शिक्षण सिकाइको निरन्तरता, जटिलता र सम्भावना- विविधा - कान्तिपुर समाचार
कान्तिपुर वेबसाईट
AdvertisementAdvertisement

शिक्षण सिकाइको निरन्तरता, जटिलता र सम्भावना

केही दुई चारओटा विद्यालयको अवस्था फरक भए पनि समग्रमा देशभरीको अवस्थालाई हेर्दा अनलाइन शिक्षण सिकाइमा सामुदायिक विद्यालयका करिब २० प्रतिशत र निजीका करिब ८० प्रतिशत बालबालिकामात्र समेट्न सकिएको छ र अनलाइन शिक्षणमा पनि थुप्रै समस्या छन् ।
देवीराम आचार्य

गतवर्षको महामारीबाट पाठ सिकेर तयारी गर्न सकेको भए सायद यतिबेला हाम्रो शिक्षा प्रणालीले यति धेरै समस्यासँग जुध्नुपर्ने थिएन । गतवर्ष यस्तो महामारी आउँदा हामीलाई यसको धेरै जानकारी थिएन र हामी अलमलमा पर्नु स्वाभाविक थियो । महामारी दोहोरियो तर हामीले गतवर्षको सिकाइबाट अहिले केही थप राम्रो गर्न सकेको अवस्था छैन ।

कक्षा १० र १२ को परीक्षा होस् वा उच्च शिक्षाको शिक्षण सिकाइ र परीक्षा होस् वा विद्यालय तहको शिक्षण सिकाइ, सबै पक्षमा हामी अहिले पनि गतवर्षकै जस्तो अन्योल र अलमलको अवस्थामा छौं । विद्यालय तहमा अध्ययनरत झण्डै ७० लाखभन्दा बढी विद्यार्थीको पठनपाठन नियमित हुन सकेको छैन । निजी विद्यालयहरुले सञ्चालन गरेको अनलाइन कक्षामा करिब ७०–८० प्रतिशतसम्म विद्यार्थी सहभागी भएका छन् तर त्यो पनि अपेक्षित प्रभावकारी हुन सकिरहेको छैन ।

अनलाइन शिक्षण सिकाइ सञ्चालन गरेका शहरीक्षेत्रका सामुदायिक विद्यालयमा पनि ६० प्रतिशतभन्दा बढी विद्यार्थी सहभागी हुन सकेका छैनन् । केही दुई चारओटा विद्यालयको अवस्था फरक भए पनि समग्रमा देशभरीको अवस्थालाई हेर्दा अनलाइन शिक्षण सिकाइमा सामुदायिक विद्यालयका करिब २० प्रतिशत र निजीका करिब ८० प्रतिशत बालबालिकामात्र समेट्न सकिएको छ र अनलाइन शिक्षणमा पनि थुप्रै समस्या छन् ।

शिक्षाका लागि राष्ट्रिय अभियान नेपालले गतवर्ष गरेको एक अध्ययनमा ६६ प्रतिशत विद्यार्थीसँग रेडियो, टिभी, कम्प्युटर, इन्टरनेटजस्ता कुनै पनि सिकाइका माध्यम नभएको उल्लेख गरेको थियो । सिकाइका लागि विभिन्न साधनहरुको पहुँचको अवस्था के छ ? र के गर्न सकिन्छ भन्नेमा केन्द्रित भएर अध्ययन, अनुसन्धान भएका छैनन् । शहरीक्षेत्रका धेरै निजी विद्यालय र केही सामुदायिक विद्यालयले अनलाइन शिक्षण सिकाइमा जोड दिएका छन् तर ग्रामीणक्षेत्रमा अनलाइन शिक्षणको सम्भावना एकदमै जटिल छ । अनलाइन शिक्षणका लागि चाहिने इन्टरनेट, डिभाइस र शिक्षण सीपसमेतमा समस्या छ ।

केही सामुदायिक विद्यालयहरुले गृहकार्य प्याकेजहरु उपलब्ध गराउने अभियानको थालनी गरेका भए पनि त्यसको निरन्तर अनुगमन गर्ने, विद्यार्थीलाई पृष्ठपोषण दिने र अप्ठ्यारो भएकोमा सहजीकरण हुन सकेको छैन । टोल सिकाइ पनि अपेक्षित प्रभावकारी हुन सकेको छैन ।

भर्ना अभियानको औपचारिकता सकिंदैछ । अधिकांश विद्यालयले पाठ्यपुस्तक पनि बितरण गरेका छन् । भौतिक उपस्थितिमा बाहेक शिक्षण सिकाइ सम्भव हुँदैन भन्ने मत अलिक बलियो देखिन्छ । जे जसरी सकिन्छ, जे जे सम्भव हुन्छ त्यसरी नै शिक्षण सिकाइ सञ्चालन गरौं भन्ने इच्छाशक्ति निकै कममा मात्र छ । केही विद्यालयमा यस्तो गर्न इच्छा गर्ने केही थोरै शिक्षकहरूलाई पनि प्रोत्साहन नगरी हतोत्साहित गर्ने अवस्थाका उदाहरण पनि पाइन्छन् । गतवर्षको जस्तै अलमल र वैकल्पिक सिकाइका निर्देशिका, रेडियो पाठका तालिकाले मात्र अबको शिक्षण सिकाइलाई भरथेग गर्न निकै जटिल छ । सामान्य अवस्थामै पनि विद्यार्थीको सिकाइ सन्तोषजनक थिएन, गत एकवर्षको महामारीले त्यसमा कति धेरै क्षति पुग्यो कुनै औपचारिक अध्ययन नभए पनि विश्व बैङ्कले गरेको सिकाइको गरिबी प्रक्षेपणअनुसार कम्तीमा पनि १० प्रतिशतसम्म क्षति पुगेको छ । यी विभिन्न परिवेश र सन्दर्भबाट हेर्दा अब हरेक विद्यालयले आफ्नो परिवेश अनुकूलका शिक्षण सिकाइका रणनीतिहरु तय गरेर शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिन ढिला भइसकेको छ ।

स्थानीय पालिकाहरुले स्थानीय परिवेश अनुकूलका सिकाइ रणनीति तय गर्न ढिला गर्नु हुँदैन । विद्यालयहरुले हरेक विद्यार्थर्ीको के कस्ता साधनहरूबाट सिक्न सक्ने अवस्था छ ? तत्कालै तथ्याङ्क सङ्कलन, सङ्कलन भइसकेको भए अध्यावधिक र त्यसको विश्लेषण गर्नुपर्छ । जटिल परिस्थितिमा तोकिएको समय र तोकिएको विधिले मात्र शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिन सम्भव नहुने भएकाले विगतमा यसो गरेका थियौं , यसो गर्नुपर्छ भन्ने स्थापित विधि र मान्यताहरूलाई छोड्न जरुरी हुन्छ । पालिकाहरूले शिक्षकको उत्प्रेरणा, शिक्षक परिचालन र क्षमता विकासलाई पनि प्राथमिकता दिएर वैकल्पिक सिकाइका स्थानीय रणनीति तय गर्नेतर्फ आवश्यक तयारी गर्नु आवश्यक छ । स्वाभाविक रुपमा समस्याहरु हुन्छन् । स्थानीय सरकारले स्थानीय परिवेश अनुकूल सिकाइ रणनीति तय गरी शिक्षण सिकाइको निरन्तरताका लागि विद्यालयलाई जिम्मेवार बनाउने र आवश्यक सहयोग, सहजीकरण र समन्वय गर्नेतर्फ ध्यान दिनुपर्छ ।

एउटामात्र विधि वा पद्धतिले सबै बालबालिकालाई शिक्षण सिकाइमा जोड्न सकिने अवस्था छैन । इन्टरनेटको पहुँचमा भएका बालबालिकालाई अनलाइन शिक्षण सिकाइ सञ्चालन गर्ने, रेडियो र टिभीको उपलब्धता भएका बालबालिकालाई अभिभावसकसँग समन्वय गरी रेडियोका पाठहरु सुन्न प्रोत्साहित गर्ने, अनलाइन, रेडियो, टिभीजस्ता माध्यमबाट जोडिन नसक्नेहरूका लागि खास समय तालिका मिलाएर फोन र एसएमएसबाट सिकाइ सहजीकरण गर्ने र फोनमा पनि जोड्न नसकिनेहरुका लागि स्वास्थ्य मापदण्डको कडाइसाथ पालना गरेर भौतिक रुपमै क्लिनिक मोडलको प्रयोगबाट शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिनु जरुरी छ । स्थानीय परिवेश अनुकूल कुनै खास सानो टोल र समुदायमा भएका विद्यालयहरुले टोल र समुदायमा कोरोनाको सङ्क्रमण अवस्था अध्ययन गरी अन्य विधिलाई पनि प्रयोगमा ल्याउन सकिन्छ ।

विद्यालयहरूले शिक्षण सिकाइ सञ्चालन गर्नेभन्दा पनि विद्यार्थीलाई सिकाइमा सहजीकरण गर्ने र स्वअध्ययनमा जोड दिनु आवश्यक हुन्छ । साना कक्षा र ठूला कक्षाका लागि फरकफरक रणनीतिहरुको तय गर्नुपर्छ । सियुजी पाठशाला सिमको प्रयोगबाट विद्यार्थीलाई हप्तामा एक वा दुई पटकसम्म फोन गर्ने, उनीहरुले के गरिरहेका छन् ? के पढ्दै छन् ? के समस्या भएको छ ? सोध्ने गर्न सकिन्छ । सियुजी पाठशाला सिमबाट असीमित समय कुरा गर्न र म्यासेज गर्ने सुविधा उपलब्ध भएकाले जुनसुकै प्रकारको शिक्षण सिकाइ पद्धति अवलम्बन गरे पनि यसको प्रयोगबाट त्यसालाई थप प्रभावकारी बनाउन सकिन्छ । स्मार्ट फोनको उपलब्धता भएका बालबालिकाहरुले सियुजी सिमबाट शिक्षा तथा मानवस्रोत विकास केन्द्रको सिकाइ चौतारीबाट सिक्नका लागि ८ जिबीसम्मको डाटासमेत उपलब्ध भएकाले पालिकाहरूले सबै विद्यालय र विद्यार्थीलाई यसको उपलब्धता र प्रयोगमा सहजीकरण गर्नु आवश्यक हुन्छ ।

कुनै एउटा मात्र विधिको प्रयोगबाट पनि हुँदैन र कुनै पनि विधि पूर्णतया दोषरहित र रामवाण पनि हुँदैनन् । स्थानीय परिवेश अनुरुपका सिकाइका रणनीति तय गर्नु आवश्यक छ । स्थानीय पालिका, विद्यालय व्यवस्थापन समितिहरु, प्रधानाध्यापक र शिक्षकहरुको नियमित छलफल अन्तरक्रिया गर्दै अभिभावकहरूको समेत सहभागितामा उनीहरूलाई समेत अनुकूल हुनेगरी सिकाइ रणनीति तय नगर्दा प्रभावकारिता हुँदैन । रेडियोमा पाठ बजाउँदा साना कक्षाका लागि विहान वा बेलुका उपर्यक्त हुनसक्छ भने ठूला कक्षाको लागि दिउँसो उपयुक्त होला । विद्यालयमा साना कक्षाका लागि मात्र क्लिनिक मोडल सञ्चालन गर्न सकिएला तर समय अभिभावक अनुकूल हुनेगरी बिहान तय गर्नु आवश्यक हुन्छ । गृहकार्यका प्याकेज बितरण गर्ने, टोल सिकाइ सञ्चालन गर्नेजस्ता कार्यमा कक्षाअनुसार विषयअनुसार र विद्यालयअनुसार फरकफरक रणनीतिहरु आवश्यक पर्छन् ।

महामारी कहिलेसम्म रहन्छ भन्ने कुनै तथ्यगत आधारहरू छैनन् । महामारीको तेस्रो लहर आउन सक्नेतर्फ सचेतता आवश्यक भइसकेको छ । महामारी कम होला र शिक्षण सिकाइ सञ्चालन गरौंला भन्ने समय नभएकाले जहाँ जे विधि उपयुक्त हुन्छ सोही विधिको अवलम्बन गरी शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिनु आवश्यक हुन्छ । विद्यार्थीलाई सिकाइका विभिन्न माध्यमबारे जानकारी दिने र उनीहरूलाई आफ्नो सिकाइको अभिलेख (माइ लर्निङ प्रोफाइल) राख्न लगाउने र सोही अभिलेखका आधारमा उनीहरुको सिकाइ मूल्याङ्कनसमेत गर्नेगरी परम्परागत शिक्षण सिकाइको सोच र पद्धतिबाट बाहिर निस्कन आवश्यक छ । परिवेश र सन्दर्भ अनुकूल हुने सबैखाले सिकाइ रणनीति उपयोग गर्दै स्वअध्ययन र जीवनोपयोगी सीप सिकाइतर्फ अभिप्रेरित गरौं ।

प्रकाशित : श्रावण ७, २०७८ १९:२४
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्

विद्यालय शिक्षा : परीक्षाको अन्योल

गतवर्ष जस्तै यो वर्ष पनि परीक्षाबारे केही उल्लेखनीय परिवर्तन गरिएन र एक वर्षका लागि मात्र भनियो भने हाम्रो परीक्षा प्रणालीमा सुधारको अवसर गुम्नेछ । यस्ता अवसर भविष्यमा कमै मात्र आउन सक्छन् ।
देवीराम आचार्य

कोभिड–१९ महामारीले गतवर्ष नै नराम्रोसँग प्रभावित भएको हाम्रो शिक्षा प्रणालीले यो वर्ष पनि उस्तै नियति भोग्दै छ । गतवर्ष सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको विद्यालय तहको कक्षा १० र १२ का परीक्षाहरू अहिले पनि उस्तै अन्योलमा छन् ।

हाम्रो दूरदर्शिताको अभावले गर्दा यो अवस्था आइपुग्यो भन्नु अन्यथा नहोला । एक वर्षयता जेनतन विद्यार्थीलाई लब्धाङ्कपत्र उपलब्ध गराउनेबाहेक यी परीक्षा सञ्चालनका अन्य उपायहरूबारे छलफल, बहस गर्ने विषय हाम्रो प्राथमिकतामा परेन ।

शैक्षिक सत्रको समय तोक्न हतार गऱ्यौं तर सिकाइ उपलब्धि कसरी हासिल गराउनेभन्नेतर्फ सोच्दै सोचेनौँ । लामो समय रोकिएको शिक्षण सिकाइलाई निरन्तरता दिने सवालमा अघिल्लो वर्ष सामान्य अवस्थामा गर्नेभन्दा बढी प्रयास नै गरेनौं । सिकाइका लागि अवलम्बन गरिएका वैकल्पिक विधिहरूले के कति सिकाउन सके ? के कति प्रभावकारी रहे ? र के कस्ता कमजोरी थिए जुन सुधार गर्न जरुरी थियो, हामीसँग कुनै विश्वासिला सूचनाहरू छैनन् यतिबेला ।

गतवर्ष अधिकांश पालिकामा ६ महिनाभन्दा बढी समय वास्तविक पठनपाठन हुन सकेन । कतिपय शहरीक्षेत्रमा १० महिनामामात्र विद्यालय खुले तर हामीले कोभिडले कुनै प्रभाव नपारेको शैलीमा परीक्षा गरी शैक्षिकसत्र सकाउने तयारी गरेका थियौं तर त्यो पनि फेरि दोस्रो लहरले सहज हुन दिएन ।

शैक्षिकसत्रलाई दिनमा गणना गर्ने कि सिकाइ उपलब्धि सुनिश्चित गर्ने भन्ने विषयमा कुनै छलफल भएन । गतवर्ष् असार १ बाट वैकल्पिक विधिबाट पठनपाठन गर्नु भनियो, सोहीअनुसार जेठमा शैक्षिकसत्र सकाउने घोषणा गरियो । अब फेरि गतवर्षकै शैक्षिकसत्र लम्बाउने कुरा सान्दर्भिक हुने कुरा भएन । त्यसैले फेरि असार १ बाट नयाँ शैक्षिकसत्र शुरु हुनेछ र वैकल्पिक सिकाइको अभियान पनि शुरु गर्नैपर्छ । हुनत यसलाई अहिले बढिरहेको कोभिड सङ्क्रमणले केही असर गर्न पनि सक्छ । आशा गरौं, अब केही दिनमा कोभिड केहीहदसम्म नियन्त्रण पनि होला ।

विगतको समिक्षाले समाधानका उपाय त दिंदैन तर अझै पनि भविष्यमा हामीले के गर्नुपर्छ भन्ने जानकारीका लागि विगत हेर्नु महत्वपूर्ण हुन्छ । जतिबेला विद्यालयहरु पुन: सञ्चालनमा आउँदै थिए, त्यतिबेलादेखि नै हामीले भविष्यमा फेरि यस्तै अवस्था आउन सक्छ, विद्यार्थीको सिकाइलाई कक्षाकोठामा आधारित परीक्षणबाट प्रमाणीकरण गर्दै जाउँ भन्ने विचार नै गरेनौं । पुरानै ढाँचाका त्रैमासिक परीक्षा सञ्चालन गर्नेभन्दा अन्य विधि र पद्धतिमा ज्यादै थोरै विद्यालय र शिक्षकहरूले ध्यान दियौं । परीक्षा सञ्चालनको जिम्मेवारी भएका निकायलाई गतवर्षको अवस्था आए के गर्ने भन्ने सोच्ने फुर्सद नै भएन । प्राथमिकतामा प्रश्न बनाउने, छाप्ने र पोका बनाएर केन्द्रसम्म पुऱ्याउने काम थियो त्यसमध्ये प्रश्न केन्द्रमा पुऱ्याउन मात्र बाँकी रह्यो ।

कोभिड सङ्क्रमणको यस जटिल घडीमा कक्षा १० र १२ को परीक्षाका सवालमा वैकल्पिक उपाय खोज्नु अनिवार्य हुन्छ । कक्षा १० मा गतवर्ष अवलम्बन गरिएको विधिमा धेरै कमजोरी रहे र आलोचना पनि भयो । त्यसमा सुधारका पक्षहरू पनि छन् । त्यसलाई सुधार गर्ने वा अन्य विकल्पमा जाने भन्ने अहिलेको चर्चाको विषय भएको छ । तर यो वर्ष पनि परीक्षाबारे केही उल्लेखनीय परिवर्तन गरिएन र एक वर्षका लागि मात्र भनियो भने हाम्रो परीक्षा प्रणालीमा सुधारको अवसर गुम्नेछ र यस्ता अवसर भविष्यमा कमै मात्र आउन सक्छन् ।

कक्षा १० को परीक्षालाई कक्षा ९ को जस्तै गरी विद्यालयलाई जिम्मा दिनेबारे धेरै बहस, चर्चा र छलफल भइरहेको देखिन्छ । यस्तो छलफल नीतिनिर्माण र निर्णय गर्ने पदाधिकारीको तहमा भन्दा पनि प्राज्ञिक तह र सामाजिक सञ्जालमा बढी देखिन्छ । विद्यालय शिक्षा कक्षा १२ भएकाले कक्षा १० को परीक्षालाई विद्यालयलाई जिम्मा दिनु सैद्धान्तिक रुपमा कुनै समस्या छैन । तर योसँग जोडिएका अन्य थुप्रै शैक्षिक, प्रशासनिक र सामाजिक पक्षहरू पनि छन् । कक्षा १० सम्म पढ्ने विषयमा ठूलो भिन्नता हुन्न तर कक्षा ११ बाट कक्षा १० को नतिजाकै आधारमा विषय छनोट गर्ने अवस्था छ । केही प्रतिशत विद्यार्थीको लागि यो आफ्नो औपचारिक शिक्षाको अन्तिम कक्षा हुने भएकाले बाह्य निकायबाट प्रमाणित भएको प्रमाणपत्र पनि आवश्यक हुन्छ ।

संसारमा बाह्य निकायबाट सञ्चालन हुने सार्वजनिक परीक्षाको महत्व र अर्थ विद्यालयका परीक्षाको भन्दा भिन्न हुन्छ । त्यस्तै लोकसेवा आयोगलगायत सार्वजनिक र निजीक्षेत्रमा कक्षा १० जागिरका लागि न्यूनतम योग्यता तोकिएको सन्दर्भमा पनि यो बाह्य निकायबाट सञ्चालन हुनु आवश्यक मानिन्छ । विद्यालय शिक्षा कक्षा १२ हुँदैमा सार्वजनिक परीक्षा १२ मा मात्र हुनुपर्छ वा तल पनि हुनुपर्छ भन्ने विषयमा हरेक देशमा आआफ्नै अभ्यास छ । संसारका धेरै देशमा २/३ वटा सार्वजनिक परीक्षाहरू हुन्छन् । हाम्रोमा परीक्षालाई बुझ्ने, पढाइभन्दा बढी चिन्ता परीक्षाको हुने र परीक्षाको नतिजालाई नै ठूलो मान्ने संस्कारले पनि यसमा समस्या सिर्जना गरेको छ । सार्वजनिक परीक्षा र विद्यालयमा आधारित परीक्षाको आफ्नै विधि र प्रक्रिया तथा त्यसको सान्दर्भिकता हुनेगर्छ ।

परीक्षा नै भएन भन्ने चिन्ता व्यक्त गरिन्छ । परीक्षा नलिई कक्षा चढाएको गुनासो गरिन्छ । विद्यालयमा परीक्षा थोरै भएको गुनासो गर्ने वर्ग पनि छ । यो अर्थमा हाम्रो शिक्षा प्रणालीमा परीक्षाका सामाजिक, सांस्कृतिक पक्षहरू पनि जोडिएका छन् । विद्यालय र शिक्षकमा परीक्षा भने मात्र पढ्छन् नत्र पढदैनन् भन्ने बुझाइ छ, जुन आंशिक सत्य पनि छ । यी विभिन्न परिवेशले हामीले विद्यालय तहका परीक्षामा परम्परागत ढाँचा छोड्न सकेका छैनौ । बुझ्न पनि खोजेका छैनौ र अभिभावकलाई बुझाएका पनि छैनौ । कक्षा १० को परीक्षा नभए के हुन्छ र भए के हुन्छ भन्ने विषयमा छलफल नै भएको छैन । केवल परीक्षा कसरी गर्ने भन्ने चिन्तनमा छौं हामी ।

कक्षा १० को सन्दर्भमा भविष्यमा गर्ने सुधार र परिवर्तनका लागि तयार भएर, प्रदेशहरूलाई क्षमता र संरचनासहित जिम्मा लगाएर तथा सबै कानुन तथा नीतिहरूमा परिवर्तन गरेर यो वर्षका लागि मात्र विद्यालयहरूलाई नै प्रमाणित गर्ने जिम्मा दिनु नै बढी व्यवहारिक देखिन्छ । तर त्यो नतिजा प्रमाणित गर्ने विधि गतवर्षको भन्दा फरक गर्न सकिन्छ । यो वर्ष गतवर्षजस्तो विद्यालयसँग सबै त्रैमासिक परीक्षाको उपलब्धि पनि छैन । धेरै समय आफैले पढाउन पनि पाएका छैनन् । र गतवर्षको विधिमा धेरै समस्या देखिएका छन् ।

विद्यालयलाई अङ्क पठाउनमात्र नभनौं । दुई/चारवटा परीक्षाका वैकल्पिक विधि तोकिदिऊँ । जसले जसरी सम्भव हुन्छ त्यसरी नै परीक्षा लिन्छन् । आवश्यकताअनुसार प्रश्नका नमूनाहरू उपलब्ध गराऊँ अथवा विद्यालय आफैले बनाउन सक्छन् । घरघरमा परीक्षा लिने र अभिभावकले नै त्यसको अनुगमन गर्ने एउटा पद्धति हुनसक्छ । जहाँ र जसलाई सम्भव छ त्यसले अनलाइन परीक्षा दिन सक्छन् । परीक्षाको समयलाई लचकता दिएर वैयक्तिकरुपमा फरकफरक परीक्षा लिन सकिन्छ । मौखिक अन्तरवार्ता वा फोनबाट खासखास विषय र सिकाइका सन्दर्भमा पनि परीक्षा लिन सकिन्छ । विधिहरूको सूची दिऊँ, विद्यालयले आफू अनुकूल कुनै पनि विधिको प्रयोग गर्छन् । कुनै न कुनै माध्यमबाट भए पनि छोटो परीक्षा लिएरमात्र अङ्क पठाउन भनौं । यसले दोहोरो विश्वास कायम गर्छ र गतवर्षको जस्तो अवस्था सिर्जना हुन दिंदैन ।

कक्षा १२ को परीक्षाका सन्दर्भमा समेत गतवर्ष एउटा अभ्यास भएको छ तर फेरि यो वर्ष कक्षा ११ को आधारमा अङ्कभार प्रदान गर्नु विश्वसनीय र वैध हुँदैन । बोर्ड आफैले त्यो परीक्षा लिएको छैन । यो अवस्थामा सबैभन्दा पहिला यो समय परीक्षा बोर्ड कक्षा १२ को हकमा अनलाइन परीक्षाको तयारीमा लाग्नु आवश्यक छ । कक्षा १२ मा ६० देखि ७० प्रतिशत विद्यार्थी तथा विद्यालयले अनलाइनबाट परीक्षा दिन सक्छन्, बाँकी विद्यार्थीका लागि अनलाइनका लागि साधनस्रोत उपलब्ध गराएर परीक्षा लिन सकिन्छ अथवा उनीहरुका लागि फरक रणनीति अपनाउन पनि सकिन्छ । विषयगतरुपमा प्रश्नको ठूलो प्रश्नबैङ्क तयार गरी त्यसबाट विद्यार्थीले आफै अनलाइनमा प्रश्न लिने र त्यसबाट परीक्षा दिने विधि अवलम्बन गर्न सकिन्छ । परम्परागत परीक्षाको ढाँचामा परिवर्तन ल्याउने अवसर छ, तर वर्षभरि पुराना प्रश्नको सेट पढेर जाँचको तयारी गरेका विद्यार्थीलाई नयाँ ढाँचाको प्रश्नबाट परीक्षा लिंदा त्यसको असर नकारात्मक पनि पर्न सक्छ ।

अनलाइन परीक्षाका पनि केही जटिलता पक्कै छन् तर कम्तीमा त्यसलाई शुरु गरेर त्यसबाट सिकाइ गर्दा भविष्यका लागि तयार हुन पनि सकिन्छ । यसैगरी पहिलो चरणमा विज्ञान विषय पढ्ने विद्यार्थीका लागिमात्र अनलाइन परीक्षा लिएर त्यसपश्चात् अन्य विषयहरू अध्ययन गरेका विद्यार्थीको परीक्षा लिन थप रणनीति र विधिहरु तय गर्न पनि सकिन्छ । कक्षा १० को परीक्षाका लागि कक्षा ११ को शैक्षिकसत्र कहिलेबाट शुरु हुने भन्ने विषयले महत्वपूर्ण अर्थ राख्छ जुन विषय हाम्रो आफ्नै नियन्त्रणमा छ । तर कक्षा १२ को सवालमा भने उच्च शिक्षाका हरेक विश्वविद्यालय र विदेशी सन्दर्भसमेत जोडिने भएकाले कक्षा १२ को परीक्षालाई प्राथमिकता दिनु जरुरी हुन्छ ।

अहिले धेरैको ध्यान कक्षा १० मा देखिन्छ, तर कक्षा १० भन्दा बढी महत्वपूर्ण कक्षा १२ हो । गतवर्ष कक्षा १२ को परीक्षा र नतिजा ढिला भएकाले धेरै विद्यार्थीको एकवर्ष खेर गएको छ । चिकित्सा शिक्षाका प्रवेश परीक्षासमेत हुन सकेन । यस विषयमा ध्यान जानु जरुरी छ । परीक्षा प्रणालीमा सुधार गर्ने अवसरलाई सुदपयोग गर्दै विद्यालय र शिक्षकहरूलाई जवाफदेही र जिम्मेवार बनाउँदै परीक्षाको अन्योल हटाउनु अहिलेको प्राथमकि काम हो ।

परीक्षाका विश्वसनीय, वैध र धेरै प्रकारका विधिहरू प्रयोग गर्न सक्ने जिम्मेवारी विद्यालयहरूलाई दिने र थोरै मात्र जवाफदेही हुने प्रणालीको विकास गर्न सकियो भने भविष्यका लागि समेत उपयोगी हुनसक्छ ।

प्रकाशित : जेष्ठ १४, २०७८ १७:०३
पूरा पढ्नुहोस्
प्रतिक्रिया
पठाउनुहोस्
x
×