उद्यममा महिला, अर्थतन्त्रमा उथलपुथल- विविधा - कान्तिपुर समाचार

उद्यममा महिला, अर्थतन्त्रमा उथलपुथल

आर्थिक सबलीकरणले महिलामा निर्णय लिने र नेतृत्व गर्ने क्षमता विकास हुन्छ, वित्तीय रुपमा सबल महिलामा लैंगिक विभेद वा हिंसा पनि कमी देखिएको विभिन्न अध्ययनमा पाइएको छ
डा. सुषमा तिवारी (द्विवेदी)

काठमाडौँ — परिवार, समुदाय र मुलुकको परिवर्तनमा योगदान गरेका महिलालाई अलग राखेर मुलुकको सार्थक विकास सम्भव छैन । खासगरी अर्थतन्त्रमा महिलाको सहभागिताले अर्थपूर्ण महत्त्व छ । अर्थतन्त्रका महत्त्वपूर्ण आधार कृषि, उद्योग व्यवसाय, पर्यटन, पेसागत र वैदेशिक रोजगार जस्ता क्षेत्रमा महिलाको सहभागिता बढिरहेको छ, जुन सकारात्मक छ । 

महिलाको उल्लेखनीय सहभागिता रहेको कृषिको कुल गार्हस्थ्य उत्पादनमा २८.९ प्रतिशत योगदान छ । पर्यटनतर्फ खासगरी होमस्टेमा खानपान, बसाइलगायतको व्यवस्थापन महिलाले नै नेतृत्व गरिरहेका छन् । वैदेशिक रोजगारीमा महिलाको संख्या वृद्धि हुनु भनेको मुलुकको अर्थतन्त्रको मेरुदण्ड मानिएको विप्रेषण (रेमिट्यान्स) मा महिलाको योगदान बढ्नु हो । रोजगारीका लागि महिला विदेश जाने क्रमले सामाजिक, सांस्कृतिक परिवर्तन पनि ल्याएको छ । हुन त वैदेशिक रोजगारीमा जाने महिलाको सुरक्षाको सवाल पनि टड्कारो छ । यसलाई समाधान गर्ने दायित्व राज्यको हो ।

उद्यम–व्यवसायले आफूलाई आत्मनिर्भर मात्र बनाउँदैन, मुलुककै अर्थतन्त्रलाई समेत टेवा दिन सक्छ भन्ने सोच धेरै महिलामा पाइन थालेको छ । केही साताअघि वीरगन्जमा महिला उद्यमीहरूको सम्मेलन भएको थियो । त्यहाँ उपस्थित महिला उद्यमीको संख्या र उनीहरूको अग्रसरता देख्दा लाग्यो, मुलुकको अर्थतन्त्रको मुहार चाँडै फेरिनेछ । उद्यम–व्यवसायमा जागरुक महिलालाई परिवार, समाज र सरकारका तर्फबाट निरन्तर प्रोत्साहन भने हुनुपर्छ ।

महिलाको संख्या कुल जनसंख्याको आधाभन्दा बढी छ । यो संख्या आफैंमा शक्ति हो । यसको जति बढी हिस्सालाई उद्यम, व्यवसायमा संलग्न गराउन सकियो, अर्थतन्त्र उति सबल बन्न सक्छ । खासगरी महिलाका लागि क्षमता अभिवृद्धि महत्त्वपूर्ण छ । विश्व बैंकको हालै सार्वजनिक अध्ययन प्रतिवेदनअनुसार नेपाल लैंगिक समानताका दृष्टिले दक्षिण एसियाली मुलुकमा सबैभन्दा उत्कृष्ट स्थान (१०० मा ८०.६ अंक) मा छ । तर यो पर्याप्त छैन । राज्यले महिलालाई शिक्षा र उद्यमशीलतामा प्रेरित गर्न सके लैंगिक समानताको सूचकमा नेपालले अझै फड्को मार्न सक्छ ।

कोभिड–१९ महामारीले आयआर्जनमा प्रभाव पारेका बेला धेरै महिलाले अनलाइनमार्फत घरमै बसीबसी व्यापार गरे । अहिले त्यसैलाई निरन्तरता दिनेहरू थुप्रै छन् । नेपाल राष्ट्र बैंकअनुसार कोभिड–१९ महामारी सुरु भएयता ८० हजार ६१ जना महिलाले साना तथा मझौला उद्योग सञ्चालन तथा व्यापारका नाममा ७३.८५ अर्ब रुपैयाँ कर्जा लिएका छन् । यसले प्रतिकूल परिस्थितिमा पनि महिलाले आफ्नो उद्यमलाई अगाडि बढाउने आँट गरेको देखाउँछ । तर यसमा सहुलियतमा कर्जा निकाल्नका लागि महिलालाई अघि सारेर पुरुषले उद्योग सञ्चालन गर्नेको हिस्सा पनि रहेको आशंका गरिएको छ ।

गाउँ–सहरमा ससाना उद्योग सञ्चालन गर्ने महिलाको संख्या बढ्दै गएको छ । सहकारी संस्था तथा बैंकहरूबाट कर्जा लिएर कोहीले माछा पालेका छन्, कोही कुखुरा पालन, पशुपालन, मौरी पालनमा संलग्न भएका छन् । खुद्रा व्यापारमा पनि महिला बढेका छन् । बुटिक र ब्युटिपार्लर त महिलाकै कब्जामा छ ।

विभिन्न पेसा र व्यवसायमा महिलाको उपस्थिति बढ्दै जानु परिवार र समाजको संकुचित सोचमा परिवर्तन आउँदै गरेको संकेत पनि हो । अर्थात् परिवार र समाजको चौघेराबाट बाहिर निस्कन महिलालाई सहज बन्दै गएको छ । पिछडिएका कतिपय समुदायमा भने अझै पनि समस्या छ । त्यस्ता समुदायका महिला परिवारको पुरातन सोचका कारण व्यवसायमा संलग्न हुन सकेका छैनन् । त्यस्ता परिवारमा जनचेतना जरुरी छ ।

उद्योग व्यवसायमा एक महिलाको सहभागिता वा सफलता अर्को महिलाका लागि प्रेरणाको स्रोत बन्न सक्छ । वीरगन्जकी यशोदा गजुरेल ‘यशोदा ब्याग तथा रेडिमेड उद्योग’ की सञ्चालक हुन् । उनी समय, लगानी र आत्मबलको उचित तालमेल गर्न सके उद्यममा सफल भइने बताउँछिन् ।

जनकपुरकी ब्युटिपार्लर सञ्चालक रिंकु साह एकल महिला हुन् । आत्मविश्वास र मिहिनेतकै कारण आफूले व्यवसाय गरेर नाम र दाम कमाएको उनको भनाइ छ ।

ब्युटिपार्लर व्यवसायमा संलग्न कतिपय मधेसी महिला भने नकारात्मक टीकाटिप्पणी पनि आउने गरेको भए पनि त्यसलाई बेवास्ता गर्दै अघि बढेको बताउँछन् । ‘मैले ब्युटिपार्लर खोल्दा श्रीमतीलाई हजाम बनाउनुभएछ भनेर श्रीमान्सँग कुरा गरेछन्,’ वीरगन्जकी एक महिलाले सुनाइन् । वीरगन्जकी गुड्डी जोशी ब्युटिपार्लर व्यवसायमा सफल छिन् । उनको मनग्य कमाइबाट प्रेरित भएर ब्युटिपार्लर व्यवसायमा लागेका महिला थुप्रै देखिन्छन् ।

ठूला उद्योगमा महिलाको संलग्नता एकदम न्यून छ तर महिलाले चलाएका साना र मझौला उद्योग प्रशस्तै छन् । अचार, पापड, टपरी, दुबोको माला, मैनबत्ती, अगरबत्ती बनाउने, कपडा सिलाउने, झोला उत्पादन गर्ने जस्ता उद्योगहरू महिलाले चलाइरहेको देखिन्छ ।

व्यवसायमा संलग्न महिलाले घरभित्रको कामसमेत भ्याइरहेका हुन्छन् । कतिपय महिला भने घरको बोझसमेत उत्तिकै बोक्नुपर्ने हुनाले व्यवसायमा हात हाल्ने आँट गर्न सक्दैनन् । घरमा कोही पाहुना आउनुपर्दा काम नै बन्द गर्नुपर्ने बाध्यता पनि छ महिलालाई । अरू महिलाले बाहिर गरेको कामको प्रशंसा गर्ने कतिपय पुरुषले भने आफ्नी श्रीमतीलाई व्यवसायमा लाग्न प्रेरित गरेका छैनन् । बरु श्रीमतीलाई घरभित्रको ‘शो–पिस’ बनाएर राखेकैमा खुसी छन् । त्यसैले शैक्षिक योग्यता र दक्षता हुँदाहुँदै पनि धेरै महिला घरभित्रै सीमित हुनुपर्ने स्थिति अझै देखिन्छ । परिवारबाट पर्याप्त सहयोग पाएका र आफूले पनि व्यवसायमा मनग्य समय दिन सकेका महिलाले भने पछाडि फर्कनुपर्दैन ।

पछिल्लो समय सीप विकास तालिम र महिला सशक्तीकरणका कार्यक्रम बाक्लिएका छन् । यस्ता तालिम र कार्यक्रमले महिलामा आफैं केही गर्न एवं आत्मनिर्भर बन्न आँट र आत्मविश्वास बढाउने गरेका छन् । उनीहरूको आत्मविश्वासमा बल दिएर अभिभावकले प्रोत्साहन गर्न जरुरी छ । उद्यम–व्यवसायमा संलग्न भए आर्थिक सबलीकरण हुन्छ । आर्थिक सबलीकरणले महिलामा आत्मविश्वास चुलिन्छ । उनीहरूमा निर्णय लिने र नेतृत्व गर्ने क्षमता विकास हुन्छ । आर्थिक रूपमा सबल भएका महिलामा लैंगिक विभेद वा हिंसा पनि कमी देखिएको विभिन्न अध्ययनमा पाइएको छ । त्यसैले उद्यम–व्यवसायमा संलग्नता महिला सशक्तीकरणसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित छ ।

महिला सशक्तीकरणका लागि प्रभावकारी नीति, कार्यक्रमको अझै खाँचो छ । सरकारले महिलालाई व्यवसायमा प्रेरित गर्न अनुदान र ऋणमा सहुलियत दिने गरेको छ । अहिले महिला लक्षित कार्यक्रम स्थानीय तहबाट पनि सञ्चालन गर्न सकिन्छ । यस्ता कार्यक्रमबाट जतिसक्दो बढी महिला लाभान्वित हुने वातावरण बनाउनुपर्छ । कतिपय महिला यस्ता कार्यक्रमबारे जानकारी नपाएर नै वञ्चित भइरहेका हुन सक्छन् ।

यस्तै, महिलाले घरको जिम्मेवारी सम्हाल्दै आयआर्जनको काम पनि गर्न सक्छिन्, त्यसमा पुरुषले काँधमा काँध मिलाइदिए सामाजिक र आर्थिक रूपान्तरण हुन्छ भन्ने सोच विकास गर्न जरुरी छ । समाज पितृसत्तात्मक सोचले ग्रसित छ । त्यस्तो सोच र व्यवहारमा परिवर्तन ल्याउन सजिलो नभए पनि असम्भव छैन ।

आफ्ना उत्पादन बजारमा पुर्‍याउने उपाय नजान्दा कतिपय महिला उद्यम–व्यवसायबाट पलायन हुन सक्छन् । त्यसले ‘महिलाले गर्न सक्दैनन्’ भन्ने परिवार र समाजको दृष्टिकोणलाई बढावा दिन्छ । त्यसैले राज्य र संघसंस्थाले महिलालाई बजारीकरणको बाटो देखाइदिन सके उद्यम–व्यवसायमा आकर्षण बढ्छ ।

आफ्नै उद्यम–व्यवसायमा महिला सहभागिता बढ्नु भनेको मुलुकको बेरोजगारी दर घट्नु हो । यसले अन्ततः गरिबी निवारणमा मद्दत पुग्छ । नेपालमै महिलाले व्यावसायिक रूपमा उत्पादन गर्न सक्ने थुप्रै सामान अहिले बाहिरी मुलुकबाट आयात गरिरहेका छौं । बढ्दो आयातका कारण मुलुकको व्यापार घाटा चुलिँदो छ । त्यसैले यहीं सम्भव हुने सामान उत्पादनमा महिलालाई प्रोत्साहन गर्न सके आयात दर कम हुन सक्छ । कतिपय सामान निर्यात नै गर्न सकिन्छ । मुलुकको अर्थतन्त्र पनि बलियो हुन्छ । त्यसैले समयमै सोचौं । महिलालाई उद्यम–व्यवसायमा लाग्न प्रोत्साहन गरौं, विशेष सहयोग गरौं ।

प्रकाशित : वैशाख ७, २०७९ १०:१४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

त्यो रेल, यो रेल

रेल सेवाबाट आम्दानी बढाउन मालवाहक बोगी थप्ने तयारी 
नियमित मर्मतका लागि आफ्नै कारखाना स्थापना गर्न पनि पहल हुँदै 
सन्तोष सिंह

जनकपुर — लामो प्रतीक्षापछि भए पनि जयनगर–कुर्था रेल सेवा सञ्चालन भएकामा नेपाली दंग देखिन्छन् । रेल चढेका भिडियो र फोटो सामाजिक सञ्जालमा छाइरहेका छन् । आठ वर्षअघिसम्म चलेको न्यारोगेजलाई ब्रोडगेज रेल्वेले विस्थापन गरी सेवा सुरु गरिएकामा सीमापारि जयनगरका व्यवसायी पनि खुसी छन् । 

भारतीय विद्युतीय रेल सञ्जालकै छेउबाट अहिले नेपालको डिजेल इन्जिनयुक्त रेल छुट्छ । आधुनिक र सुविधायुक्त रेलमा प्रतिस्पर्धा भइरहेका बेला पुरानो मोडलको खर्चिलो डिजेल इन्जिनयुक्त रेल नै जयनगर–कुर्थामा चल्न थालेको हो । प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवा र समकक्षी नरेन्द्र मोदीले गत चैत तेस्रो साता उक्त रेल सेवाको भर्चुअल उद्घाटन गरेका थिए ।

अहिलेको रेलमा मालसामान ल्याउन मिल्दैन । यसले यात्रु मात्र बोक्छ । सामान ल्याउने भनेको यात्रुका झोलामा जति हुन्छ, त्यति हो । पहिले यहाँ चल्ने रेलमा भारतबाट मालसामान ल्याउन मिल्थ्यो । अहिलेको नयाँ रेलमा यात्रुका वातानुकूलित (एसी) र सामान्य गरी दुई प्रकारका बोगी छन् ।

सरकारले डेढ वर्षअघि नै दुई वटा रेल खरिद गरेर भित्र्याएको थियो । रेल भित्रिँदा रेलसम्बन्धी कानुनसमेत बनेको थिएन । कर्मचारी व्यवस्थापनलगायत काम भएकै थिएन । चौतर्फी चुनौतीका बीच रेल सेवा सञ्चालन गर्न सकिएको नेपाल रेल्वे कम्पनी लिमिटेडका प्रबन्धक नीरञ्जन झाले बताए । ‘अबको चुनौती रेल सेवा सहज सञ्चालन र व्यवस्थापन हो । दुवै काममा केही महिनाभित्र परिणाम देखिनेछ,’ उनले भने, ‘व्यक्तिले होइन, प्रणालीले दौडने गरी रेल व्यवस्थित गर्दै छौं ।’

आउँदो एक वर्षमा रेल सेवा नाफा कमाएर उदाहरणीय बन्ने झाको दाबी छ । रेल सेवाबाट अधिकतम आम्दानी लिन मालवाहक बोगी थप्नुपर्ने भएकाले सरकारसँग थप बजेट माग्ने योजना रहेको उनले सुनाए । झाका अनुसार रेलको नियमित मर्मतका लागि भारतको सोनपुरसम्म आउजाउ गर्दा भारतलाई लिक भाडा मात्रै ४ लाख ५० हजार रुपैयाँ बुझाउनुपर्ने भएकाले आफ्नै कारखाना स्थापना गर्ने तयारीसमेत भइरहेको छ ।

भारतको जयनगरदेखि नेपालको कुर्थासम्म ब्रोडगेज रेल्वे ट्र्याक खुलेसँगै बैदेही र खजुरीस्थित कारखानामा रहेका सीता, राम, गुह्येश्वरी, चन्द्र, सूर्य, महावीर, गोरखनाथ रेलका पुराना इन्जिन कवाडीमा परिणत भएका छन् । पहिले रेल मर्मतका लागि बैदेही र खजुरीमा कारखाना स्थापना गरिएका थिए । भारत सरकारको सहयोगमा जनकपुर–जयनगर रेल्वेलाई ब्रोडगेजमा विस्तार गर्न थालिएपछि पुराना इन्जिन कारखानामा थन्क्याइएका हुन् ।

डिजेल र स्टिम (वाष्पयुक्त) पुराना इन्जिनलाई संरक्षण गर्नुपर्ने आवाज पनि उठिरहेको छ । वाष्पयुक्त इन्जिनहरू सन् १९४७ मा जर्मनी र बेलायतमा बनाइएका हुन् । २०५१ सालमा प्राप्त जेडीएम ५, ५२४, ५३५ र ५३६ नम्बरको इन्जिनसमेत सड्दै गएको छ । पुराना रेललाई संग्रहालयमा संरक्षण गरेर राख्न सके पर्यटकसमेत तान्न सकिने जनकपुरवासी बताउँछन् ।

भारत सरकारले सन् २०१० मा ५ अर्ब ४८ करोड भारतीय रुपैयाँमा जयनगर–बर्दिबास रेल्वे निर्माणका लागि इरकान इन्टरनेसनललाई ठेक्का दिएको थियो । ३४ किलोमिटरको पहिलो खण्ड जयनगरदेखि कुर्थासम्ममा मात्र अहिले रेल सेवा सुरु भएको हो । १८ किलोमिटरको दोस्रो खण्ड कुर्थादेखि भंगहासम्म रेल्वे निर्माण पूरा भएर नेपाल सरकारलाई हस्तान्तरण गर्ने तयारी छ । भंगहादेखि बर्दिबाससम्मको १७ किलोमिटर रेल्वे भने निर्माणको क्रममा छ ।

प्रथम राष्ट्रपति रामवरण यादव भारत भ्रमणमा गएका बेला समकक्षी प्रणव मुखर्जीबीच नेपालका पाँच वटा रुटमा दक्षिण–उत्तर रेलमार्ग निर्माण गर्ने सहमति भएको थियो । जसमा भारत सरकारकै लगानी रहने जयनगर–जनकपुर–बर्दिबास ६९ किलोमिटर, बथनाहा–कटहरी रेलमार्ग, न्युजलपाइगुडी–काँकडभिट्टा, वीरगन्ज–पथलैया र सुनौली–बुटवल दक्षिण–उत्तर रेलमार्ग थिए । तीमध्ये जयनगर–जनकपुर–बर्दिबासमा मात्र प्रगति देखिएको हो ।

दुई दशकअघिसम्म जयनगर–जनकपुर–बिजलपुरासम्म रेल सेवा सञ्चालनमा थियो । २०५९ सालको बर्खे भेलले बिगही पुल भत्काएपछि जनकपुरदेखि बिजलपुरासम्मको रेल सेवा बन्द भयो । अहिले त्यतिखेरको सानो लिकको ठाउँमा ब्रोडगेज लिक बनेको छ ।

रेलका साक्षी

ब्रिटिस सरकारले महोत्तरीको बिजलपुरा जंगलबाट सालको काठ ढुवानी गरेर भारत लैजान १९८४ सालमा बिजलपुरा–जयनगरमा रेल चलाएको थियो । त्यति बेला माटोमै स्लिपर राखेर काठ ढुवानी गरिन्थ्यो । पछि तत्कालीन प्रधानमन्त्री जुद्धशमशेर जबराका पालामा जयनगर–जनकपुर रेल सञ्चालन भयो । उक्त रेलले भने यात्रु ओसारपसार गर्थ्यो ।

रेल्वेमा २२ वर्षदेखि निमित्त प्रशासकीय अधिकृतका रूपमा कार्यरत तुला डाँगीका अनुसार २०२१ सालमा रेल्वेलाई नेपाल यातायात संस्थानअन्तर्गत राखियो । रेलमार्गलाई २०२५ सालमा ‘नेपाल जयनगर जनकपुर रेल्वे’ (एनजेजेआर) नामकरण गरियो । यातायात संस्थानले रेल शाखा नै स्थापना गरेको थियो ।

डाँगीका अनुसार २०५८ मा संस्थान विघटन गरियो । त्यति बेलै कम्पनी दर्ता गराएर रेल चलाउने निर्णय भएको थियो । २०६१ देखि नेपाल रेल्वे कम्पनी लिमिटेडबाट रेल सञ्चालन गरियो । रेलले यात्रुसँगै भारतीय बजारबाट जनकपुरमा मालसामान ओसार्थ्यो । जनकपुर चुरोट कारखानाको सुर्तीसमेत रेलबाटै ढुवानी हुन्थ्यो । जयनगरस्थित रेल्वे कम्पनीकै जग्गामा चुरोट कारखानाले गोदाम राखेको थियो । रेलले भारतबाट आउने सुर्ती जनकपुरस्थित कारखानाको परिसरमै पुर्‍याउँथ्यो ।

न्यारोगेज रेल्वे मर्मतका लागि जनकपुरमा आफ्नै कारखाना त छँदै थियो । पार्टपुर्जा पनि यता उपलब्ध हुन्थ्यो । जनकपुरमा तेलको आफ्नै पम्प थियो । पुरानो रेलमा यात्रुको सामान राख्न छुट्टै बोगी थियो । नयाँ रेलमा यात्रुको सामान राख्ने बोगीको व्यवस्था छैन ।

बर्दिबासको उज्यालो भविष्य

जयनगर–कुर्थामा चलिरहेको रेल सेवा केही वर्षभित्रै विस्तार भएर महोत्तरीको बर्दिबाससम्म पुग्नेछ । भारतको जयनगरपछि दोस्रो ठूलो स्टेसन बर्दिबास बन्नेछ । रेल्वे जंक्सनले बर्दिबास आर्थिक सहरमा परिणत हुने युवा नेता शंकर महतो बताउँछन् । ‘रेल्वे स्टेसनले बर्दिबासलाई नयाँ अवसर ल्याउँदै छ,’ उनले भने, ‘त्यसबाट यातायात सुविधा मात्र उपलब्ध हुँदैन, मानिसको चहलपहल बढेपछि व्यापार–व्यवसाय स्वतः फस्टाउनेछ, रोजगारीका अवसर प्राप्त हुनेछ । त्यसले शिक्षा र स्वास्थ्यको विकासमा पनि टेवा दिनेछ ।’ पूर्व–पश्चिम राजमार्ग र बीपी राजमार्ग जोडिएका कारण एक दशकयता बर्दिबासको स्वरूप नै फेरिएको छ । बर्दिबासको चहलपहल थप बढाउन रेल सेवा पनि जोडिन लागेको हो । ‘रेल स्टेसनले बर्दिबासलाई फाइदैफाइदा छ,’ होटल व्यवसायी हीरा गौतमले भने, ‘रेलकै कारण यहाँ ठूला गोदाम र डिलरहरू खुल्ने भएकाले सस्तो मूल्यमा सामान खरिदबिक्री हुनेछ । त्यही कारण उपभोक्ताको रोजाइमा बर्दिबास पर्नेछ ।’

रेलबाट कच्चा पदार्थ ढुवानी सहज र सस्तो हुने भएकाले बर्दिबास र आसपास क्षेत्रमा ठूला उद्योग स्थापना हुने सम्भावना छ । रेलले भारतको कोलकातासँग सोझै जोड्ने भएकाले बर्दिबासमा उद्योग सञ्चालनका लागि जग्गा व्यवस्थापनमा उद्योगीहरू लागिसकेको स्थानीय व्यवसायी सुरेश अग्रवालले बताए । ‘रेलले बर्दिबास र आसपास क्षेत्रलाई गुल्जार बनाउँछ, यहाँ लगानीकर्ताको आउजाउ सुरु भइसक्यो,’ उनले भने, ‘समय लाग्न सक्छ । तर बर्दिबासले विकासमा ठूलै फड्को मार्छ ।’ रेलले ल्याउने निर्माण सामग्री बर्दिबासबाट बीपी राजमार्ग हुँदै पहाडी जिल्लामा ढुवानी हुन सक्ने उनले बताए ।

बर्दिबास नगरपालिका वडा नं १ र १४ (साविक बर्दिबास गाविस क्षेत्र) को ५९ बिघा जग्गामा रेल्वे स्टेसन बनाउन अधिग्रहणका लागि मुआब्जा वितरण भइरहेको नेपाल रेल्वे कम्पनीका इन्जिनियर विनोदकुमार ओझाले बताए । भारतीय रेल्वे निर्माण कम्पनी इरकान इन्टरनेसनल, नेपाल रेल्वे कम्पनी र नापी कार्यालय बर्दिबासको प्राविधिकसहितको टोलीले बर्दिबासमा रेल्वे स्टेसनको सर्वेक्षण गरेपछि जग्गा अधिग्रहण कार्य अघि बढेको हो ।

प्रकाशित : वैशाख ७, २०७९ १०:११
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×