‘नेपालका धेरैजसो युवा विदेश गएकाले यहाँ बस्नेलाई धेरै अवसर छ, प्रतिस्पर्धा कम छ’- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

‘नेपालका धेरैजसो युवा विदेश गएकाले यहाँ बस्नेलाई धेरै अवसर छ, प्रतिस्पर्धा कम छ’

कविन श्रेष्ठ

२०५०/५२ तिर निर्वाचन हुँदा सुनसरी क्षेत्र नम्बर ४/५ का उम्मेदवार गिरिजाप्रसाद कोइरालालाई नेपाली कांग्रेसका युवा नेता भनी प्रचार गरिन्थ्यो । त्यो सुनेको भएर मलाई चाहिँ गिरिजाबाबु जस्ता मान्छेलाई युवा भनिँदो रहेछ भन्ने लाग्थ्यो । आज नेपालमा १५ वर्षदेखि ४० वर्ष उमेरका व्यक्तिलाई युवा भन्ने गरिएको छ । यो उमेर समूहको कुल जनसंख्या नेपालमा १ करोड २० लाख हाराहारी छ ।

त्यसमध्ये ४३ लाख युवा आज बेरोजगार छन् भने ४५ लाख युवा सेल्फ–इम्प्लोयड अर्थात् स्वरोजगारीमा छन्, उनीहरू आफैंले आफ्ना लागि रोजगारी सिर्जना गरेका छन् । दैनिक हजारौं, वर्षको साढे ६ लाख युवा मजदुरी गर्न विदेश गएका छन्, जसमध्ये ९१ प्रतिशत खाडी र मलेसिया जान बाध्य छन् । यो ठूलो समस्या हो हाम्रो लागि । यसलाई नियन्त्रण गर्नुपर्छ ।

तर, हाम्रो समस्या के छ भने हामी कार रेसमा कसरी भाग लिने भन्ने विषयमा अलमलिइरहेका छौं । रेस कसरी जित्ने, कति किलोमिटर दूरी पार गर्नुपर्ने हो, कुन गतिमा कुदाउनुपर्ने हो, कुन मोडमा घुम्नुपर्छ भन्ने विषयमा हामी केन्द्रित छैनौं । पुरानो गाडी लिएर जसरी हुन्छ भाग लिने भन्नेमा हाम्रो ध्याउन्न छ । पुरानो गाडीले अहिलेको रेस जित्न सकिँदैन ।

काठमाडौंमा २० वर्षभन्दा पुरानो गाडीलाई फाल्ने वा रिप्लेस गर्ने चलन छ । हामी युवालाई नेतृत्व गर्ने, हामीले चयन गर्ने नेताहरूलाई फाल्ने चलन वा नीति छैन । जस्तोसुकै नीति बनाए पनि कार्यान्वयन नगरिए केही पनि हुनेवाला छैन । युवा तथा खेलकुद मन्त्रलायले २०१५ अगस्ट १६ मा युवाहरूका लािग ‘भिजन २०२५’ शीर्षकमा १० वर्षे योजना बनाएको थियो । नेपाल सरकारले यसलाई पारित गरेको थियो । तर, आज सात वर्ष भइसक्यो, कार्यान्वयन हुन सकेको छैन । बरु, ६ लाख ३७ हजार युवाले श्रम स्वीकृति पाएको समाचार पत्रपत्रिकामा देखिन्छ । यस्तो किन ?

जुन हिसाबले हाम्रा युवाहरू विदेश गइरहेका छन्, भोलिका दिनमा नेपालको जनसंख्या घट्ने निश्चित छ । नेपाला प्रतिदिन औसतमा १७ सय बच्चा जन्मिन्छन्, ५ सयको हाराहारीमा मृत्यु हुन्छ, करिब अढाइ सय विदेश जान्छन् । हामीले व्यापार कसका लागि गर्ने ? के गर्ने ?

००७ सालदेखि ०७९ को ७२ वर्षमा ५१ वटाभन्दा बढी प्रधानमन्त्री फेरिए । प्रजातन्त्र, राजतन्त्र, गणतन्त्र देखियो । तर, नवउद्यमीले काम गर्ने वातावरण कहिल्यै पाएको देखिएन । राजनीतिक अस्थिरता कायम रहेसम्म यो वातावरण कदापि प्राप्त हुने छैन ।

नेपालका धेरैजसो युवा विदेश गएकाले यहाँ भएकालाई धेरै अवसर छन्, प्रतिस्पर्धा कम छ । तर, केही समस्या छन् । तीमध्ये एउटा हो, बैंकिङ समस्या वा ब्याज आतंक । नेपालको बैंकिङ क्षेत्रको नीति–नियमको कहिले पनि टुंगो लाग्दैन । हिजोसम्म हामीले ७ प्रतिशत ब्याजदरमा ऋण लिएर काम गरिरहेका थियौं, अब निक्षेपमा १५ प्रतिशत ब्याज दिने भनिएको छ । त्यसको अर्थ, कर्जाको पनि ब्याज बढ्यो । हामी कसरी त्यत्रोविधि कर्जा चुक्ता गर्ने ? नेपालमा चाहिनेभन्दा बढी बैंक भएजस्तो लाग्छ । बैंकहरूको लडाइँका कारण सीडी रेसियो कायम गर्नुपर्ने भएकाले हामीजस्ता युवा व्यवसायीहरू बैंकबाट ऋण लिएर काम सक्ने अवस्थामा छैनौं ।

विराटनगरमा हामीले नेपाल बजार भन्ने संस्था खोलेका थियौं । सात वर्षको दौरानमा हामी असफल भयौं । कारण थियो– खुला सीमाना । हामीले अवसर देखेरै लगानी गरेका थियौं । तर, मेरो सात/आठ वर्ष बर्बाद भयो । खुला सीमानालाई नियन्त्रण नगरुन्जेल नेपालमा कुनै पनि हालतमा व्यापार–व्यवसाय फस्टाउँदैन । गत वर्ष १९ खर्ब चानचुन आयात भएको छ, जसमध्ये ६२. ५ प्रतिशत (१२ खर्ब ६२ अर्ब) भारतबाट मात्रै निर्यात भएको थियो ।

त्यो १२ खर्ब ६२ अर्ब वैधानिक तरिकाले आयो, अवैधानिक रूपले कसरी र कति आउँछ म एउटा उदहारण दिन्छु । हामीले नेपाल बजार सञ्चालन गर्दा दैनिक २ देखि ३ लाखको सामान बिक्री गर्थ्यौं, विराटनगर महेन्द्र चोकमा । युवाहरू मिलेर गरेका थियौं । जोगबनी बन्द हुँदा हामी दिनको १२ लाख रुपैयाँ बराबरको सामान बेच्थ्यौं । त्यो भनेको ५ गुणा बढी बेच्थ्यौं । हामीलाई महसुस हुन्थ्यो, हामीले किन बजार बढाउन सकिरहेका छैनौं र हाम्रो पैसा कसरी बाहिर गइरहेको छ भन्ने कुरा । मान्छेले रोजगारी यहाँ होइन, पारी पाइरहेका छन् ।

एक सय रुपैयाँको सामान किन्दा २० रुपैयाँको भ्याट बिल आउँथ्यो, बेच्नुअघि नै ८० रुपैयाँ नाफा हुन्थ्यो । बेच्नुपर्ने १ सय २० रुपैयाँ नाफा खाएर । काम गर्नुभन्दा अगाडी नै म चाहिँ एक सय रुपैयाँ घाटामा गइसकेँ । अनि हामीले कसरी काम गर्ने ? सय रुपैयाँमा किनेको सामानको भ्याट नै २० रुपैयाँ भएपछि १२ खर्ब होइन १२० खर्बको आयात भइरहेको हुन सक्छ ।

सरकारले सीमा नाकामा अलिकति कडाइ गरिदिने हो भने हामीलाई धेरै राहत हुन्थ्यो । कोभिडको समयमा हाम्रो व्यापार सप्रिएको थियो । धेरैजना भाइ–बहिनीहरूले विराटनगरमा थुप्रै वटा रेस्टुरेन्ट खोले । ती सबै रेस्टुरेन्ट चलिरहेकै छन् ।

सबै युवाले केही न केही गर्नैपर्छ, त्यत्तिकै चुप लागेर बस्नु हुँदैन भन्ने सन्देश दिन चाहन्छु । मोबाइलमा बसेर जीवनको अमूल्य समय खेर नफाल्न पनि अनुरोध गर्छु । हामीमध्ये धेरै युवा मोबाइलमा अलमलिएको देख्छु । भारतमा टिकटक, पबजी आदिमा प्रतिबन्ध छ, चीनमा फेसबुक प्रतिबन्ध । त्यहाँका सरकारले केही सोचेरै प्रतिबन्ध लगाएका होलान् । युवाहरू उत्पादनमूलक बाटोमा लाग्नुपर्छ । नेपालमा दक्ष जनशक्तीको अभाव छ । त्यसैले लागिपर्नेलाई यहाँ अवसर नै अवसर छन्, यत्तिको छिट्टै हरेस खानुहुँदैन ।

–लेमन ट्री प्रिमियम होटलका अध्यक्ष श्रेष्ठले विराटनगरमा आयोजित 'उज्यालो पूर्व' कार्यक्रमको तेस्रो सत्र 'युवा उद्यमीका अपेक्षा' मा व्यक्त गरेको विचारको सम्पादित अंश ।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७९ १२:५२
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

‘हामी उद्यमीको काम नै समस्या पहिल्याएर त्यसको समाधान खोज्ने हो’

अनुपम राठी

हामी उद्यमी, व्यवसायीहरू व्यापार गर्दा एउटा प्रदेशलाई मात्र सोचर गर्दैनौं, समग्र देशकै अवस्थालाई ध्यानमा राख्छौं । हाम्रो देश संघीय प्रणालीमा गए तापनि नीति निर्माणको काम प्रदेश वा स्थानीय सरकारले नभई केन्द्रीय सरकारले गर्दै आएको छ । त्यस हिसाबले हामीलाई पर्ने असर भनेकै केन्द्रका नीतिले गर्दा हो । स्थानीय र भूराजनीतिक अवस्थितिले पैदा हुने समस्या बेग्लै छन् ।

हाम्रो व्यापारलाई आन्तरिक र बाह्य दुवैथरी समस्याले प्रभाव पार्ने गरेको छ । आन्तरिकमा हाम्रो संघीय सरकारको नीतिका कुरा आउँछन् । पर्यटन, उत्पादन, सेवालगायत कुन क्षेत्रका लागि सरकारले कस्तो नीति बनाएको हो, त्यसले महत्त्व राख्छ । सरकारले स्थिर, दिगो र प्रगतिशील नीति बनाउनुपर्छ । व्यवसाय खडा गर्न मात्रै नीति बनाइएको छ भने त्यस्ता नीतिअनरूप सुरु भएका व्यवसाय लामो समयसम्म टिक्न सक्दैनन् ।

नीति बनेपछि उद्यमीले अवसर खोज्न थाल्छन् । कुन क्षेत्रमा लगानी गर्ने हो, त्यो छानेपछि हामी व्यवसाय स्थापनातिर लाग्छौं । व्यवसाय सुरु गर्न पहिले जस्तो कागजी प्रक्रियाको झमेला अहिले धेरै हदसम्म कम भएको छ । यद्यपि, व्यवसाय खडा गर्दाको प्रक्रियालाई विदेशका व्यवस्थासँग तुलना गरेर हेर्ने हो भने हामी ‘इज अफ डुइङ बिजनेस’ मा अझै सहज छैनौं । यसमा सरकारको ध्यान जानुपर्छ । व्यवसाय विस्तारका लागि बजारको कुरा आउँछ । सेवाग्राही वा उपभोक्ताको आवश्यकता पहिल्याउनुपर्छ ।

हाम्रो व्यापारलाई धक्का दिने बाह्य तत्त्व भनेको भारतसँग जोडिएको खुला सिमाना हो । खुला सिमाना हुँदा अवैध व्यापारको कुरा आउँछ । मान्छेहरू सामान बोकेर भन्सार नतिरी वार–पार गरिरहेका हुन्छन् । यसले हाम्रो व्यापारलाई असर गर्छ । हाम्रो उत्पादन लागत असाध्यै बढी छ । देशको आर्थिक अवस्था, कामदार अभाव, कच्चा पदार्थआयात लगायत विभिन्न कारणले लागत बढी भएको हो ।

आन्तरिक समस्या सरकारले समाधान गर्न सक्छ भने बाह्य समस्या समाधान गर्न सरकारले हामीलाई बलियो बनाउनुपर्छ । ताकि हामी तीसँग लड्न सकौं । यसमा मुख्यत: सरकारको भूमिका रहन्छ । आफ्ना नागरिक र व्यवसायीलाई अरूको सेवक बनाउने कि रोजगारीका लागि विदेश पठाउने कि वा अरूलाई रोजगारी दिन सक्ने उद्यमी बनाउने, सरकारको हातमा छ ।

चुनौती भएको ठाउँमा अवसर पनि हुन्छ । हामी उद्यमीको काम नै समस्या पहिल्याएर त्यसको समाधान खोज्ने हो । त्यही समाधान व्यापारमा परिणत हुन्छ । आजका युवा उद्यमीले त्यही नै गरेको देखिन्छ । ट्याक्सी लिन समस्या भएकाले नै भारतमा ओलाको जन्म भएको थियो । होटल सञ्चालन गर्न समस्या भइरहँदा त्यसलाई डिजिटाइज गरी ओयो होटलका रूपमा व्यापार विस्तार गरिएको छ । समस्या पहिल्याएर समाधानका उपाय खोजी त्यसलाई व्यापारमा परिणत गर्न युवा उद्यमीको अब्जरभेसन (हेराइ) बलियो हुनुपर्छ ।

प्रदेश १ मा प्रचुर मात्रमा अवसर छन् । तर, कस्ता खालका अवसर छन्, सरकारले कस्तो भूमिका निर्वाह गरिरहेको छ र हामीले ती अवसरहरू किन पहिचान गर्न सकिरहेका छैनौं— यो मूल प्रश्न हो । जलविद्युत्कै कुरा गर्दा, हाम्रा नेताहरूले असिमित अवसर छन् भन्ने गरेको सुनिन्छ । जलविद्युत्मा उहाँहरूले नै नीति बनाउनु भएको छ । तर, त्यसको कार्यान्वयन भएको छैन । प्रदेश १ मा ५ हजार मेगावाटभन्दा बढी जलविद्युत् उत्पादन हुनसक्ने सम्भावना छ । तर, हामी त्यही अरुण तेस्रो बनाएर बसिरहेका छौं, जुन सन् १९९२ मै बनिसक्नुपर्ने थियो । एउटा जलविद्युत् आयोजना निर्माण गर्न हामीले एउटा पूरै पुस्ता गुमायौं ।

कृषिजन्य उत्पादनमा हामी धनी छौं । पर्यटनमा सम्भावना छ । एक मात्र काम सरकारले के गर्नुपर्छ भने पूर्वाधार बनाइदिने । सडकको पहुँच पुर्‍याउनुपर्‍यो । प्रदेश १ मा औद्योगिकीरणको उत्तिकै अवसर छ । विराटनगरबासीका नाताले हाम्रो रगमतै उद्योग बगेको छ । यहाँको रघुपती जुटमिल्सले गत वर्ष ७५ औं वार्षिकोत्सव मनाएको थियो । यो उद्योग कसरी आजसम्म टिकिरहेको छ ? किनभने यो निजी क्षेत्रको हातमा छ । सरकारको हातमा भएको विराटनगर जुटमिल्समा राजनीतिबाहेक केही भएको छैन ।

सरकारले व्यवसाय सञ्चालन गर्न खोजेर असफल भएका कयौं उदाहरण हामीले देखेका छौं । सरकार व्यवसाय गर्न जान्दैन । तसर्थ, सरकारले नीति बनाउने हो । र, व्यवसाय सञ्चालनको जिम्मा उद्योगी, व्यवसायीलाई दिने हो ।

रणनीतिक रूपमा हामी प्रदेश १ भारतीय बन्दरगाहाको सबैभन्दा नजिक छौं । हामी बन्दरगाहबाट जम्मा ५५२ किमि टाढा छौं । मोरङ व्यापार संघका धेरै वर्तमान र पूर्वअध्यक्षज्युहरूले एसईजेड (विशेष आर्थिक क्षेत्र)बारे धेरै पटक कुरा उठाइसक्नुभएको छ । पाँच वर्ष भयो, सरकारले त्यति पनि व्यवस्थापन गर्न सकेको छैन । त्यति गरिदिएको भए प्रदेश १ मा व्यवसायिक अवसरको ओइरो लाग्थ्यो । त्यो नभएकाले सीमावर्ती भारतीय बजारसँग हामीले प्रतिश्पर्धा गर्न सकेका छैनौं ।

अबको ८ वर्षमा नेपालमा ५० प्रतिशत युवा जनशक्ति हुनेछन् । यत्रो ठूलो युवा जमात हुनु भनेको हामी धेरै कुरामा निर्णायक हौं । नीति निर्माण गर्नेदेखि हाम्रा नेता चयन गर्ने कुरामा हाम्रो मतले मान्य हुन्छ । यसको जल्दोबल्दो उदाहरण भनेको काठमाडौंका मेयर बालेन शाह हुन् । युवाहरूकै जनमत र निर्णयले उहाँ मेयर बन्नुभयो । र, उहाँले पूराना नेताहरूले भन्दा फरक तरिकाले राम्रो काम गररहनुभएको छ ।

उद्यमीका रूपमा हामी देशका नेतादेखि आफ्नै जनशक्ती सबैको मूल्यांकन गरिरहेका हुन्छौं । उहाँहरू परिणाममुखी हुनुहुन्छ कि हुनुहुन्न भन्ने कुराको हेक्का राख्छौं । नेताहरूले भन्ने एउटा, गर्ने काम अर्को हुन्छ । यो कुराको मूल्यांकन हाम्रा युवाले अब गर्छन् र गर्न थालेका छन् । प्रतिनिधि र प्रदेश सभाको चुनाव आउँदैछ, त्यसमा युवाले महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्न सक्छन् ।

व्यवसायमा आउँदा युवा साथीहरूले पुरातन मानसिकताले काम गर्नु भएन । केही नयाँ र सिर्जनशिल प्रोडक्ट वा सर्भिसेससहित आउनुपर्छ, जसले समाजलाई वास्तवमै परिवर्तन गर्न सकोस् । धेरै हदसम्म प्रविधि र डिजिटलाइजेसनले पनि हामीलाई साथ दिएको छ । यस्तोमा हामीले हाम्रा बुबा/बाजेले झैं परम्परागत शैलीले काम गर्नु भएन । हामी द्रुत र सिर्जनशील हुनुपर्छ । पैसा कमाउने मात्रै होइन, समाजलाई पनि केही योगदान पुर्‍याउने हिसाबले आउनुपर्छ ।

–मोरङ व्यापार संघका वरिष्ठ उपाध्यक्ष राठीले विराटनगरमा आयोजित 'कान्तिपुर उज्यालो पूर्व' कार्यक्रमको तेस्रो सत्र 'युवा उद्यमीका अपेक्षा' मा व्यक्त गरेको विचारको सम्पादित अंश ।

प्रकाशित : आश्विन ११, २०७९ १२:४६
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×