'के अब हामी यही मरुभूमिमा सडेर मर्नु पर्ने हो ?'- ब्लग - कान्तिपुर समाचार

'के अब हामी यही मरुभूमिमा सडेर मर्नु पर्ने हो ?'

एउटा कामदार 'मेरो बिजोग भो, मलाई उद्धार गरिदेउ । कोठामा बसेको महिनौं भयो । म पीसीआर गर्न तयार छु । ऋण नै गरेर पनि टिकट काट्न तयार छु । भनेको स्थानमा क्वारेन्टाइनमा पनि बस्न तयार छु' भन्छ । सरकार ६ महिनासम्म कुम्भकर्ण जस्तो सुतेर बस्छ ।
मेघराज सापकोटा

यूएई — 'मेरो आमाबा कति रुनु भा'छ सर, म नि रुँदै बसिरहेको छु । पासपोर्ट दिन्छ कि दिदैन ‘दले’ ले ?,' बुटवल मणिग्रामका ओमप्रकाश थारुले रुँदै भने । उनी दुबई आएको तीन महिनामा कोरोना महामारी सुरु भयो । कम्पनीले कामबाट निकालिदियो ।

एक जना अरबीले आफ्नो गाडीमा राखेर कतै बीच बाटोमा छोडिदिए र भने, 'तिम्रो एजेन्ट तिमीलाई लिन आउँछ । पासपोर्ट र काम गरेको पैसा त्यही एजेन्टले दिन्छ ।'

उनी एजेन्टको बाटो कुरिरहे । न त त्यो एजेन्ट ओमप्रकाशलाई लिन भनेर आयो । न त उनले आफ्नो पासपोर्ट र पैसा नै फिर्ता पाए । अहिले उनी दुबईको सोनापुर क्याम्पमा अलपत्र छन् । बाटोमै बस्छन, बाटोमै मागेर खान्छन् र बेलुकी भएपछि कति ओझेल परेर सुत्छन् । के छ भनेर फोन गर्नुस, उनी क्वाँक्वाँ रुन्छन् । रुनुबाहेक उनीसँग अर्को विकल्प छैन ।

अगस्ट ३० तारिकको राति जब उनी रोएको आवाज मेरो कानमा गुन्जियो, रातभरि निन्द्रा लागेन । उनी क्वाँक्वाँ नै रोए । केही सहयोगको आश्वासनबाहेक मसँग अरु के नै उपाय थियो र ! म पनि सँगसँगै रोइदिएँ । सायद म नेपाल सरकार भइदिएको भए मेरा आँखाबाट पनि आँसु झर्थेन होला । उनलाई दुबई पठाउने म्यानपावरका सञ्‍चालक मोबाइल बन्द गरेर कतै मस्त निन्द्रामा छन् । ओमप्रकाश रोएर उनलाई के भो र ?

यूएईकै अर्को राज्य रस अल खैमहमा रहेका खोटाङका लक्ष्मण राई बिनाकाम कोठामा बसेको १० महिना भयो । सुरुका ४ महिना कम्पनी नै समस्यामा थियो । पछिल्लो ६ महिना सारा विश्व नै समस्यामा परिदियो । कम्पनीले आफ्नो समस्या समाधान गर्दै थियो उता कोरोना सुरु भयो । रामेछापका हरिबहादुर माझी, सूर्य दमाई र गोपाल कामी पनि लक्ष्मणसँगै नेपाल जाने आशामा एउटै कोठामा छन् । बल्लबल्ल कम्पनीले अगस्ट ८ को फ्लाई दुबई एअरलाइन्सको टिकट काटिदियो । तर कस्तो दुर्भाग्य! समयमा कोभिड-१९ टेस्टको रिपोर्ट आइयदिएन । एअरपोर्टबाटै फर्कनु पर्यो । कम्पनी त अझै पनि उनीहरुलाई नेपाल पठाउन चाहन्छ । 'टिकट खोजिदिनुस्, हामी पनि उनीहरुलाई नेपाल पठाउन तयार छौं,' कम्पनीका एक प्रतिनिधिले भने, 'यसमा मेरो कम्पनीको केही गल्ती छैन सर, तपाईं टिकट खोजिदिनुस्, म पैसा तिर्न तयार छु ।' हो गल्ती त हाम्रै सरकारको छ । जनतालाई महिनौंदेखि विदेशमा बन्धक बनाएको छ ।

नवलपरासीका रोहन चौधरी पनि दैनिक जस्तो फोन गर्छन् र टिकटका लागि हारगुहार गर्छन् । 'अबको केही दिनमा पनि नेपाल जान पाइनँ भने कम्पनीले कोठाबाट निकालिदिने धम्की दिइसकेको छ । कम्पनीको मानव संसाधन शाखाका सहायकले भनिन्- यो तेरो देशको समस्या हो । तेरो दूतावासलाई भन्, हामीलाई होइन । सँगै भिसा सकिएका पाकिस्तानी, बंगलादेशी र श्रिलंकनहरु अस्ति नै गए । हामी तिम्रो देशका जनताहरुलाई ख्वाएर पाल्न सक्दैनौ ।'

दूतावासलाई भनेर पो के गर्नु ? दूतावासको आफ्नै पीडा छ । सरकारले दूतावासको कुरा सुन्छ कि सुन्दैन !

'सर, हामीले अब यही मरुभूमिमा सडेर मर्नु पर्ने हो ?' वेल्डर काममा आएका तनहुँका दिलबहादुर परियारको आक्रोशसहितको प्रश्न हो यो । उनीसहित अलपत्र परेका ६ जना नेपाली कामदारहरुले 'दुबईबाट उद्धार गरीपाऊँ' भनी नेपाली दूतावास, हेल्लो सरकार, वैदेशिक रोजगार विभागमा उजुरी गरेको १ महिनाभन्दा भढी भयो । नेपालमा गरेको सम्झौताअनुसार काम र तलब नपाएपछि उनीहरुले आफूहरुलाई दुबई पठाउने काठमाडौंस्थित अमन ओभरसिजका मालिक प्रदीप श्रेष्ठ लाई कैयौं पटक फोन गरेर गुहार गरे । उनले तीन महिना काम गर्न र त्यसपछि भने अनुसारको काम र पैसा हुने आश्वासन दिए ।

वेल्डर काम भनेर यूएई ल्याएर उनीहरुलाई फलाम र ब्लक बोक्ने लेबर काममा लगाइयो । तीन महिनासम्म पनि सम्झौताअनुसारको काम र पैसा नपाएपछि उनीहरुले काम छोडे । काम छोडेपछि कम्पनीले खाना बन्द गरिद्यो । कम्पनीको मान्छे दिनहुँ जस्तो आएर कम्पनीको कोठा खाली गर्न धम्की दिइरह्यो । दुबईको अलकुद्रा भन्ने मरुभूमिको बीचमा रहेको क्याम्प छोडेर कहाँ जाने ? म्‍यानपावर मालिक मोबाइल बन्द गरेर बसेका छन् । न त उनीहरुको सम्पर्कमा छन् न त दूतावासले सम्पर्क गर्न सकेको छ । कम्पनीले नेपाल जाने भए भिसा शुल्क ९ हजार दिर्हाम (२ लाख ९० हजार रुपैयाँ) तिर्नु भन्ने आदेश दिएको छ । सुरुमा आउँदा नै कम्पनीलाई १ लाख ६० हजार बुझाएर आएका ती ६ श्रमिकहरुले अरु २ लाख ९० हजार कहाँबाट ल्याएर तिर्ने ?

बेलायत पठाइदिने भन्दै तीनजुरे म्यानपावर कम्पनीले काभ्रेका टिकाराम बोहोरा र मनहरि केसीबाट जनही ९ लाख रुपैयाँ उठायो । भिजिट भिसामा दुबई पठाएर दुबईमै बस्ने एक जना नेपाली एजेन्टलाई जिम्मा लगायो । ती एजेन्टले नक्कली भिसा दिए । नक्कली कम्पनी खडा गरेर नक्कली सम्झौता बनाए । सबै कुराको पोल खुलेपछि बोहोराले नेपाली दूतावास र एनआरएन यूएईलाई उजुरी दिए । उजुरी दिएको थाहा पाएपछि ती एजेन्टले गुण्डा लगाएर बोहोरा र केसीलाई पिटे । दलालले पासपोर्ट कब्जामा लिएको छ । पीडितले न न्याय पाउने स्थिति छ न त नेपाल जान पासपोर्ट नै हातमा छ । पासपोर्ट हातमै पारिहाले पनि टिकट खै ?

नेपाल सरकारलाई यी सबै घटनाको बारेमा जानकारी छ होला त ? अहँ थाहा छैन । यी सबै कुराहरु देख्न त जनताको सरकार हुन आवश्यक छ । जनताको आँखाले देख्न जरुरी छ । सुनसरीका मिलन राइ दुबईको अल अबीर जेलमा छन् । जेल भुक्तानी गरेर टिकटको आशामा बसेकै महिनौं भएको छ । नेपाल जाने उनको सपना झनै तुहियो जब सरकारले नियमित उडान भन्दै सबै टिकट दलालको हातमा सुम्पियो । उनी दिनहुँ फोन गर्छन् र हारगुहार गर्छन् । उनको गुहार कसले सुन्ने ?

एउटा कामदार 'मेरो बिजोग भो, मलाई उद्धार गरिदेउ । कोठामा बसेको महिनौं भयो । म पीसीआर गर्न तयार छु । लौ ऋण नै गरेर पनि टिकट काट्न तयार छु । भनेको स्थानमा क्वारेन्टाइनमा पनि बस्न तयार छु' भन्छ । सरकार ६ महिनासम्म कुम्भकर्ण जस्तो सुतेर बस्छ । विदेशमा कति कामदार छन्, कति फर्कंदै छन् र कतिलाई क्वारेन्टाइन बनाउनु पर्छ भन्ने सामान्य आकलन गर्न पनि नसक्ने शासक भएपछि जनता रुने नै भए । भलै त्यो रोदनले नेपाल सरकारलाई नपोल्ला । नेपाल सरकारलाई नदुख्ला । नेपाल सरकारको रौं पनि नहल्लिएला रे ! तर विदेशमा बस्नेहरुले यी आँसुका एक एक थोपाको हिसाब-किताब पक्कै खोज्नेछन् । ती आँसुहरु ५० डिग्री तातोले आँखाबाट मरुभूमिको बालुवामा खस्न नपाउँदै सुक्ला तर त्यो मनको आक्रोशको ग्राफ झनै बढ्नेछ । अहिले विदेशमा जति पनि नेपालीहरु छन तीमध्ये धेरै नेपालीहरु कुनै न कुनै दिन विद्रोही बन्नेछन् । त्यो विद्रोहको वातावरण सरकारले सिर्जना गर्दछ ।

यसअघि चार्टर उडानहरुमा दूतावासमा रोई-कराई गरेर पनि बिरामीहरु, आमाबुवा र आफन्त गुमाएकाहरु र अलपत्र परेकाहरुलाई उद्धार गरेका कैयौं उदाहरण छन् । अहिले नेपाल सरकारले नियमित उडान खोल्ने बहानामा सबै हवाई टिकट एजेन्टलाई सुम्पियो । यसले गर्दा विदेशमा रहेका गरिबका दु:ख अझै देख्न बाँकी छ । कमर्सियल फ्लाइट भन्दै हवाई भाडा दोब्बर बनाउँदा महिनौंदेखि कामविहीन भएर बसेका नेपाली कामदारहरुको पसिना चुस्ने र दु:ख बुझ्ने सरकार रहेन अब ।

असल सरकार र असल शासन (गुड गभर्नेन्स) हुनका लागि उत्तरदायित्व र कुशल कार्यक्षमता अति जरुरी छ । सरकार जनताप्रति हरबखत उत्तरदायी हुन जरुरी छ भने जनताको समस्याको समाधान तुरुन्त खोजेर मेरो सरकार भनेर गर्व गर्न लायक बन्न आवश्यक छ । एउटा कम्पनीले कामदारलाई नेपाल जाने टिकट नपाएको निहुँमा कोठाबाट निकालिदियो । नेपाली दूतावासका अधिकृत 'कम्पनीको फोन उठेन, भोलि कम्पनीमा कुरा गर्छु' भन्छन् । तर कहिल्यै कुरा गर्दैनन् । खै सरकार ! खै, जनताप्रतिको उत्तरदायित्व ? न देशमा सरकार छ, न परदेशमा सरकार छ !

प्रकाशित : भाद्र २३, २०७७ १४:२२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

यूएईमा रहेका नेपालीमा कोरोना र दुतावासको प्रभावकारिता

मेघराज सापकोटा

काठमाडौँ — विश्व कोरोना भाईरस (कोभिड-१९) को महामारीमा छ । ३४ लाखभन्दा बढी मानिसहरु यसको संक्रमणमा परेका छन् । झण्डै २ लाख ४० हजारजनाको मृत्यु भएको छ । 

विश्वका दुई सयभन्दा बढी देशका नागरिक बसोबास गर्ने युएई पनि यसको महामारीमा नपर्ने कुरै भएन । मध्यपूर्बमा साउदी अरबपछि सबैभन्दा बढी संक्रमणमा परेको राष्ट्र युएई नै हो । शनिबारसम्म युएईमा १३ हजार ३८ जनामा यो संक्रमण देखिएको छ भने १ सय ११ जनाको मृत्यु भइसकेको युएईको स्वास्थ्य मन्त्रालयले जनाएको छ । मंगलबारसम्म २५ सय ४३ जनाले स्वास्थ्यलाभ गरिसकेका छन् ।

विश्वभरमा ४१ लाखभन्दा बढी नेपालीहरु बैदेशिक रोजगारमा रहेका छन् । नेपाली दुताबास अबुधाबीले दिएको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार युएईमा २ लाख ७५ हजार नेपालीहरु कार्यरत छन् । तीमध्ये पनि अधिकांश नेपालीहरु ब्लु कलर अर्थात 'नन स्किल्ड' कामदार छन् । केही थोरै नेपालीहरु मात्रै सेक्युरिटी, हस्पिटालिटी, अफिस, सेल्स र ब्यापार ब्यवसाय गर्दछन् ।

विश्व नै कोरोनाको महामारीमा परेको बेला युएईमा रहेका नेपालीहरुको अवस्था पनि के कस्तो छ भन्ने चासो हुनु स्वाभाविक छ । युएईस्थित नेपाली दुतावाससँग कति नेपालीहरु यो भाईरसको संक्रमणमा परे र कति नेपालीहरुले सफल उपचार पाए भन्ने अधिकारिक तथ्यांङ्क छैन । अथवा सो तथ्यांङ्क बाहिर ल्याउन सकेको छैन । कति नेपालीहरुले ज्यान गुमाउनु परेको छ भन्नेसम्मको पनि जानकारी यहाँको सरकारसँग दुतावासले लिन सकेको छैन । नेपाली दुतावाससँग तीन हप्ता पहिलेको तथ्यांक छ, जसअनुसार जम्मा ११ जना नेपालीहरु यसको चपेटामा परेका छन् । २ जना निको भएका छन् भने ९ जना उपचाररत छन् ।

दुतावासले यो तथ्यांक् अहिलेको मितिमा मिथ्यांक हो भन्दा फरक पर्दैन । गैरआवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए) ले प्रकाशित गरेको पछिल्लो तथ्यांङ्क अनुसार ८१ जना नेपालीहरु कोरोना भाईरसबाट संक्रमित भएका छन् भने २ जनाको मृत्यु भएको छ । एनआरएनए युएईका अध्यक्ष प्रकाश कोइरालाका अनुसार एक हप्ताअघिसम्म युएईमा ८२ नेपाली संक्रमित भएका छन् भने ३ जनाको मृत्यु भएको छ । ४ जना नेपाली सफल उपचार पाएर अस्पतालबाट फर्केका छन् ।

एनआरएनए युएईका उद्दार तथा राहत टोलीका सदस्य सुजन सापकोटाका अनुसार केही दिनअघिसम्म ८६ जना नेपालीहरु संक्रमित भएका छन् भने ३ जनाको मृत्यु भएको छ । साथै ७ जना नेपालीहरु उपचार पाएर निको भएका छन् । यसैलाई आधार मान्ने हो भने यस अवधिमा यो संख्या बढेर सयको हाराहारीमा नेपालीहरु संक्रमित भएको अनुमान सजिलै गर्न सकिन्छ ।

नेपालीहरुमा यस महामारी सँगसगै मनोवैज्ञानिक त्रास पनि उत्तिकै बढेको छ । पछिल्लो एक महिनाको अवधिमा मात्रै ४ जना नेपालीहरुको मनोवैज्ञानिक त्रासको कारणले नै मृत्युवरण गर्नु परेको छ । जसमध्ये २ जनाले आत्माहत्या गरेको र २ जनाको हृदयघात भई मृत्यु भएको छ । कोरोना नेगेटिभ रहेका उनीहरुमा डर र डिप्रेसन अत्याधिक भएको मृतकका साथीहरुको भनाइ रहेको छ ।

यी सबै तथ्याङ्कहरुको अधिकारिकता नेपाली दुतावाससँग छैन । अर्थात् उसँग औपचारिक जानकारी दिनसक्ने सूचना छैन । युएईको नेपाली दुतावाको मात्र हैन खाडीका सबै दुतावासको यही हालत छ । खाडी राष्ट्रमा रहेका केहीबाहेक कुनै पनि नेपाली दुतावासले आफ्ना नागरिकका बारेमा जानकारी लिन सकेका छैनन् । र, आफूसँग रहेको जानकारी कुनै पनि मिडियालाई दिएर आम नेपालीहरुलाई सुसूचित गर्न सकेका छैनन् । युएईका लागि नेपाली राजदूत कृष्णप्रसाद ढकालले आफूहरुले यहाँको निकायसँग जानकारीको लागि पत्रचार गरेकोले छिट्टै नै अधिकारिक जानकारी आउने विश्वास दिलाएका छन् ।

यो पंक्तिकारसँग सम्पर्कमा आएका नेपाली दुतावासका एक अधिकारीले भने आफूहरुले धेरै नेपालीहरुले समयमा उपचार नपाएको गुनासो सुनेको बताए । उनका अनुसार दुतावासका कर्मचारीहरुको फोन नम्बर सार्वजनिक गरेपछि रुँदै फोन गर्ने नेपालीहरु धेरै छन् । सबैको एउटै गुनासो छ, समयमा उपचार नपाएको । कतिले खानको लागि पैसा सकिएकोले खाना नपाएको । समयमै उपचार नपाएको भन्नेहरु मध्ये पोजिटिभ देखिएका कारण मनोवैज्ञानिक त्रास बोकेका नेपालीहरु धेरै भएको उनको भनाइ छ ।

पोजिटिभ देखिएर केही गम्भीर लक्षण भएका नेपालीहरुलाई यहाँका निकायहरुसँग समन्वय गरेर उपचार गराइरहेको राजदूत ढकालले बताए । 'नेपाल सरकार नेपालीहरुको स्वास्थ्यबारे गम्भीर छ,' राजदूत ढकालले भने, 'हामीले हाम्रो क्षमताले भ्याएसम्म नेपालीहरुको उपचारमा सहयोग र समन्वय गरिरहेका छौं ।' तर, दुतावासको यो भनाइलाई यहाँका नेपालीहरु मान्न तयार छैनन् ।

कोभिड १९ का कारण गत अप्रिल ६ देखि २४ तारिखसम्म दुबई सहरमा यातायत र आवाजावत ठप्प गरियो । २५ तारिखदेखि भने बिहान ६ बजेदेखि बेलुकी १० बजे सम्म लकडाउनलाई खुकुलो गरिएको छ । केही मलहरुसहित मानिसहरुको आवातजावतलाई अनुमति दिइएको छ । २८ तारिखदेखि विश्वकै ठूलो मल दुबई मल खुल्ला गरिएको छ । यसरी कडाइलाई क्रमश: खुकुलो बनाउँदै लैजाने नीति यहाँको सरकारले लिएको देखिन्छ । तथापि संक्रमितहरु बढ्ने क्रम भने रोकिएको छैन । बरु झन् झन् बढ्नेक्रममा रहेको देखिन्छ । गत शुक्रबार मात्र ५ सय ५७ जना नयाँ संक्रमित् भेटिएका थिए जुन अघिल्लो दिन बिहीबारको भन्दा ५ जनाले बढी हो । तर, यस् लकडाउनको अवधिमा युएईले यहाँका अधिकांश सडकहरुमा किटनाषक छरेको छ । युएईको स्वास्थ्य मन्त्रालयले दिएको जानकारीअनुसार युएईमा हालसम्म १३ लाखभन्दा बढी नागरिकहरुमा कोरोना भाइरसको परिक्षण गरिएको छ ।

महामारीमा कति नेपाली प्रभावित भए भनेर अहिले नै ठ्याक्कै भनिहाल्ने अवस्था छैन । दुबईमा एक महिनाभन्दा अघि सुरु भएको भएको आंशिक प्रतिबन्ध र २० दिनसम्म लागेको पूर्णलकडाउनले श्रम गर्ने धेरै नेपाली प्रभावित भएका छन् । धेरैले रोजगारी गुमाएका छन् । एउटै कम्पनीमा कार्यरत २४ सयभन्दा बढी नेपालीहरुलाई कम्पनीले निस्कासन गरेको सो कम्पनीमा कार्यरत नेपालीहरु बताउँछन् । धेरै नेपालीहरु बेतलबी बिदामा रहेका छन् भने केहीको तलब कटौती भएको छ ।

भिजिट भिसामा युएई घुम्न आएका धेरै नेपालीहरु अलपत्र परेका छन् । यहाँ कार्यरत केही गर्भवति महिलाहरु नेपाल फर्कन नपाएका खबरहरु प्राप्त भएका छन् । हवाई यातायात अवरुद्ध हुनु अघि नै भिसा रद्ध भएका सयौं नेपालीहरु नेपाल जान नपाएर अलपत्र परेका छन् । यद्यपि युएई सरकारले उनीहरुको भिसाको अवधि भने यो बर्षको अन्तिमसम्म कायम रहने बताइसकेको छ । जसले गर्दा उनीहरु गैरकानूनी हुनबाट जोगिएका छन् ।

गैर आवासीय नेपाली संघ (एनआरएनए), युएईले मंगलबारसम्ममा अलपत्र परेका २ हजार नेपालीलाई झण्डै १५ लाख रुपैयाँ बराबरको राहत खाद्दन्न सामाग्री वितरण गरेको बताएको छ । यस्तै नेपाली समाज युएईले पनि नेपालीलाई राहत विरतण गरेको बताएका छन् ।

बिदेशमा रहेका नेपालीका संस्थाहरुले सहयोग उद्दार गरिरहँदा नेपाल सरकारका नियोग नेपाली दुतावास भने निकै लामो समयसम्म मौन बस्यो । नेपाल सरकारले नेपाली दुतावासमार्फत् यहाँका संस्थाहरुलाई परिचालन गर्ने तदारुकतासमेत देखाएको छैन । विभिन्न संघसंस्थाको दबाबपछि मंगलबारदेखि भने अलपत्र परेका नेपालीहरुको अभिलेखीकरण सुरु गरेको छ ।

दुबई सरकारले लकडाउन खुकुलो पारेसँगै यहाँको आर्थिक गतिविधि चलायमान हुने र बिस्तारै सामान्य अवस्थामा फर्कने अनुमान गरिएको छ । साना तथा माझौला कम्पनीहरुले आफ्ना काम सुचारु गर्नेछन् । पर्यटन क्षेत्र, होटल र मलहरुमा कार्यरत हजारौं नेपालीहरुको जागिर सुरक्षित हुने अपेक्षा गरिएको छ । स्वास्थ्य सुरक्षामा कडाइ गर्दै आर्थिक गतिविधिलाई नियमित गर्ने नीति दुबई सरकारले लिएको देखिन्छ । एकातिर संक्रमण बढ्दै जाने अर्कोतिर कडाइलाई खुकुलो बनाउँदै लैजाँदा यहाँ कार्यरत नेपालीहरुले थप सतर्कता अपनाउन जरुरी देखिन्छ ।

राजदूत ढकालले अहिलेको अवस्था लामो समयसम्म नजाने भएकोले सबै नेपालीहरुलाई धैर्य गर्न आव्हान गरेका छन् । युएई सरकारले रोकथामको लागि सबै जोडबलका साथ काम गरिरहेकोले अनुमान गरेजस्तो धेरै नेपालीहरुले रोजगारी नगुमाउने उनको भनाइ छ । तत्काललाई केही नेपालीहरुले रोजगारी गुमाए पनि दीर्घकालीन रुपमा यसको असर नरहने ढकालको तर्क रहेको छ ।

प्रकाशित : वैशाख २०, २०७७ २१:०६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
×