लगानी पनि गरेकी थिइन् । अहिले भने गोलभेंडा बिक्री हुनै छाडेको छ । बारीमा कुहिन थालेपछि उनी निराश छिन् । उनले उत्पादन गरेको गोलभेंडा झापाको बिर्तामोडबाट आउने ठेकेदारहरूले खरिद गर्थे । तिनीहरू आउनै छाडेपछि गोलभेंडा बारीमा कुहिन थालेको छ । फेरि त्यतिका क्षेत्रफलमा लगाएको गोलभेंडा स्थानीयस्तरमा खपत हुने कुरै भएन ।

श्रम र लगानी खेर गएको भन्दै उनी चिन्तित छिन् । योङहाङ मात्रै हैन हिलिहाङ र याङपकका धेरै कृषकको समस्या उस्तै छ । यी दुई गाउँपालिका गोलभेंडाका लागि पाँचथरका पकेट क्षेत्र हुन् । तत्कालीन कृषि विकास कार्यालयले पकेट क्षेत्र घोषणा गरेसँगै पछिल्लो समय यहाँका अधिकांश किसानले गोलभेंडा लगाएका छन् । कतिपयले टनेल लगाएर र केहीले खुला आकाशमुनि खेती गरेका छन् ।

यहाँ उत्पादित गोलभेंडा गत वर्षसम्म झापाको चारआली, बिर्तामोड, काँकरभिट्टा हुँदै भारतको पानीटयांकी, सिलिगुडी निर्यात भएको थियो । यो वर्षको सुरुको सिजनमा पनि केही व्यापारी आएका थिए । तर, अहिले बिक्री नै ठप्प भएको छ । आइतरानीजस्ता किसानलाई किन बिक्री भएन पत्तो छैन । सरकारी अधिकारीले यसरी रोकियो, यसरी जोगाउनुहोस् भनेर सिकाउन आएका पनि छैनन् । तर, बारीको कमाइ भने दिनानुदिन कुहिरहेको छ ।


गोलभेंडा कुहिन थालेपछि र बिक्रीको विकल्प कसैले नदिएपछि किसान भने आन्दोलित भएका छन् । उनीहरूले आफ्ना उत्पादनहरू नजिकैको मेची राजमार्गमा लगेर फालिदिएका छन् । किसानको पीडा सरकारले सुनोस् भनेर सडकमा मिल्काएको हिलिहाङ १ का किसान प्रकाश उप्रेतीले बताए । हिलिहाङ १ को भालुचोक, मुकुबुङ, याङवरकको सुनुवारघुम्ती, गणेशचोक र हिलिहाङ चोकमा गोलभेंडा फालेका हुन् । उनीहरूले क्यारेट, डोको र डालोमा ल्याएको गोलभेंडा सडकमा फालिदिँदा सडक राताम्मे भएको छ । लाखौंका कृषि उपज खेर जाँदा सरकार मौन भएपछि र कूटनीतिक पहल नगरेपछि सडकमा मिल्काउनुको विकल्प नभएको उनीहरू बताउँछन् । उनीहरूले गोलभेंडा बिग्रने वस्तु भएकाले तत्काल समाधानका लागि पहल गरिदिन सरकारसँग अनुरोध गरेका छन् ।

अर्का किसान लीला ढकालले भने, ‘खाइनखाई गरेर झरीबादल नभनी खेती गरियो अहिले विषादी छर्ने आम्दानीसम्म नहुँदा सरकार मुकदर्शक भएर बस्छ भने हामी पनि चुप लागेर कसरी बस्ने ?’ निर्यात ठप्प भएको महिनादिनसम्म स्थानीय प्रदेश र केन्द्र कुनै तहका सरकारले पनि विकल्पका विषयमा ध्यान नदिएको गुनासो किसानको छ । विगतमा लगानी उठ्ने गरी निर्यात हुन थालेपछि यहाँका किसानले धान, कोदो, मकैलगायतका अन्नबाली छाडेर गोलभेंडा खेतीमा लागेका थिए । यहाँ उत्पादित गोलभेंडाले २० देखि ६० रुपैयाँ प्रतिकिलो घरमै आम्दानी गरेको थियो ।

कतिपयले गोलभेंडा खेतीका लागि बैंक, वित्तीय संस्था र सहकारीबाट ऋणसमेत लिएको नागीका तारा भारती बताउँछन् । सबै खेर गए किसानका थाप्लामा थप ऋण थुप्रिने गुनासो पनि किसानहरूको छ । असार तेस्रो सातादेखि यहाँको गोलभेंडा निर्यात ठप्प छ ।

भारतले नेपालबाट आयात गर्ने सामग्रीको सूचीमा गोलभेंडाको सूची नरहेको भन्दै भन्सारबाटै फकाइदिनेगरेको छ ।तत्कालीन जिल्ला कृषि विकास कार्यालय पाँचथरको तथ्यांकअनुसार गत वर्ष यी दुईवटा गाउँपालिकाबाट मात्रै ३ करोड २८ लाख रुपैयाँ बराबरको गोलभेंडा बाहिरिएको थियो । यो वर्ष भने गोलभेंडाको मुख्य सिजनमै बिक्री नहुँदा जिल्लामा भित्रिने रकम प्रभावित भएको छ ।

प्रकाशित : श्रावण ८, २०७५ ०८:०४
ADVERTISEMENT
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

तमोर नदी कहिलेसम्म ‘झोला’ मा ?

विभिन्न कम्पनीलाई अध्ययन अनुमति तर उत्पादन शून्य
तमोरबाट मात्रै ७८९ मेगावाट उत्पादन गर्न सकिने
अरू मिसाउँदा १२१४ मेगावाट बिजुलीको सम्भावना
आनन्द गौतम

ताप्लेजुङ — फक्तालुङ गाउँपालिका ७ ओलाङचुङगोला उद्गमस्थल भएर बग्ने तमोर नदीबाट ताप्लेजुङमा मात्रै ७ सय ८९ मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्न सकिन्छ । यस आसपासका मेवा, घुन्सा नदीको पानीसमेत मिसाउँदा उत्पादन क्षमता १ हजार २ सय १४ मेगावाट पुग्छ ।

ताप्लेजुङको तमोर नदी । यो नदीबाट १२ सय मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्न सकिने अध्ययनले देखाएको छ । तस्बिर : आनन्द

यसका लागि सरकारले विभिन्न कम्पनीलाई अध्ययन अनुमति दिएको छ । तर बिजुली उत्पादन कहिले हुन्छ पत्तो छैन । टिप्ताला भञ्ज्याङ आसपासबाट सुरु भई सप्तकोसीमा मिसिने तमोर नदीबाट अहिलेसम्म एक किलोवाट बिजुली पनि उत्पादन भएको छैन ।

तेह्रथुमको आठराई र पाँचथरको आम्बुङमा आएर काबेलीसँग जोडिने यो नदीबाट ताप्लेजुङमा मात्रै उत्पादनका लागि सातवटा कम्पनीले अनुमति लिएका छन् । अनुमति लिएका कम्पनीहरू वातावरण प्रभावको अध्ययन गरिरहेको दाबी गर्छन् । काम थालनी गर्ने पहिलो कम्पनी सानीमा इनर्जी प्रालि छ । उसले निर्माणका लागि ठेकेदार कम्पनी छनोट गरेको छ । यसै वर्षबाट आयोजना क्षेत्रमा निर्माणको काम सुरु भएको छ ।

७४ मेगावाटका लागि काम थालेको उसले मोटरबाटोको स्तरोन्नतिलगायत काम सुरु गरेको हो । फक्तालुङको मित्लुङबाट सुरु हुने यो आयोजना मिक्वाखोला १ खोक्लिङमा टुंगिन्छ । ऊर्जा मन्त्रालयमा दर्ता भएकामध्ये सानिमा इनर्जी प्रालिले नै एकै ठाउँबाट ४ सय १५ मेगावाट उत्पादनका लागि प्रस्ताव गरेको छ ।

यसको केन्द्रबिन्दु फक्तालुङ गाउँपालिकाको केन्द्र रहेको तापेथोक बगर हो । एकै ठाउँबाट उत्पादन हुने तमोरको यो सबैभन्दा ठूलो आयोजना पनि हो । अप्पर तमोर जलविद्युत आयोजनाका रूपमा सानीमा इनर्जी प्रालिले २०६८ मंसिर २९ गते सर्वेक्षणको अनुमति पाएको थियो । कम्पनीले फक्तालुङ गाउँपालिकाको तापेथोक बगर र सिंवा बजारमा सार्वजनिक सुनुवाइ पनि गरेको छ ।

मन्त्रालयमा गरिएको दर्ताअनुसार फक्तालुङ गाउँपालिकाको तापेथोक, सावादिन, खेजेनिम, लिंखिम यसको प्रभावित क्षेत्र छन् ।

मध्यतमोर जलविद्युत पनि यही कम्पनीले निर्माण गर्न लागेको हो । यसलाई ५४ बाट २० मेगावाट बढाएर ७४ बनाइएको हो । फक्तालुङ ७ ओलाङचुङगोला प्रभावित क्षेत्र हुने गरी ७२ मेगावाटको प्रस्ताव गरिएको छ ।

अप्पर तमोर ए जलविद्युत आयोजनाअन्तर्गत युनियन हाइड्रोपावर लिमिटेड ललितपुरले प्रस्ताव गरेको हो । रिभर साइड हाइड्रो इनर्जी प्रालिले तमोरखोला ५ प्रस्ताव गरेको छ । ४० मेगावाट उत्पादन हुने यसको प्रभावित क्षेत्र फक्तालुङ गाउँपालिका ६ लेलेप मात्रै हुनेछ । लेलेप नै प्रभावित क्षेत्र हुने गरी अपर तमोर हाइड्रोपावर प्रालिले ३२ दशमलव ५ मेगावाटको प्रस्ताव गरेको छ ।

ओलाङचुङगोला र लेलेप प्रभावित क्षेत्र हुने गरी १ सय ५५ मेगावाटको सुपर तमोर जलविद्युत आयोजना छ । यो क्रिस्टल पावर डेभलपमेन्ट प्रालिले प्रस्ताव गरेको हो । तमोर नदीबाट मात्रै ७ सय ८९ मेगावाट उत्पादन गर्न सकिने प्रस्तावमा उल्लेख छ ।

तमोर नदीसँग संयुक्त आयोजनाका रूपमा घुन्सा तमोर जलविद्युत आयोजना ४३ मेगावाट छ । यो ब्लुस्टार होटल कम्प्लेक्स थापाथली काठमाडौंले प्रस्ताव गरेको आयोजना हो । उसले फक्तालुङ ६ लेलेपमै संरचना बन्ने गरी प्रस्ताव गरेको छ । मिक्वाखोला १ र २ को खोक्लिङ र फुङलिङ नगरपालिका १, २, ३, र ७ नम्बर वडामा संरचना बन्नेगरी १ सय २८ मेगावाटको तमोर मेवा जलविद्युत आयोजना पनि छ ।

स्पार्क हाइड्रो इलेक्ट्रिक कम्पनीले निर्माण गर्ने यो आयोजनाको गत जेठमा मात्रै प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दासँग अन्तिम सार्वजनिक सुनुवाइ गरेको थियो । स्पार्कका अध्यक्ष भानेन्द्र लिम्बू सरकारले निर्माण अनुमति दिए आउँदो हिउँददेखि निर्माण सुरु गर्ने तयारी भइरहेको बताउँछन् । यसमा लगानी गर्न प्रदेश १ का मुख्यमन्त्री शेरधन राईले असारमा हेलिकप्टरबाट आएर अनुगमन गरेका थिए ।

तमोर नदीमा मिसिने मेवाखोलामा उत्पादनका लागि अपर मेवाखोला ए २८, मिडिल मेवा ४९, मेवाखोला ५०, मेवाखोला ए २३ र अपर मेवा १५ दशमलव ५ प्रस्ताव गरिएको छ । तमोर र मेवाखोलाको पानी मिसाएर यी आयोजना सञ्चालन हुनेछन् ।

प्रकाशित : श्रावण ४, २०७५ ०९:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
ADVERTISEMENT
×