यसरी खिचियो यो फोटो- ब्लग - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

यसरी खिचियो यो फोटो

सन् २०२० को अन्तिम सूर्य यति बेला प्रकृतिमा लालिमा छर्दै आफूचाहिँ कुनै ग्रामीण मनुवाको साइकलको गहना बनेर त्यसको चक्कामा चम्किरहेको थियो ।
मनोज पौडेल

सन् २०२० को बिदाइ क्षणलाई कसरी सिर्जनात्मक बनाउने ? मनमा कुरा खेल्दै थियो । दुई–चार दिनअघिदेखि नै योजना बनाउँदै थिएँ । समय र परिस्थिति अनुकूल भए एउटा राम्रो फोटो खिच्ने गरी मस्तिष्कमा स्केचहरू कोरेको थिएँ ।

इनोभेटिभ काम गर्न क्षमता र कला चाहिन्छ । त्यही हुटहुटीका कारण फोटो पत्रकारितामा विस्तारै लगाब बढ्दै थियो । ६/७ वर्षदेखिको त्यही लगाबलाई सिर्जनशीलतामा बदल्न सन् २०२० को अन्तिम सूर्यास्तलाई फोटोमा उतार्ने सोच बनाएँ । यस्तो त धेरैले सोचेका हुन्छन् । तर, अरूले भन्दा फरक गर्ने कसरी ?

अघिल्लो वर्ष खिचेको सूर्यास्तको फोटोले पनि पत्रिकामा राम्रै ठाउँ पाएको थियो । यसपालि त्यसभन्दा फरक र रोमाञ्चक फोटो खिच्ने चुनौती थियो । मैले कपिलवस्तु नगरपालिका–२, कुदान गाउँ, पश्चिम नहरको बाटोलाई छनोट गरेँ । कारण– त्यहाँदेखि पश्चिम निकै परसम्म गाउँबस्ती थिएन । सूर्य तलै खस्दासम्मको दृश्य पछ्याउन सकिन्थ्यो । अपराह्न ५ बजेतिर घरबाट क्यामरा र लेन्स लिएर बाइकमा निस्किएँ । १५ मिनेटमा त्यहाँ पुगेँ । हरेक सेकेन्डको ‘मुभमेन्ट’ महत्त्वपूर्ण हुने भएकाले एउटै क्यामेरामा लेन्स परिवर्तन गर्दै फोटो खिच्न सम्भव थिएन । क्याननको सेभेन्टी डीमा २४–१०५ एमएमको लेन्स लगाएँ । अर्को क्याननकै सिक्स डीमा ७५–३०० एमएमको लेन्स लगाएँ ।

साँझ ढल्कँदै गयो । म बाटोबाट पूर्वतिर अलि होचो ठाउँमा बसे । सूर्य लालीमय हुँदै ओह्रालिँदै थियो । मान्छेको आवतजावत पातलो थियो । गाईगोरु लिएर गोठालाहरू फर्कंदै थिए । सेभेन्टी डीले गाईगोरुसँगै अस्ताउँदै गरेको सूर्यको फोटो खिचेँ । तर जुम लेन्स प्रयोग नगरिएकाले सूर्य सानो र पर देखियो । सूर्य फोकस हुन जरुरी थियो, नयाँ वर्ष जान लागेको संकेत गर्ने मुख्य कुरा नै यही थियो ।

फेरि जुम लेन्स लगाएको क्यामराबाट अर्को फोटो लिने निर्णय गरेँ । यसबीच नहरको बाटोमा साइकल चढेर मानिसहरू आउन–जान थाले । म १२/१५ मिटर परबाट सय आईएसओमा २५ सयदेखि ३ हजार ‘सटर स्पिड’ राखेर क्यामरा चलाउन थालेँ । साइकल चालकको मुखको अगाडि, चक्काको अगाडि सूर्यलाई पारेर क्लिक गरेँ । चक्कापछाडि, टाउकोको माथि पारेर पनि खिचेँ । साझ ढल्कँदै गएपछि आईएसओ कम गर्दै गएँ । फोटो राम्रो आए पनि के नपुगे, के नपुगेजस्तो लाग्यो । उता कान्तिपुर र काठमाडौं पोस्टमा बिहानै फोन गरेर सूर्यास्तको तस्बिर पठाउने जानकारी गराइसकेको थिएँ । यता सूर्य डुब्न अब धेरै मिनेट बाँकी थिएन । तत्काल दिमागमा आयो, सूर्यलाई साइकलको चक्कामा पार्ने । तर तत्काल साइकलवाला आए पो ?

धन्न, केही परबाट एक जना साइकल चलाउँदै आएको देखेँ । सतर्क भएर बसेँ । टाइमिङ मिलाएर फोटो खिची पनि हालेँ । राम्रो आयो । तर फोटोमा सग्लो साइकल र मानिस मात्र थिए । लाग्यो– त्यसमा अघिपछि कतै झोला पनि झुन्ड्याएको दृश्य समेट्न पाए अझ जीवन्त हुने थियो । फेरि कुर्न थालेँ । लुक्दै गरेको सूर्यले मनमा तनाब बढाउँदै थियो । केही बेरमै एउटा साइकल आउँदै गरेको देखेँ । मेरो पहिलो ध्यान नै त्यसमा झोला छ कि छैन भन्नेमा गयो । नभन्दै रहेछ । ती युवक साइकलको पछाडिपट्टि झोला राखेर घरतिर हुइँकिँदै थिए । मैले खोजेजस्तै संयोजन ।

साइकलको चक्काको पनि बीच भागमा पारेर सूर्यलाई फोटोमा समेटेँ । अगाडिदेखि पछाडिको चक्कासम्म बीचमा पारेर फोटो खिचेँ । सन् २०२० को अन्तिम सूर्य यति बेला आफ्नो रूप फेर्दै कुनै ग्रामीण मनुवाको साइकलको गहना बनेर त्यसको चक्कामा चम्किरहेको थियो । गरिबी र असुविधाको अँध्यारोले छोपिएका कति मनुवाहरू हरेक नयाँ वर्षको आगमनसँगै जीवन चम्काइदिने यस्तै कुनै उज्यालो प्रवेश गर्ने सपना पालेर बसिरहेका होलान् !

फोटो देख्दै आनन्दित भएँ । तर त्यो आनन्द आफूमा मात्र राख्नु थिएन, सबैलाई बाँड्नु र अनुभूत गराउनु थियो । छिटो–छिटो घर आएँ । सामान्य सम्पादन गरेर पत्रिकालाई फाइल गरेँ ।

रातभरि मनमा कौतूहल जाग्यो– भोलि छापिँदा कस्तो आउला ? त्यसमाथि काठमाडौंमै काम गर्ने अग्रजहरूका फोटोसँग प्रतिस्पर्धा हुने भएकाले छापिन्छ कि छापिँदैन भन्ने खुलदुली पनि थियो ।

जे होस् भोलिपल्ट कान्तिपुर दैनिकमा त्यसले राम्रो ‘स्पेस’ पाएछ । मैले त्यो फोटो फेसबुकमा पनि सेयर गरेँ । इकान्तिपुरले पनि फेसबुक र ट्विटरमा पोस्ट गर्‍यो । त्यसपछि त फोटो क्षणभरमै भाइरल भइगयो । नाम चलेका पत्रकार वसन्त बस्नेत, नारायण अमृत, सीपी अर्याल, प्रदीपराज वन्त र अनमोलमणि पौडेललगायतले सन्देशसहित फोटो सेयर गरेका छन् । इकान्तिपुरले फेसबुकमा पोस्ट गरेको फोटोले ४ दिनमै ८ दशमलव ३ के लाइक पाएको छ । १ सय ३२ जनाले सेयर गरे ।

कमेन्टमा २ सय २७ जनाले फोटो उत्कृष्ट र पुरस्कृत हुन योग्य भएको टिप्पणी गरेका छन् । मैले धेरै फोटो खिचेँ । पुरस्कार पनि हात पारे । तर यो फोटोबाट छोटो समयमै धेरै चर्चा, प्रेरणा र स्याबासी पाएँ । यसबाट म निकै उत्साही भएको छु । फोटोमै थप सिर्जनात्मकता खोज्दै त्यसलाई बाहिर ल्याउन प्रेरणा मिलेको छ ।

प्रकाशित : पुस २१, २०७७ १४:०७
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

मास्टर मित्रसेनका ४३ वटा पाण्डुलिपि सम्हालेर राखेका छौं : अध्यक्ष नेपाली

भारत र नेपाल सरकारले छुट्टाछुट्टै मास्टर मित्रसेनको तस्बिर अंकित हुलाक टिकट प्रकाशित गरेका छन्
गणेश राई

काठमाडौँ — ‘लाहुरेको रेलिमाई फेसनै राम्रो..’, ‘मलाई खुत्रुक्कै पार्‍यो जेठान तिम्रो बैनीले..’ जस्ता कालजयी गीत नै मास्टर मित्रसेनलाई सम्झाउने सिर्जना हुन् । नेपाली गीत संगीतका अजर अमर स्रष्टा मास्टर मित्रसेन सम्झिने क्रम जारी छ । उनै मास्टर मित्रसेनको १२५औं जन्मजयन्ती भर्चुअल प्रविधिबाट अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा परिचर्चा भएको छ । 

विश्व नेपाली साहित्य महासंघ साउथ युकेले मित्रसेन स्मृति अन्तरर्क्रियाको आयोजना गरेको हो । अन्तरर्क्रियामा नेपाल, भारत, बेलायत, मास्को लगायत मुलुकबाट सहभागिता रहेको थियो ।

मास्टर मित्रसेन थापा सन् १८९५ डिसेम्बर २९ मा भारतको हिमाचल प्रदेशको काँगडा जिल्लाको सदरमुकाम भागसु धर्मशाला तोतारानीमा भएको थियो । मित्रसेनको पुर्ख्यौली म्याग्दी जिल्लाको राखुखोला थियो । बाजे सुन्द्रु थापा मगर भारतीय सेना थिए । बाबु मनबीरसेन थापा मगर पनि भारतीय सेना थिए । त्यसैले मित्रसेन भारतमा जन्मिएका थिए । त्यसैले उनको स्थायी बसोबास भारतमै हुनपुग्यो ।

उनको योगदानलाई लिएर भारत सरकार र नेपाल सरकारले छुट्टाछुट्टै मास्टर मित्रसेनको तस्बिर अंकित हुलाक टिकट प्रकाशित गरेका छन् । उनको सम्झनामा गठित हिमाञ्चल प्रदेश भाग्सु धरमशालामा मास्टर मित्रसेन साहित्य संगीत सभा रहेको छ भने नेपालमा मास्टर मित्रसेन स्मृति प्रतिष्ठान काठमाडाैं रहेको छ । यो वर्ष (सन् २०२०)मा दार्जिलिङमा मित्रसेनको सालिक अनावरण भएको छ ।

गुवाहटी विश्वविद्यालयका प्राध्यापक डा. खगेन शर्माले उनै मास्टर मित्रसेन थापामाथि विद्यावारिधि उपाधि हासिल गरेका छन् । उनै शर्माको शोधग्रन्थ ‘नेपाली संगीतका भानुभक्त मास्टर मित्रसेन’ कृति प्रकाशित छ ।

मास्टर मित्रसेन स्मृति प्रतिष्ठानका अध्यक्ष त्रिलोकसिं थापा मगरको शब्दमा नेपाल र भारतबीच समन्वय गरेर एकीकृत रूपमा मित्रसेनको योगदान कार्य हुनसकेको छैन । ‘संगीतको कुनै सीमा, कुनै राष्ट्रको साँध हुँदैन र यसलाई फैलाउन कुनै पासपोर्ट पनि चाहिँदैन,’ प्रतिष्ठानका अध्यक्ष मगरले भने, ‘त्यसैले मास्टर मित्रसेनले नेपाली लोक संगीतलाई अन्तर्राष्ट्रियकरण गर्न सकेका हुन् । तर हामीले मास्टर मित्रसेनको योगदानबारे पर्याप्त काम गर्न सकेका छैनौं ।’ प्रतिष्ठानले मित्रसेनको स्मृतिग्रन्थ प्रकाशन, सालिक निर्माण गरेको जनाइएको छ ।

स्थलगत अध्ययन अनुसन्धान गरेका प्राध्यापक शर्माका अनुसार मास्टर मित्रसेन ३२ वटा ग्रामोफोन रेकर्ड भएका छन् । १४ नेपाली, हिन्दी र उर्दू भाषामा नाटक प्रकाशित छन् । उनका अझै अप्रकाशित रचनाहरू छन् । उनका गीति रेकर्डहरू अल इण्डिया रेडियो र कलकत्ता रेडियो स्टेसनमा सबभन्दा बढी रेकर्डहरू छन् । ‘त्यसलाई एकीकृत रूपमा प्रकाशन गर्ने काम नेपाललै मात्रै सक्दैन,’ मित्रसेन बारेमा क्रमशः जानकारी बाहिर आएको उल्लेख गर्दै प्रतिष्ठानका अध्यक्ष मगरले भने, ‘भारतमा रहेका सम्बन्धित संस्थासँग संयुक्त पहल हुनुपर्छ । उहाँका गीतमात्रै होइन, समग्र योगदानको खोजी र प्रकाशमा ल्याउन जरुरी छ ।’

भाग्सुस्थित मास्टर मित्रसेन साहित्य संगीत सभाकी अध्यक्ष साधना नेपाली मित्रसेनकै समाधि नजिक उनको योगदानको खोजी जारी राखेको बताइन् । ‘हामी सबै जातको मिलेर उहााको योगदानको खोजी गर्दैछौं,’ उनले भनिन्, ‘तोतारानी भाग्सुमा मास्टर मित्रसेनको सानो संग्रहालय रहेको छ । यसलाई मास्टर मित्रसेन झुप्रो भनेका छौं, जुन जर्जर अवस्थामा छ । सन्ततीका निम्ति बचाउन आवश्यक भएको छ । गीत, नृत्य, संगीतका पचासौं पाण्डुलिपिहरू छन् । अहिले ४३ वटा पाण्डुलिपि हामीले सम्हाले राखेका छौं ।’ ती पाण्डुलिपि भजन, लेख, निबन्ध, नाटक, कथा, गीतका रहेका छन् । मित्रसेन गायक, कवि, नाटककार, निबन्धकार, गीतकार, संगीतकारजस्ता बहुमुखी प्रतिभाका धनी रहेको उनले बताइन् ।

गुवाहटी विश्वविद्यालयका प्राध्यापक शर्माको ठम्याइमा मित्रसने नेपाली आधुनिक गीतको जनक हुन् । ‘२०औं शताब्दी पूर्वाद्धका एक किंवदन्ती पुरुष मित्रसेन थापा हुन्,’ मित्रसेनका परिवारमा नातानातिना रहेको र उन सांगीतिक बौद्धिक सम्पत्तिका उत्तराधिकारी मान्नु पर्ने उल्लेख गर्दै शर्माले भने, ‘भारतको संगीत जगतका व्यक्तित्व भारतरत्न डा. भुपेन हजारिकासँग मित्रसेनको तुलनात्मक अध्ययन हुन सक्छ ।’ मित्रसेन ब्रिटिस इण्डियाको सेनामा जागिरे जीवन छाडेर गायनमा लागेका थिए । असम सरकारको कक्षा १० को नेपाली पाठ्यक्रममा मास्टर मित्रसेनबारे पठनपाठन गराउँदै आएको छ ।

स्मृति अन्तरक्रियामा नेपाल, भारत र बेलायतका कलाकारले मास्टर मित्रसेनका गीत र संगीत प्रस्तुत गरेका थिए । बेलायतमा रहेका थिर थापाले मित्रसेनकृत ‘लाहुरेको रेलिमाई’ पुरुष सम्बोधन रहेको गीतलाई ‘लाहुरेनीको रेलिमाई फेसनै राम्रो, रातो रिबन रेलिमाई क्या चुल्ठो बाटेको..’ सोही भाकामा गाएका थिए । उक्त गीतको रचना आयोजक संस्थाका अध्यक्ष विजय हितानले गरेका हुन् ।

त्यसैगरी बुटवलबाट मिन रानाले सारंगीमा ‘लाहुरेको रेलिमाई फेसनै राम्रो’ गाएका थिए भने वीरबहादुर गाहा मगर ‘मलाई खुत्रुक्कै पार्‍यो जेठान तिम्रो बैनीले..’ गाए । दार्जिलिङबाट मनिष राना र समूहले मित्रसेनको ‘अर्पण’ एलबमको गीत प्रस्तुत गरेका थिए । अवतारी साइँलाले कविता र सुरेन्द्र इङनामले बाँसुरीवादन गरेका थिए ।

महासंघका अध्यक्ष हितानले ‘लाउरेको रेलिमाई’ उपन्यास तयार पारेको जनाएका छन् । महासंघका सचिव अमित याक्थुम्बा मिहाङ थेबेले मास्टर मित्रसेन जीवनी डकुमेन्ट्री निर्माण तयारीमा जुटेको जनाएका छन् । मास्कोबाट सहभागी अनुसन्धाता कृष्णप्रकाश श्रेष्ठले मित्रसेनले ग्रामोफोनको माध्यमबाट नेपाली गीतको प्रचार गरेको बताए । साथै, मित्रसेनको योगदानबारे रुसी भाषामा जानकारी गराएको जनाए ।

प्रकाशित : पुस २१, २०७७ १४:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×